Zondag 20/09/2020

Zaak-ChovanecAchtergrond

Slovaakse ophef over de zaak-Chovanec: ‘Vroeger was ik trots dat ik in België woonde’

Slovaken Andy Šebesta, bestuurder bij een vereniging voor Slovaken in België, en Helka Blahova. 'Alleen als we met zijn allen druk blijven zetten, zal gerechtigheid geschieden.'Beeld BAS BOGAERTS

De zaak-Chovanec blijft de gemoederen beroeren, niet in het minst in Slovakije zelf. De Slovaakse televisie zond nu zelfs de beelden uit zonder dat de betrokken agenten onherkenbaar werden gemaakt. Terwijl Slovaakse politici België en de EU stevig aan de tand voelen, zoeken Slovaken in België steun bij elkaar. ‘Vroeger was ik trots om te vertellen dat ik in België woon. Als ik dat nu in Slovakije zeg, word ik overspoeld met reacties.’

“Toen ik de beelden doorgestuurd kreeg, dacht ik eerst dat het om een Belg in het buitenland ging. Maar toen ik las dat een Slovaak in België zo behandeld was, was ik helemaal van slag. Hoe kan zoiets toch, in dit land?”, vertelt Richard van Leeuwen (32). Al zestien jaar woont de Slovaakse zelfstandige in België. Zijn achternaam dankt hij aan zijn Nederlandse echtgenoot. Hij noemt het ‘stom toeval’ dat het een Slovaak betrof. “Jonathan Jacob overkwam een paar jaar geleden hetzelfde. Hoe politieagenten met hen omgingen, dat kan gewoon niet. Als iemand een psychose krijgt, moet je hem beschermen tegen zichzelf, niet laten sterven.” Volgens Van Leeuwen komt de zaak-Chovanec de reputatie van België niet ten goede. “Toen ik vroeger in Slovakije kwam, was ik trots om te zeggen dat ik in België woon. Nu kan ik dat niet, anders word ik overspoeld met reacties.”

‘Gechoqueerd’

Anders dan in België zenden Slovaakse media de beelden van de arrestatie uit zonder dat de agenten onherkenbaar zijn gemaakt. “Iedereen was gechoqueerd. Vooral de neerbuigende houding van de agenten en de Hitlergroet zetten bij heel wat mensen kwaad bloed. Bovendien komt er telkens nieuwe informatie. Eerst de beelden, dan het verhaal over de dokter die niet ingreep, het onderzoek dat traag verliep... Er wordt steeds nieuwe olie op het vuur gegooid”, zegt de Slovaakse politieke wetenschapper Tomas Koziak van de Academia Rerum Civilium.

De Slovaakse ex-premier Robert Fico en Marian Kotleba van de extreemrechtse People’s Party waren er als de kippen bij om België en de EU op de korrel te nemen. Zij zien de zaak-Chovanec als een voorbeeld van hoe Slovaakse burgers in het Westen als tweederangsburgers beschouwd worden. Ook meer gematigde politici traden hen bij. De doorgaans diplomatische Slovaakse minister van Buitenlandse Zaken Ivan Korcok beschuldigde België van een “een totale nalatigheid door de vertegenwoordigers van een andere staat tegenover onze medeburger”. En woensdag keurde het Slovaakse Parlement een resolutie goed waarmee het de Europese Commissie vraagt om zelf een onderzoek te starten.

Dubbele standaarden

Politiek wetenschapper Tomas Koziak noemt deze politieke druk vanuit Slovakije “vrij uitzonderlijk”. Hij ziet twee verklaringen. “Beelden van politiegeweld zitten sinds de dood op George Floyd natuurlijk vers in het geheugen. Fico en Kotleba maken die vergelijking voortdurend, onder andere met de slogan ‘Slavic Lives Matter’. Ook komt het extra hard aan dat dit in België gebeurde. Je hoort weleens dit soort zaken uit China of Rusland, maar niemand verwachtte dit in België, een medelidstaat in de EU, zou gebeuren.” Volgens Europees Commissaris Ján Figeľ spelen ook de dubbele standaarden bij westerse landen een rol in deze ophef. “Westerse landen nemen Oost-Europese landen op de korrel, terwijl ze dit soort geweld op eigen bodem onder de mat vegen. Zulke dubbele standaarden ondermijnen de EU.”

Behalve de controverse rond het lakse onderzoek van Belgische autoriteiten ontspint zich ook een discussie over de rol van de Slovaakse regering, zegt Tomas Koziak. “Robert Fico neemt de huidige regering op de korrel omdat ze volgens hem de zaak niet streng genoeg aanpakt. Terwijl de huidige regering Fico verwijt dat hij de zaak nooit aandacht gegeven heeft, want hij was premier op het moment dat Chovanec stierf. Wie is dan de schuldige? Daarover zijn nog heel wat onbeantwoorde vragen.”

‘Pracht van een kerel’

In Slovaakse kringen in België was Jozef Chovanec een bekend figuur. Met zijn bouwbedrijf Jovabouw voorzag hij tal van Slovaakse bouwvakkers van werk. Ook was hij actief bij de Slavic Catholic Church in Brussel, hij volgde er een priesteropleiding van drie jaar. Hannah Fara (44) noemt hem “een pracht van een kerel”. “Hij was bijzonder gelovig en behulpzaam, je kon hem alles vragen.” Hij hielp Fara’s gezin integreren in België en nam geregeld spullen voor hen mee uit Slovakije.

Na hun verhuis naar Haacht verwaterde het contact, tot collega’s hen op de hoogte brachten van Chovanec’ dood. “Het enige wat we daarna nog hoorden, is hoe het onderzoek bleef aanslepen.” Ook voor hen kwamen de beelden van zijn arrestatie als een shock. “Dat bracht alle gevoelens terug. Er zijn veel dingen die ons boos maken: het geweld van die agenten, maar vooral het getreuzel bij het onderzoek. Zoiets had ik hier nooit verwacht.”

‘Herinnering aan Jozef’

“De zaak ligt bij Slovaakse Belgen extra gevoelig omdat de luchthaven van Charleroi ons zo bekend is. Van daaruit vliegen we het vaakst naar huis”, zegt Andy Šebesta (29), bestuurder bij een vereniging voor Slovaken in België. Zondag kwamen ze met een veertigtal Slovaken samen om Chovanec te herdenken. “We beseften dat we ons als organisatie hierover moeten uitspreken. Alleen als we met zijn allen druk blijven zetten, zal gerechtigheid geschieden.” 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234