Donderdag 06/08/2020

Snelle wagens en ruisende japonnen

fotografie

lartigue en co.: drie fraaie tentoonstellingen in charleroi

Alles aan het werk van Jacques Henri Lartigue (1894-1986) ademt luxe, rust, harmonie en vrije tijd. De onderwerpen: gracieus flanerende dames, snelle auto's, de eerste vliegtuigen, waterpret. De plaatsen waar hij zijn statief opstelt: Biarritz, de lanen van het Bois de Boulogne, de renbaan, het strand. Zelfs de naam van de fotograaf klinkt nobel en enigszins onthecht. In het Fotografiemuseum in Charleroi krijgt hij een stijlvolle en briljante tentoonstelling.

Charleroi

Van onze medewerker

Eric Min

Als telg uit een bankiersgeslacht kreeg hij zijn eerste camera cadeau voor zijn achtste verjaardag; in zijn dagboek noteerde de knaap dat het glanzende houten toestel en de accessoires precies in een grote, zware kist passen en dat het statief groter is dan zijn eigen gestalte. Kijken en foto's maken was een divertissement. Het hoefde niet zo nodig: desnoods zou het wonderkind wel wat anders uitproberen. "Je suis spectateur, je m'amuse bien (...) c'est du vivant qui remue, qui palpite, qui sent." Ogen open, ogen toe, klik: hij houdt het beeld vast, met al zijn licht en schaduw, massa en leegte, geluid en stilte. In tijden waarin de pictoralisten en hun flou artistique de plak zwaaiden, heeft Lartigue paradoxaal genoeg mee aan de wieg gestaan van de moderne fotografie.

Zijn voorliefde voor de snelheid (van sportwagens, maar ook van ruisende jurken op de boulevard) en voor de plastische vormen die hij in de Académie Julian leerde kennen, kwam goed van pas: de fotograaf heeft de naadloze overgang van de belle époque en de art nouveau naar het kubisme, het futurisme en de art deco in zijn werk geïntegreerd. Hij is esthetisch 'mooie' foto's blijven maken, maar verzandde niet in de clichématige, brave iconen die de bourgeoisie zo graag zag.

Dat de dilettant een belangrijk fotograaf is geworden, blijkt ook uit de waardering vanwege zijn collega's. Toen de oude Henri Cartier-Bresson onlangs een tentoonstelling bouwde met zijn eigen rigoureuze selectie van 93 essentiële foto's, kwamen er twee afdrukken van Lartigue in voor, een zeldzame eer: van de 85 fotografen mochten alleen André Kertész, Umbo, Manuel Alvarez Bravo en Lartigue meer dan één opname leveren. Tot 22 september presenteert het Centre Pompidou trouwens het werk van de rijkeluiszoon die het begin van de waanzinnige twintigste eeuw in snelle foto's heeft gevat en uiteindelijk beroemd werd langs een omweg: het New Yorkse MoMA fêteerde Lartigue in 1963 met een overzichtstentoonstelling, die vandaag in Beaubourg zorgvuldig is nagebouwd.

Wie er niet voor naar Parijs kan, treft een sterke selectie (die de fotograaf in 1980 maakte) aan in het Fotografiemuseum van Charleroi. De eerste foto's op deze stijlvol in beeld gebrachte expositie zijn zonder meer ontroerend: de knaap was zes of zeven en fotografeerde papa, mama, nichtjes en kindermeisjes, broer en wildebras Zissou of gewoon zijn collectie speelgoedautootjes op de parketvloer van zijn slaapkamer. De bewogen gestalte in kleermakerszit tussen enkele poserende vriendjes is gewoon Jacques Henri zelf, die er even snel kwam bij zitten terwijl zijn camera de foto maakte. Alleen het beste en het nieuwste materiaal was goed genoeg; de jongeman werkte ook met een van de eerste Pathé-filmcamera's.

Zijn fascinatie voor 'licht' in alle mogelijke betekenissen heeft zijn oeuvre vormgegeven. We komen terecht in een parade van tweedekkers, luchtballonnen en vliegers, we maken kennis met de bobslee van Zissou, met de 'aviettes' en de gocarts van de 'jeunesse dorée', met papa Lartigue tegen 80 kilometer per uur in zijn sportwagen en met de deinende rokken van de dames die de jongelui op een zonnige namiddag kwamen aanmoedigen. Een foto uit 1906 heet gewoon Une belle motocyclette, rue Cortambert.

Zissou dobbert in de vijver van het landgoed, in een rubberen band maar met een duur pak aan. Ze amuseerden zich te pletter en Lartigue bracht verslag uit van hun bewogen levens. Hoewel: bewogen? Fotoamateurs als Bertolt Brecht en Walter Benjamin merkten terecht op dat wat afdrukken niet tonen, minstens even belangrijk is als wat we wel zien. Terwijl kinderen in tegenlicht over hun zandkasteel springen (op een mooi bijgeknipte opname uit 1926, die langgerekte en verticale, oosters aandoende verhoudingen heeft gekregen), wroeten fabrieksarbeiders en huisslaven zich buiten beeld te pletter om brood voor hun kroost te kopen - in dit oeuvre komt niet een armoedzaaier voor, of het zou de chauffeur van de familie moeten zijn.

Mooie vrouwen zijn er wel: Lartigues veroveringen Bibi, Renée, Marcelle (dit Coco), Florette en de anderen. Hun portret wordt geschilderd, ze rijden auto of zitten aan bij de diners die Sacha Guitry organiseert. Maar alleen al voor de briljante foto's die Lartigue van hen maakte, zou een mens naar Charleroi trekken.

Op de eerste verdieping van het museum wacht ons een tweede verrassing. Vaso Ascolini (°1937) en enkele collega's of volgelingen uit wat je 'de school van Reggio Emilia' zou kunnen noemen, laten er mooi werk zien. Het zijn vooral stillevens, fragmenten van standbeelden of andere artefacten uit musea en parken, waar het late licht onbevangen naar binnen valt in de lege ruimte zodat diepe schaduwpartijen de foto's structureren. De rest van het beeld (of het landschap, zoals in de zoutvelden van Salin-de-Giraud) blijft buiten de rand, net als 'het leven zelf' dat slechts aan het einde van de tentoonstelling, waar Paolo' Simonazzi's kleuren van de muren spatten, terugkeert in deze monastieke, minerale wereld waar het zwart, wit en grijs de dienst uitmaken. Zo rijmt dit ensemble onverwacht op het Lartigue-retrospectief: de essentie blijft verborgen en is juist daarom prominent aanwezig.

Ten slotte zijn ook de laureaten van de jaarlijkse Prix National Photographie Ouverte aan de eer in twee ruime zalen: landschappen en portretten van overal ter wereld of uit onze eigen achtertuin. Iedereen beroemd! Ieder zijn Far West! Allen daarheen!

WAT? Bonjour Monsieur Lartigue, actuele fotografie in Italië en de laureaten van de 14de Prix National Photographie Ouverte WAAR EN WANNEER? Tot 7 september in het Fotografiemuseum van Charleroi, avenue Paul Pastur 11, Mont-sur-Marchienne. Open van dinsdag tot zondag van 10 tot 18 uur. Maandag gesloten.ONS OORDEEL: Briljant werk van Lartigue en veel ander fraais. Allen daar (andermaal) heen.

In het Lartigue-oeuvre komt niet een armoedzaaier voor, of het zou de chauffeur moeten zijn

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234