Dinsdag 24/11/2020

Sociale verkiezingen: 7 op 10

Helft loontrekkenden staat in de kou

De sociale verkiezingen dekken minder dan de helft van de Belgische werknemers. Dat kan beter, vindt onderzoeker Guy Van Gyes.

Brussel

Ruben Mooijman

Zeven op tien, geeft Van Gyes het Belgische systeem van sociale verkiezingen. "Het is niet slecht, maar het kan beter."

Van Gyes, die arbeidsmarktonderzoek doet aan het Hoger Instituut voor de Arbeid van de KU-Leuven, heeft de sociale verkiezingen grondig geanalyseerd. In de jongste editie van Over-Werk, het tijdschrift van het Steunpunt Werkgelegenheid, Arbeid en Vorming, doet hij er verslag van.

Vooral het democratische gehalte van de sociale verkiezingen laat te wensen over, vindt de onderzoeker. De meerderheid van de Belgische werknemers wordt namelijk niet vertegenwoordigd door de verkozenen in de ondernemingsraad of het comité preventie. Dat komt doordat in lang niet alle bedrijven sociale verkiezingen worden gehouden. Een ondernemingsraad is daartoe pas verplicht als een bedrijf meer dan honderd werknemers telt, voor een comité preventie ligt de grens op vijftig.

En waar de sociale verkiezingen wel gehouden worden, lopen ze lang niet altijd zoals de wetgever het bedoeld heeft. Eigenlijk gebeurt dat maar in een derde van de gevallen, heeft Van Gyes geconstateerd. Het gaat dan om verkiezingen met een hoge opkomst, waaraan iedereen deel kan nemen, waar alle mandaten bezet worden en waar de kiezers de keuze hebben tussen verschillende kandidaten op meer dan één lijst. In verreweg de meeste bedrijven zijn die voorwaarden niet allemaal vervuld. Soms zijn er te weinig of net voldoende kandidaten, waardoor er niets te kiezen valt. Soms is er maar één lijst, waardoor er geen oppositie is. En soms kan niet iedereen meedoen aan de stemming, bijvoorbeeld doordat veel werknemers op pad zijn.

Dat soort problemen doet zich zeer frequent voor. In 7 procent van de bedrijven wordt bijvoorbeeld geen enkele kandidaat voor de ondernemingsraad gevonden en in meer dan 40 procent wordt minstens één verkiezing afgelast. In 15 procent van de ondernemingsraden worden niet alle voorziene zetels gevuld.

Opmerkelijk is dat de meest democratische verkiezingen geografisch in Wallonië en sectoraal in de industrie geconcentreerd zijn. "Grotere industriële bedrijfseenheden, gesitueerd in Wallonië, waar voornamelijk arbeiders de dienst uitmaken, doen het meestal beter, kleinere, niet-industriële bedrijfseenheden bevolkt met bedienden en een aanzienlijk vrouwenaandeel onder de werknemers scoren meestal slechter", schrijft Van Gyes.

Het wordt tijd om aan het stelsel van de sociale verkiezingen te sleutelen om het beter te laten werken, vindt Van Gyes. Zo zouden de afzonderlijke colleges voor jongeren, arbeiders en bedienden wel afgeschaft kunnen worden. "Soms zie je dat er voor arbeiders twee lijsten zijn en voor bedienden maar één. Als je dat combineert, is er meer keuze." Door bepaalde categorieën werknemers gegarandeerde plaatsen op een lijst te geven, zou de heterogeniteit toch gegarandeerd kunnen blijven.

Een andere aanpassing die Van Gyes bepleit, is de verlaging van de drempels die aanwezigheid van een ondernemingsraad of comité preventie verplicht maken. "Door de kmo'isering van het bedrijfsleven vallen steeds meer bedrijven onder die drempel. In Scandinavische landen zijn ook ondernemingen met maar vijftien of twintig werknemers verplicht een vorm van inspraak te organiseren. Om zoiets ook hier acceptabel te maken voor de werkgevers zou je eraan kunnen denken om het monopolie van de vakbonden voor die kleine bedrijven op te heffen."

Een goede werking van de sociale verkiezingen is erg belangrijk, vindt Van Gyes. "Je zou natuurlijk ook de mandaten gewoon door de bonden kunnen laten invullen. Maar echte verkiezingen, met een zekere mate van strijd, zorgen voor een verhoogde legitimatie van de mandatarissen. Ze zijn dan verkozen door de achterban die ze vertegenwoordigen."

Overigens moet het gebrekkige democratische gehalte van de sociale verkiezingen wel gerelativeerd worden. "Er zijn nog altijd veel kandidaten voor de beschikbare mandaten. En ook als de verkiezingen niet optimaal verlopen, kunnen de personeelsvertegenwoordigingen goed functioneren. Maar het is natuurlijk mooier als er een democratisch proces aan voorafgaat."

Vooral het democratische gehalte van de sociale verkiezingen laat te wensen over

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234