Donderdag 24/10/2019

Sobibór, het kamp zonder getuigen

Het vernietigingskamp van Sobibór, in het oosten van Polen, komt vaak ter sprake in boeken en documentaires van Holocaustontkenners. Er zijn foto’s noch plattegronden van het kamp. De beschikbare informatie is schaars en gaat terug op getuigenissen en schetsen die na de oorlog zijn gemaakt door de ook al erg zeldzame overlevenden.

Het kamp Sobibór, zo’n 400 bij 600 meter groot, werd in 1942 gebouwd door een tachtigtal Joodse dwangarbeiders uit omliggende getto’s. Toen het kamp klaar was, werden ze allemaal doodgeschoten. Het was bij aanvang nooit de bedoeling dat er getuigen zouden achterblijven van de moordfabriek. Er was een spoorwegverbinding en een station. Bij aankomst werden groepen gescheiden en via de zogeheten Himmelfahrtstrasse, een langgerekt tuinpad dat de illusie moest wekken van een feestelijke verwelkoming, naar de gaskamers geleid.

In Sobibór werden meer dan 170.000 mensen vermoord, vooral Joden, maar ook Roma en niet-Joodse Polen. Het kamp vormde samen met die in Treblinka en Belzec het decor van Aktion Reinhard, waarbij de volkerenmoord door de nazi’s werd opgedreven en tussen 1942 en 1943 ongeveer 1,5 tot 2 miljoen mensen werden vergast.

Op YouTube circuleert een meerdelig filmpje (One Third of the Holocaust) waarin revisionisten de draak steken met deze cijfers. In één ervan wordt de propvolle Rose Bowl, een voetbalstadion met 80.000 plaatsen in Pasadena, afgebeeld en vergeleken met de plannetjes die overlevenden na de oorlog tekenden van waar de doden zouden zijn begraven. Volgens de makers valt niet aannemelijk te maken dat de as van zoveel mensen is begraven op een zo minuscule ruimte. De ondertoon in de documentaire is, als steeds: als dit ene detail al niet klopt, wat dan met de rest van het verhaal?

Dat was ook zo met de vorige processen tegen John Demjanjuk. Hij werd in 1988 ter dood veroordeeld in Israël wegens oorlogsmisdaden. Hij was herkend als ‘Iwan de Verschrikkelijke’ in Treblinka. Een paar jaar later doken in de vrijgegeven archieven van de Russische geheime dienst getuigenverklaringen op waaruit bleek dat die bijnaam niet op hem sloeg, maar op een zekere Iwan Martsjenko. In 1993 sprak het Israëlische Hooggerechtshof Demjanjuk op grond van die persoonswissel vrij.

Van de 34.313 Joden die in Nederland met negentien transporten vanuit Kamp Westerbork werden gedeporteerd, overleefden er slechts achttien de oorlog. In 2000 kon een nazitelegram worden gedecodeerd waaruit bleek dat het totale aantal doden in Sobibór per 31 december 1942 door de nazi’s zelf was vastgesteld op 101.370.

Sobibór is het enige vernietigingskamp waar ooit een succesvolle uitbraak plaatsvond. Dat gebeurde op 14 oktober 1943. Twintig bewakers werden overmeesterd en gedood. Zo’n 300 gevangenen wisten te vluchten, maar de meesten kwamen om bij de klopjacht die daarop volgde. In 1987 werd de ontsnapping verfilmd in Escape from Sobibor. Kort na de opstand werd het kamp gesloten. De Joden die hiervoor werden ingeschakeld, werden na afloop doodgeschoten.

Behalve Jules Schelvis is er nog minstens één iemand die Sobibór overleefde en nog in leven is, de Nederlandse Selma Engel-Wijnberg (89). Zij was een van de 300 die konden ontsnappen. Ze emigreerde na de oorlog naar Israël.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234