Maandag 23/09/2019

Soedan

Soedan staat op de drempel naar democratie. Vraag is of het er ook over geraakt

Soedanezen vieren het akkoord over de deling van de macht tussen militairen en burgers. Beeld EPA

De militaire machthebbers van Soedan hebben ingestemd met een deling van de macht met de prodemocratische burgerbeweging. Burgers en militairen zijn een strak schema overeengekomen voor stappen die moeten leiden tot vrije verkiezingen. Ook als die doorgaan, blijft de vraag of de militairen bereid zijn tot echte democratisering in het Soedan van na Omar al-Bashir. 

Onder druk van het volk had het leger Omar al-Bashir in april afgezet als president. Maar sindsdien weigerde het de macht weer af te staan. Tot nu: de prodemocratische burgerbeweging en de militairen ondertekenden zaterdag een uniek akkoord in de hoofdstad Khartoem voor de democratisering van het land. Hun machtsdeling moet nu ook in de praktijk gestalte krijgen, allereerst door de beëdiging van een nieuw bestuursorgaan voor Soedan. In die ‘soevereine raad’ komen zes burgers en vijf militairen. Zij worden geacht toe te werken naar vrije verkiezingen. Op korte termijn staat er nog veel meer op het programma voor Soedans transitie.

Dat het tot zo’n stappenplan is gekomen, is op zichzelf al een enorme prestatie van de Soedanese betogers. Hun land wordt sinds de onafhankelijkheid in 1956 gedomineerd door het leger. Hun straatprotesten tegen het wanbestuur van Bashir zetten zij na zijn val voort als protesten tegen de militaire coupplegers, die eigenlijk helemaal geen macht wilden delen. De protesten leidden, samen met internationale druk, toch tot concessies.

Eerst zien, dan geloven

Zaterdag, na de ceremonie over de machtsdeling, juichten Soedanezen in de straten van Khartoem. Toch heerst er nog sterk een gevoel van: eerst zien, dan geloven. In zekere zin begint het werk nu pas echt. Zelfs als de militairen alle afspraken rond poppetjes en procedures nakomen, houden zij nog steeds de leiding over hun schaduwstaat uit de Bashir-tijd in handen, een staat waarin zijzelf net zoals streng-islamitische leiders financiële voorkeurposities verwierven. Burgers krijgen via het beoogde nieuwe kabinet formeel wel toezicht op Soedans gigantische veiligheidsapparaat, maar staan de militairen dat ook echt toe? Gaat het kabinet van civiele ‘technocraten’ in tegen de militairen? Bij wie berust straks de werkelijke macht in Soedan, dat is dus de vraag.

Militaire kopstukken hebben het bloed aan hun handen van opstandelingen en betogers, een extra reden om niet veel macht weg te geven. Voor de burgerbeweging breekt al met al een fase aan waarin sluw politiek manoeuvreren is geboden, schrijft tijdschrift Africa Confidential: “Van revolutie naar realpolitik.”

Soedanezen koesteren vooral argwaan tegen generaal Mohamed Hamdan ‘Hemeti’ Dagalo, sterke man onder de militaire bestuurders. Hemeti bezwoer tegenover de BBC “elke letter” van het transitieakkoord te zullen respecteren. Dezelfde man voert de paramilitaire Rapid Support Forces aan, die volgens ooggetuigen op 3 juni meer dan honderd Soedanezen vermoordden in Khartoem. Later werden uit de Nijl lijken opgetakeld met betonblokken aan hun benen. Voor Hemeti, die de slachtpartij toeschrijft aan wat onruststokers, is een plekje vrij in Soedans nieuwe ‘soevereine raad’.

Beeld EPA

Blijvende druk

Soedanezen hopen op blijvende druk van buitenaf op de militairen. Buurland Ethiopië, de VS en de Afrikaanse Unie bijvoorbeeld hebben zich ingespannen voor de machtsdeling. De militairen kregen na de val van Bashir steun van Egypte, Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten. Die zeggen nu vóór de machtsdeling in Soedan te zijn, maar Soedanezen vrezen dat de Golfstaten en Egypte uiteindelijk toch met de militairen willen samenwerken tegen democratisering.

Saudi-Arabië doet bovendien zaken met generaal Hemeti: het huurde strijders van hem voor in de oorlog in Jemen. Hemeti zou ook 1.000 strijders inzetten voor een andere partner van Riyad, de Libische veldmaarschalk Khalifa Haftar. Hemeti’s prominente rol kan spanningen veroorzaken binnen Soedans diffuse veiligheidsapparaat. Andere topmilitairen behoren net zoals ex-president Bashir tot traditioneel invloedrijke etnische groepen uit de centrale Nijl-vallei van het land. Hemeti daarentegen heeft zijn wortels in de westelijke regio Darfoer, waar hij nog altijd illegaal goud zou verhandelen.

Ook de burgerbeweging moet de rijen gesloten zien te houden. Haar wordt verweten dat ze te sterk leunt op een kring van hoogopgeleiden in Khartoem. De burgerpolitici voor Soedans nieuwe ‘soevereine raad’ komen wel uit verschillende delen van het land, maar in het politieke overgangsproces zou er weer onvoldoende aandacht zijn voor de wrevel van rebellengroepen in verre regio’s zoals Darfoer, Zuid-Kordofan en Blauwe Nijl. Deze onachtzaamheid zou niet bijdragen aan een oplossing voor Soedan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234