Dinsdag 09/03/2021

So nineties

Net 13 was ik, toen het Vlaams Blok zijn eerste belangrijke verkiezingsoverwinning behaalde in mijn stad: 17,7 procent. Een Panorama-reportage op de BRT zette de multiculturele spanningen in de Antwerpse volkswijken verder op scherp. Drie jaar later volgde de eerste van een lange rij landelijke Zwarte Zondagen. Antwerpen stond jarenlang in het middelpunt van de nationale debatten over diversiteit, integratie en veiligheid, die op hun beurt de hele Antwerpse politiek beheersten. Ik kon mij niet herinneren dat het ooit anders was geweest. De stad was verdeeld. Tussen 'autochtonen' en 'allochtonen', maar in het verlengde daarvan ook tussen de 'permissieve linkie-winkies' die in migratie enkel een zegen zagen en 'de onverdraagzame racisten' die ons terug katapulteerden naar de eerste helft van de jaren 1940.

Maar de verkiezingen van 2006 waren een kantelpunt. Patrick Janssens bracht het Vlaams Belang een mokerslag toe door met zijn lijst eensklaps groter te worden. In heel Vlaanderen verstomden plots de speculaties over een doorbreken van het cordon sanitaire: het was het begin van het (voorlopige?) einde voor de extreem rechtse partij. En in Antwerpen konden de verhitte debatten stilaan weer over bruggen en tunnels gaan.

Niet dat reële samenlevingsproblemen plots smolten als sneeuw voor de zon. Maar de spanningen werden politiek minder uitvergroot en allesoverheersend. En andere realiteiten dan de tegenstelling autochtoon-allochtoon werden zichtbaar. Zoals vorig jaar, toen Marokkaanse en Turkse winkeluitbaters in Antwerpen-Noord het opnamen tegen drugsdealers die hun buurt onveilig maken (en die winkeliers zo goed geïntegreerd bleken dat ze daarbij soms expliciet Oost-Europeaanse inwijkelingen viseerden). Of afgelopen week, toen een imam als Nordine Taouil de rellen van zaterdag veroordeelde en zo vermeed dat religieuze fanatici in naam van een hele gemeenschap konden spreken.

Niet dat we nu moeten hervallen in het soort multiculturele naïviteit dat tijdens de jaren 1990 te lang heeft geleid tot de ontkenning van fundamentele problemen. Maar er is wat veranderd. Helaas was dat niet de indruk die je de voorbije week kreeg van het politieke debat over de rellen.

Het begon met Bart De Wever. Om voldoende Vlaams Belang-kiezers te kunnen inpikken voor zijn burgemeestersambities, moest die krachtig reageren. Dat gebeurde in de vorm van een aanval op Janssens' Antwerpse stadsslogan ''t Stad is van iedereen'. Dat is ze volgens De Wever dus niet. Enkel nadruk op de rechten en niet op de plichten, daar moeten we vanaf, vond De Wever. Het rechten en plichten-verhaal is echter al jaren een rode draad door het Antwerpse beleid, zoals onder meer beschreven staat in Janssens' boek Voor wat, hoort wat. In tegenstelling tot wat De Wever beweert, betekent de stadsslogan niet dat iedereen zomaar ongestoord zijn zin mag doen. Maar om zichzelf te kunnen positioneren, duwde De Wever Janssens in de aloude hoek van de permissieve linkie-winkie.

Vervolgens klaagt Janssens de karikatuur die Dewever van hem en zijn slogan maakt aan. Om in dezelfde beweging een karikatuur te maken van de uitspraken van De Wever. Diens kritiek op de stadsslogan doet Janssens denken aan het 'eigen volk eerst'-discours van Vlaams Belang. De Wever als een zachte kopie van Dewinter. Terwijl niets in het discours van De Wever erop wijst dat hij effectief een onderscheid maakt op etnische basis. Maar om zichzelf te kunnen positioneren, duwde Janssens De Wever in de aloude hoek van de cryptoracist.

Het kan soms zinvol en verhelderend zijn om verschillen in beleidskeuzes tijdens een campagne samen te vatten in kernideeën en slogans. Maar hier is het helemaal niet duidelijk welke concrete verschillen achter die slogans schuilen. In De kruitfabriek bleef De Wever steken in vaagheden. Ondanks zijn rol als uitdager maakte hij niet echt duidelijk op welke punten hij nu een ander beleid zou voeren. Wat we vorige week zagen was dus een schijngevecht. Niet dat de strijd Janssens-De Wever daar volledig toe te herleiden valt, maar er zijn wel degelijk belangrijke verschillen. Maar de retorische en semantische strijd van afgelopen week heeft ons daarover alvast niets bijgeleerd. Terwijl het ons wel heeft teruggebracht naar steriele en simplistische tegenstellingen waar we hoopten en dachten vanaf te zijn.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234