Donderdag 24/09/2020

Soepel met flexibel werk

Morgen ontvangt minister van Werk Kris Peeters (CD&V) vakbonden en werkgevers voor een rondetafel over 'werkbaar werken'. De regering besloot eerder mensen langer aan de slag te houden, maar wil die langere loopbaan nu verteerbaar maken. Flexibel werken is het ordewoord. Maar niet iedereen zit daarop te wachten.

DOEN!

Minder vakantiedagen en in ruil elke week een paar uur eerder naar huis. Of één jaar keihard doorwerken om een verbouwing te bekostigen en het daarna een jaar rustiger aan doen om mee te helpen bij die verbouwing. Flexibiliteit heet zoiets, en volgens de voorstanders varen we er allemaal wel bij.

N-VA lanceerde vorige week, 'toevallig' een paar dagen voor de rondetafelconferentie van morgen, een resolutie om onze arbeidsmarkt grondig te hervormen. Werknemers zouden meester moeten worden van hun eigen loopbaan door zelf hun uren, verlofdagen en andere rechten te beheren. Klinkt goed, zeker als de partij ook werk wil maken van opleidingskredieten en verloning op basis van competenties en veel minder op basis van anciënniteit.

Het zijn concrete hervormingen waar sommige experts al jaren voor pleiten. Zo concreet wordt het morgen - nog - niet. Kris Peeters wil eerst van de sociale partners horen hoe zij dat 'werkbaar werken' zien. Vakbonden en werkgevers verschillen grondig van mening, want meer vrijheid en flexibiliteit betekent in de praktijk niet voor iedereen hetzelfde.

Voordelen zijn er zeker, en die gaan verder dan louter de verteerbaarheid van een langere loopbaan. In de regel gaat een flexibelere arbeidsmarkt gepaard met meer jobs. Als we onze loopbaan zelf kunnen invullen in het licht van ons privéleven, raken sommige vacatures nu eenmaal sneller ingevuld. Werkgevers kunnen hun werknemers inzetten naargelang van bepaalde productiepieken, wat hun jobzekerheid vergroot. Zeker in de horeca pleit men er al langer voor het arbeidsregime af te stemmen op wat de economische realiteit heet, net als in bijvoorbeeld de transportsector of de maakindustrie.

Daarnaast is een job vaak ook leefbaarder in een omgeving waarin de werknemer meer vrijheid krijgt. Na verloop van tijd zijn heel wat werknemers hun baan nu eenmaal beu. "Dat is wat onderzoekers het 'honeymoon-hangover-effect' noemen", stelt arbeidsmarktspecialist Stijn Baert (UGent), naar analogie met een kater na de huwelijksreis. "De euforie is weg en voor je het weet zit je vastgeklonken. Meer zeggenschap kan die sleur doorbreken."

Motiveren

De evenwichtsoefening tussen werk en privé is ook een stuk makkelijker als je je werkuren zonder problemen kunt afstemmen op je kinderen of een druk sociaal leven. En dat dertigers met kinderen meer nood hebben aan wat extra loon dan een vijftigplusser met een afbetaald huis is al langer dan vandaag een veelgehoorde klacht.

Een soepeler ontslagrecht ligt voor alle duidelijkheid niet op tafel. Zelfs niet in de resolutie van N-VA. "Hoe dan ook hangt veel af van hoe je de mensen motiveert", duidt Baert. "Het kan niet de bedoeling zijn dat het resultaat van flexibliteit is dat we met zijn allen gewoon minder gaan werken. Maar als je mensen duidelijk maakt dat ze het systeem betaalbaar houden door langer te werken in een flexibele omgeving, kun je op lange termijn echt wel iets bereiken."

OPGEPAST!

Elke hervorming levert onvermijdelijk winnaars en verliezers op. Zeker op de arbeidsmarkt met haar diverse sectoren en dito profielen. Een markt waar de machtsverhoudingen zelden gelijklopen. Minder werken en verdienen is verteerbaar als het een eigen keuze is. Niet als de werkgever je in naam van de flexibiliteit minder uren laat kloppen.

"Wie de flexibiliteit aanstuurt, plukt de vruchten ervan. Dat kan de werknemer zijn, maar evengoed de werkgever", aldus Stan De Spiegelaere, onderzoeker bij de European Trade Union Institute (ETUI). Want dé werknemer bestaat niet. Hogeropgeleiden met een begeerd profiel kunnen vandaag al individueel heel wat flexibiliteit verkrijgen van hun werkgever. Talent moet je nu eenmaal koesteren. Lageropgeleiden in sectoren die concurreren met lageloonlanden beschikken niet over de luxe om even het kantoor van de baas binnen te wandelen en over het contract te onderhandelen.

Dankzij collectieve onderhandelingen, in de regel door een vakbond, slagen zij er toch in min of meer goede arbeidsvoorwaarden te verkrijgen. "Als je dat proces doorbreekt en vervangt door individuele onderhandelingen, dreigt flexibiliteit hen zuur op te breken. Dat is in dit debat niet anders: de mensen die de discussie voeren denken dat zij de gemiddelde werknemer zijn. Maar dat is dus niet zo", meent De Spiegelaere. Het verbaast dan ook ook niet dat experts waarschuwen voor toenemende ongelijkheid als verloning en voorwaarden volledig individueel te onderhandelen zijn.

Routine

Niet onbelangrijk: flexibiliteit vind je nu al op heel wat werkplekken. Want hoe zouden we anders thuiswerken, glijdende uren en loopbaankrediet omschrijven? Alleen is die flexibiliteit informeel geregeld. Zolang alle collega's daarvan kunnen genieten, is er geen probleem. Maar wie flexibiliteit volledig laat afhangen van de individuele relatie tussen werkgever en werknemer riskeertnijd bij andere collega's op te wekken. Een onrechtvaardigheidsgevoel over bepaalde arbitraire gunsten en privileges bestaat nu al op heel wat werkvloeren.

Bovendien is het niet zo dat flexibel werken per se leidt tot een verbetering van de levenskwaliteit. De Spiegelaere: "Zeker voor hogeropgeleiden bestaat het risico van een vervaging tussen werk en privé. Het heeft weinig zin om met zijn allen thuis te werken als je daardoor gewoon meer uren klopt."

En zo klinkt 'rigiditeit' plots een stuk positiever. De meeste mensen houden vanzekerheid, zelfs van een bepaalde routine. Werknemers met vastomlijnde shiften voelen zich vaak beter in hun vel dan collega's met immer wijzigende roosters en voorwaarden. Ook als ze daar zelf voor gekozen hebben. "Je kunt als overheid het beste voor ogen hebben en ervan overtuigd zijn dat we allemaal profiteren als meer flexibiliteit algemeen ingevoerd wordt", zegt arbeidsmarktspecialist Stijn Baert (UGent). "Alleen speelt op het allerindividueelste niveau ook een logica. En die houdt nu eenmaal van zekerheid, van de veiligheid van wat je al weet".

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234