Maandag 01/03/2021

Sodom en Gomorra met een pauze

Regisseur Cassiers laat decadent salonleven uitmonden in wereldoorlog

theater l 'Proust 3' van Rotheater HHH

Liv Laveyne

Bij het begin van de voorstelling liggen ze met de voeten naar elkaar toe. Als in een begrafenisritueel. Niet de oude maar de jonge Proust wordt in dit deel ten grave gedragen. In De kant van Charlus, het derde stuk van de vierdelige theatercyclus gebaseerd op Marcel Prousts A la recherche du temps perdu, laat regisseur Guy Cassiers het decadente salonleven uitmonden in een wereldoorlog.

Cassiers heeft de schrijver goed verstaan: om diens slaapwaaktoestand te delen lig je het best vlak naast hem. De camera fixeert het gezicht van Proust (Paul R. Kooij). Het is de blik van een bezadigde man, heel anders dan het beeld dat ons na de pauze treft: de jonge Proust (Eelco Smits), ontredderd en in tranen.

Deze voorstelling had Proust 3A en 3B kunnen heten, zozeer valt ze uit elkaar. Verveel je je mee in de lamlendige lusthoven voor de pauze, daarna vallen de maskers af. Technisch gezien slaagt Proust 3 daar beter in dan de vorige episodes. Het multimediale zit de inleving niet in de weg en laat de emotie binnen zijn formele kaders zwellen en het pathos eraf spatten. Theater en film dubbelen en verdubbelen, beelden splitten of vloeien over. Een scherm heeft de vorm van een achteruitkijkspiegel: à la recherche du temps perdu, inderdaad. De projectie toont één langgerekt Déjeuner sur l'herbe. Het is een tableau vivant dat doet denken aan de videokunst van Bill Viola, zij het met meer kitsch en ironie.

In Proust 3 heeft Marcels interesse zich verlegd naar de salon van Mme de Guermantes (Marlies Heuer), bij wie hij wordt geïntroduceerd door de militair Robert de Saint-Loup (Tom Van Bauwel) en de homoseksuele baron de Charlus (Joop Keesmaat). Tegenover hun decadentie plaatst Cassiers als symbool van puurheid een jongenskoor. Ze brengen live composities van Bach en Poulenc maar worden meermaals bruusk verjaagd door de chichi-madammen (Heuer, Katelijne Damen en Fania Sorel). Door hun verleidingsspelletjes klinken kortzichtigheid, conservatisme en antisemitisme. De kostuums van Valentine Kempynck bevestigen Prousts walging én fascinatie voor de salons: onder hun haantjesveren ontbloten de mannen hun borst, een vrouw ontluikt als een bloem van tule.

Tot de vertrouwde wereld rond de jonge Proust verwelkt. Die ommekeer voltrekt zich in één treffend beeld: een madeleine, het saloncakeje bij uitstek, wordt in een kop thee gesopt en breekt met de moord op de Oostenrijkse prins Franz-Ferdinand. Het verbrokkelde koekje maakt plaats voor de verscheurde lichamen van soldaten. De parelkettingen luchters die vrolijk tolden in het salon, nemen onder de blacklights apocalyptische vormen aan. De salons, het Sodom en Gomorra, worden vernietigd door de Eerste Wereldoorlog. Vermeer en Manet maken plaats voor schroeiend expressionisme op het scherm. Nu snoeren beeld en muziek je de mond. Ook Marcel keert zich af van de literatuur, want "het heeft veel minder met de werkelijkheid te maken dan ik had aangenomen".

Op het einde van Proust 3 neemt de oude Proust, die drie delen lang verteller was, zijn rol op als actor/acteur. Hij begint een gesprek met zijn jeugdliefde Gilberte en geeft daarmee de aanzet voor het vervolg. Van Proust 4 willen we nu al geen woord (en beeld) missen.

WAT Proust 3: de kant van Charlus WIE Rotheater WANNEER EN WAAR 26 tot 29 mei in de Rotterdamse Schouwburg (NL). Volgend seizoen op tournee in Vlaanderen. Info: www.rotheater.nl

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234