Zondag 20/06/2021

Opinie

Sociale media? Niet zo vernieuwend als ze lijken

Na de dood van David Bowie verenigden alle sociale mediastemmen zich heel even tot een ordentelijk geheel dat maar weinig tegenspraak vertoonde. Beeld afp
Na de dood van David Bowie verenigden alle sociale mediastemmen zich heel even tot een ordentelijk geheel dat maar weinig tegenspraak vertoonde.Beeld afp

Ignaas Devisch is filosoof aan de UGent en Arteveldehogeschool.

Facebook en Twitter zijn rare formats: de ene dag schelden mensen elkaar verrot, de andere dag delen we braafjes collectief dezelfde ervaringen. Kijk naar David Bowie.

Toen het nieuws over de dood van The Thin White Duke bekend raakte, werden de sociale media overspoeld met berichten: persoonlijke herinneringen aan liedjes, het belang van zijn muziek of de kracht van zijn teksten. Collectief rouwen om de dood van iemand, het kan als geen ander via het net. Op zo'n ogenblik lijken Facebook, Twitter en andere onlinefora op een groot plein, vergelijkbaar met wat we eerder meemaakten na de aanslagen op Charlie Hebdo en, recenter nog, in Parijs. En dan conformeren we ons sterk aan elkaar en zijn afwijkende meningen nauwelijks toegestaan.

Ignaas Devisch. Beeld kos
Ignaas Devisch.Beeld kos

Op andere dagen kunnen diezelfde media nochtans bulken van de ranzige roddel of het ronduit vulgaire gezwets over hoe anderen zich gedragen. Meestal dienen ze als plaats van opperste verontwaardiging over gebeurtenissen van welke aard dan ook. En meestal loopt alles door elkaar: terwijl de een rouwt, lacht de ander genadeloos - denk maar aan de dood van Steve Stevaert - of wij combineren zelf vernietigend commentaar met het liken van een goed doel.

Sociale media lijken op het eerste gezicht vernieuwend, maar zijn ze dat wel? Zou het kunnen dat 'dit onlinegedoe' in ongeveer niets verschilt van het gewone sociale leven? Natuurlijk kunnen we ons via een alias meer wegstoppen achter onszelf en vlotter tegenstrijdige emoties combineren zonder het allemaal te moeten verdringen, maar hebben we de noviteit van die media niet schromelijk overschat? In alles lijken ze op het café naast de kerk met een feestzaal in de achtertuin om er huwelijken, begrafenissen en ander ceremonieel te organiseren. We komen bijeen om te huilen, te lachen en te roddelen.

Door velen zijn sociale media afgeschilderd als asociale fora die ons weghouden van het echte leven, maar wat indien dat 'echte' leven ook al die publieke theatraliteit van emoties organiseerde? In theaters, cinemazalen of cafés, hebben we ooit iets anders gedaan, met alle hoogstaande en vulgaire varianten van dien?

Het grote verschil is dat de orale traditie van roddelen vluchtig van aard was. Eens het café dichtging, was ook de roddel verdwenen of kon ze in stilte bewaard worden, hoewel. Nu worden we via het scherm en het oergeheugen van internet voortdurend opnieuw geconfronteerd met ons gedrag en dat van anderen, inclusief beeldmateriaal. Eén uitschuiver volstaat om daar je hele leven aan te worden herinnerd. Dat kan verschrikkelijk zijn. Vraag dat maar aan de vorige burgemeester van Aalst, of aan kinderen die worden weggepest via Facebookgroepen.

Een eeuw geleden volstond het om van dorp te verhuizen om een nieuw leven te beginnen. Dat lukt vandaag niet meer. Dat is vaak een nadeel.Tegelijk zijn vele zaken nu enorm bereikbaar geworden voor ons en kunnen we heel snel ervaringen met elkaar delen terwijl dat voorheen niet mogelijk was. Eerder dan ons hopeloos alleen achter te laten, verenigen sociale media ons. Natuurlijk doen ze dat op een andere manier, vaak met een scherper kantje, maar misschien heeft dat ook te maken met het feit dat het relatief nieuwe omgangsvormen zijn waarvoor we nog steeds de juiste code moeten zoeken.

Overigens, in dat verband intrigeert dat ene vers uit mijn favoriete Bowie-nummer, 'The Man Who Sold the World', me danig: "Although I wasn't there, he said I was his friend." Laten we dus nog maar even rouwen om Bowie, hij had ons veel te vertellen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234