Vrijdag 30/10/2020

Snijdende leeservaring

Een klein leven van Hanya Yanagihara is een snijdende leeservaring over onherstelbaar leed. Net als je denkt dat het niet erger kan, doet de schrijfster er een schepje bovenop. Een boek om te huilen op een strand.

Een klein leven (A Little Life) van de Amerikaanse schrijfster Hanya Yanagihara begint verraderlijk rustig, ja bijna kabbelend. We maken kennis met vier vrienden die zijn afgestudeerd aan een prestigieuze universiteit. Ze gaan in New York wonen, om daar carrière te maken.

En jawel: stapje voor stapje gebeurt dat. Willem, een would-beacteur die - uiteraard - in een restaurant werkt, ontwikkelt zich tot een ware ster. JB wordt een succesrijk kunstenaar. Malcolm groeit uit tot een globetrottende toparchitect. En hoofdpersoon Jude, wiens verleden in nevelen is gehuld, wordt een briljant jurist.

Gaandeweg richt de roman zich steeds meer op Willem en Jude, die een liefdesrelatie hebben, en worden hier en daar tipjes van de sluier rond Judes verleden opgelicht.

Aanvankelijk geschiedt dat op bijna tergende wijze. We weten dat Jude tobt met zijn gezondheid en problemen met zijn benen heeft, maar als zijn vrienden vragen hoe dat komt, geeft hij vage verklaringen. Na enige tijd ontdekt Willem dat Jude zichzelf met scheermesjes verwondingen toebrengt. Wat is hier gaande?

Heel bekwaam bouwt Yanagihara spanning en intrige op. Van alle personages krijgen we via flashbacks inzicht in hun verleden, hun persoonlijkheid, hun dromen en demonen. Wat Jude betreft, wordt duidelijk dat ons weinig blijmoedige onthullingen te wachten staan. Die verwachting wordt met rente ingelost.

Hij blijkt als kind te vondeling te zijn gelegd en te zijn opgegroeid in een klooster. Als Jude negen is, gaat broeder Luke er met hem vandoor: hij belooft de jongen dat ze samen als vader en zoon in een huisje in de bossen gaan wonen. De twee trekken van plek naar plek. Judes geestelijke en lichamelijke ondermijning, die in het klooster al was ingezet, krijgt nieuwe dimensies. Als uitweg uit de nood leert broeder Luke hem 'iets geheims' waardoor hij 'het gif, het vuil, de woede kan laten wegvloeien': zichzelf snijden met keurig door de broeder aangeleverde scheermesjes.

Een scheermes: dat is ook het beeld dat het lezen van deze roman oproept. Een klein leven onderwerpt wie het ter hand neemt aan een snijdende leeservaring. Telkens als je denkt: nu kan het niet erger, doet Yanagihara er nog een schepje bovenop. En net als je je de voyeur van geweldsporno dreigt te gaan voelen, besef je: wat is er treffender dan dat deze roman mij bijna net zo murw maakt als de hoofdpersoon?

Toch zijn de gruwelijke scènes van misbruik, geweld en zelfmutilatie niet eens het meest deprimerende aan het boek. Moedeloos makender is het feit dat de oudere, succesrijke en door hartelijke vrienden omgeven Jude zo weinig ontvankelijk blijkt voor de liefde waarmee hij wordt bejegend.

In een traditioneel gruwelsprookje wordt aan het slot het kwaad overwonnen. In een literaire roman kan verdriet worden geabsolveerd door inzicht. Bij Yanagihara is daarvoor geen plaats. Jude, zo maakt zij duidelijk, is in zijn jeugd dermate onherstelbaar beschadigd, dat alle liefde en goedheid die hij later in zijn leven ontmoet, afglijdt tegen een pantser van onbenaderbaarheid.

Een van de grondwaarden van de Amerikaanse cultuur, van de Amerikaanse psychologie, is dat je altijd opnieuw kunt beginnen. De pursuit of happiness is er voor iedereen. Niet waar, zegt deze roman. Er is verdriet dat je nooit meer te boven komt.

Hanya Yanagihara, Een klein leven, Nieuw Amsterdam, 752 p., 24,99 euro. Vertaald door Josephine Ruitenberg & Kitty Pouwels.

Fragment

Het elfde appartement had maar één kast; wel was er een glazen schuifpui naar een klein balkon, en daarvandaan zag hij aan de overkant een man die buiten in T-shirt en korte broek zat te roken, hoewel het al oktober was. Willem stak zijn hand naar hem op, maar de man zwaaide niet terug. In de slaapkamer stond Jude de kastdeur als een accordeon open en dicht te schuiven toen Willem binnenkwam. 'Er is maar één kast', zei hij. 'Dat geeft niet', zei Willem. 'Ik heb toch niks om erin te stoppen.' 'Ik ook niet.' Ze lachten naar elkaar. De makelaar kwam achter hen binnenlopen. 'We nemen het', zei Jude tegen haar. Maar eenmaal terug in haar kantoor kregen ze te horen dat ze de flat bij nader inzien toch niet konden huren. 'Waarom niet?', vroeg Jude.

'Jullie inkomen is te laag om zes maanden huur te kunnen betalen en jullie hebben geen spaargeld', zei de makelaar, opeens kortaf. Ze had hun kredietwaardigheid en banksaldo gecontroleerd en toen was eindelijk tot haar doorgedrongen dat er iets mis was aan twee mannen van in de twintig die geen stel waren maar toch samen een tweekamerappartement wilden huren in een saai (maar daarom niet minder duur) deel van 25th Street. 'Hebben jullie iemand die borg kan staan? Een werkgever? Ouders?'

'Onze ouders leven niet meer', zei Willem snel.

De makelaar zuchtte. 'Dan moeten jullie je verwachtingen maar bijstellen. Met jullie financiële profiel gaat niemand jullie een flat verhuren in een fatsoenlijk appartementencomplex.' Daarna stond ze vastberaden op en keek nadrukkelijk naar de deur.

Toen ze het verhaal aan JB en Malcolm vertelden, maakten ze er een komische sketch van: de vloer van het appartement had zwart gezien van de muizenkeutels, de man aan de overkant was een exhibitionist, en de makelaar had de pest in gehad omdat Willem haar avances had afgewezen.

'Wie wil er nou sowieso op de hoek van 25th en 2nd wonen?', vroeg JB.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234