Vrijdag 21/02/2020

Interview

Sleurs openhartig: "Ik zal nog wel vaker tegen de lamp lopen"

Elke SleursBeeld © Wouter Van Vooren

Elke Sleurs (47) is de staatssecretaris van Gelijke Kansen, Armoedebestrijding, Fiscale Fraude en Wetenschapsbeleid. Bijna allemaal departementen die de laatste week in de actualiteit kwamen. Voor Sleurs is de belangstelling relatief nieuw: geregeld zondigt ze tegen de politieke geplogenheden. "Mijn woordvoerders zijn soms kwaad."

Geen vakantie voor deze N-VA'ster. Met Pasen werkt ze gewoon door, pas in de zomer gaat ze een paar dagen weg met haar ouders. De weekends zijn er voor de partij. "Wie mij uitnodigt, mag mij verwachten. Ik kijk niet naar de grootte van de afdeling. Ik heb ook geen trucjes, zoals Herman De Croo (Open Vld), om weer snel te verdwijnen. Ik blijf een hele avond. Ik heb zelf jarenlang gewerkt als vrijwilliger voor de partij. Opdienen op eetfestijnen, folders op de bus doen, affiches plakken,... Ik weet hoe goed het doet als een regeringslid eens een babbeltje slaat."

Dat ze hard werkt, heeft niks met haar staatssecretariaat te maken. "Had ik als gynaecologe de Volksunie niet gehad, dan was ik nooit meer uit het ziekenhuis geraakt. Ik kom nog uit het tijdperk dat wij shifts van 72 uur draaiden. Na een dagdienst begon onze wacht. Zonder pauze."

Heeft u toen zelf vaststellingen van verkrachtingen gedaan?
"Tijdens mijn wachtdiensten op de spoed onderzocht ik vaak slachtoffers. Het moeilijke is dat je hier de opvang van een beschadigde mens, letterlijk en figuurlijk, moet combineren met een juridische procedure. Wij probeerden altijd met twee te zijn, ook om het slachtoffer gerust te stellen.

"Je moet een gynaecologisch onderzoek uitvoeren, je moet DNA opsporen. Met een tandenstoker gingen we onder de nagels, met een kam gingen we door het schaamhaar. De arts maakt ook een tekening van de verkrachting. Al dat bewijsmateriaal moet in een verzegelde doos voor de politie en het parket. Zonder pv mochten we in het begin zelfs geen onderzoeken uitvoeren. Eerst moesten die vrouwen naar de politie."

Als een vrouw eerst naar het politiekantoor moest, kwam die dan nog terug?
"Net daarom hebben we dat in het UZ Gent veranderd. Een onderzoek zonder formele klacht is er nu toegestaan. Ik wil ook dat er, zoals in mijn voormalig ziekenhuis, overal een team van hulpverleners klaarstaat: een dokter, een politieagent en een psycholoog."

Gaan de expertisecentra de drempel voor aangiftes niet verhogen?
"Die expertisecentra, zoals in Nederland en Groot-Brittannië, zijn nog maar het begin. Ik ben voorstander van mobiele teams. Want hoe krijg je een vrouw uit een klein dorp in de Ardennen naar zo'n centrum? Moet je de expertise niet naar de vrouw brengen? Het probleem is dat verkrachtingen vaak 's nachts gebeuren, en dat de politie en de spoeddiensten dan al onderbemand zijn."

Moet er geen opvolging komen na die aangifte?
"Ja, ik wil dat er een tweede consult komt. Met een arts en een psycholoog."

Zal dit plan geen mooie theorie blijven? Negen op de tien slachtoffers doen niet eens aangifte.
"We moeten het taboe opheffen. Het is een mythe dat verkrachtingen gebeuren door inbrekers of vieze mannetjes in een donker park. De meeste verkrachtingen gebeuren door bekenden, en dat maakt een aangifte ook zo moeilijk.

"Het is ook een mythe dat 'als je iemand hebt binnengelaten in je huis, hij je niet verkracht kan hebben'. Ik ben alleenstaand, zou ik dan geen enkele vriend meer mogen binnenlaten? Omdat die persoon mij misschien zou kunnen verkrachten?

"Mensen zeggen ook vaak: ze heeft het uitgelokt, ze had een kort rokje aan. Laat een vrouw zich toch niet schuldig voelen om een minirok."

Doen de uitspraken van VUB-professor Willem Elias al die inspanningen niet teniet? Hij impliceerde dat het vermoedelijke slachtoffer van Steve Stevaert zijn zelfdoding op haar geweten heeft.
"Hij bevestigt en bestendigt het taboe, de mythe en de misverstanden. Dat heeft een zeer negatieve invloed op slachtoffers. Net na een verkrachting ben je erg fragiel en dus ook beïnvloedbaar. Ik weet ook niet hoe ik zou reageren. Ik betreur enorm wat hij gezegd heeft, zeker omdat hij decaan psychologie is. Voor de rest laat ik die zaak aan de rector over. Hij heeft een onderzoek bevolen."

Doet u hiermee niet aan steekvlampolitiek?
"Totaal niet. Ik wou ons actieplan tegen de zomer bekendmaken, maar de realiteit heeft dat doorkruist. Ik wou eerst ook niet communiceren."

Bent u dan wel een volbloed politica? Veel van uw collega's zouden dit net aangrijpen om hun actieplan te promoten.
"Ik ben daar anders in. Daarom zijn mijn woordvoerders ook soms kwaad op mij. Dan staan ze hier: 'Nu moet je communiceren.' En ik maar zeggen: 'Nee, ik wil niet.' (lacht) Tot ik dan toch maar luister."

U bent nog nooit zo bevlogen geweest over een onderwerp als nu. Voelt u zich minder beslagen in uw andere domeinen?
"Over fiscale fraude zal ik voorzichtiger zijn. Ik ken dat domein niet van binnenuit. Dat ligt het verst van mijn kennisgebied en mijn natuurlijke habitat."

Was het een goede keuze om u dat departement te geven?
"Het eerst wat ik dacht, was: Sleurs, je zult hard moeten studeren. Tja, de verdeling is zo gevallen. Ik geef toe dat Armoede en Gelijke Kansen mij nauwer aan het hart liggen, en dat ik een rare combinatie heb van harde en zachte departementen. Maar dat wil niet zeggen dat ik op fiscale fraude mijn best niet ga doen."

Heeft u het al in de vingers?
(lacht) "Het is al beter dan de eerste weken."

Uw beleidsnota telde maar drie pagina's, dan roept u toch kritiek over u af?
"Dat was een intern document. Het was lastig dat die nota uitlekte."

Waarom deelt u fraudeurs ook op in categorieën?
"De wet doet dat: er is ontduiking, ontwijking en fraude. Een modale burger, die zich niet laat bijstaan, kan een fout maken. Op die mensen willen we geen heksenjacht houden. Fraude bestrijden gaat over zwarte circuits en moedwillige constructies."

Uw voorganger John Crombez haalde veel meer geld binnen op fiscale fraude.
"Dat zegt hij, ja. We hebben daar niet eens cijfers van."

Vijftig miljoen aan opbrengsten uit fiscale fraude is wel erg weinig.
"Wij geven tenminste toe dat fraudebestrijding niet makkelijk is. Geef ons toch wat tijd. We zitten als partij voor de eerste maal in die federale regering, en plots op 11 oktober zou alles opgelost moeten zijn? Daar wil ik een statement tegen maken. Wij zijn het federale niveau binnengegaan om het te veranderen, maar we zitten ook in een juridische structuur waar je niet uit kunt."

Deze week kreeg u te maken met Philippe Mettens, eerder was er ook al de museumdirecteur Draguet. Heeft u vaak ambtenaren die onwillig zijn?
"We zitten inderdaad met een administratie die niet..."

...N-VA minded is?
"Laten we zeggen dat ze de neutraliteit van het ambt niet gevolgd hebben."

Waarom moest de man weg? Hij had toch een goede evaluatie?

"Zijn dienst wordt opgeheven, zijn functie houdt dus op te bestaan. Als Mettens wil kandideren voor een nieuwe functie, kan hij dat zeker doen. Hij heeft zijn ontslag aangevochten bij de Raad van State, maar deze keer heeft hij niet gewonnen."

Dan bent u de eerste die hem op de knieën krijgt.
(tevreden lachje)

Vindt u zelf dat u een goede start heeft gemaakt als staatssecretaris?
"Ik heb wat blutsen en builen opgelopen, maar ik denk toch dat ik al wat gerealiseerd heb. Die slechte vertaling naar het Frans was een vergissing. (Sleurs' Franse versie van haar beleidsnota leek wel rechtstreeks door Google Translate vertaald, TP/JM) Dat vond ik erg jammer, want ik ben een pietje-precies. Altijd geweest. Bij de parlementaire vragen hebben we de achterstand ook weggewerkt."

En het plafond voor cashbetalingen? De ene keer wilde u dat verhogen, dan weer verlagen.
"Maar nee, de wet is nooit veranderd. Ik heb enkel in de commissie gezegd dat ik de Europese richtlijn ging bekijken. Maar dat was een gedachtewisseling. Voor ik het goed en wel besefte, was er een persbericht dat zei: 'Sleurs gaat de cashdrempel verhogen.'

"Het zou kunnen dat mijn onervarenheid daar gespeeld heeft. Ik ben daar eerlijk over: in het begin had ik het moeilijk met de manier waarop de media werken. Ik zal dus nog wel vaker tegen de lamp lopen. Ik spreek altijd erg open, dat zal me nog wel zuur opbreken in de toekomst. Misschien zelfs nog in dit interview?" (lacht)

Wat heeft u het meest verrast?
"Dat ik publiek bezit ben. Ik loop constant in het vizier."

De oppositie wilde van u het kneusje maken?
"Ja ... maar dan kennen ze me nog niet." (lacht)

Mist u het om arts te zijn?
"Tot twee jaar geleden combineerde ik de job van gynaecoloog met die van parlementair. Maar dat ging niet langer."

Uw voorganger was Maggie De Block (Open Vld), ook een arts. Zij is nu minister van Volksgezondheid. U ziet waar u kan eindigen.
"Ik ga niet ontkennen dat Volksgezondheid iets is dat ik graag zou willen doen."

Waarom heeft u destijds eigenlijk voor de Volksunie gekozen?
"Omdat ik van thuis uit zeer geëngageerd ben opgevoed, en omdat ik Vlaams-nationalist... (herneemt zich) Ik kom uit een Vlaams gezin. En daarom was de Volksunie de enige mogelijke keuze."

Durft u niet luidop te zeggen dat u Vlaams-nationalist bent?
"Jawel, maar het is een beladen woord geworden dat vaak enggeestig wordt geïnterpreteerd. En dat ben ik niet. Ik geloof in regio's en volkeren die samenleven met elkaar. In plaats van in een gedwongen structuur."

Waarom de VU en niet Spirit? U klinkt linkser dan de meeste N-VA'ers.
"Door het Vlaams-nationale programma en omdat ik het verhaal van rechten en plichten belangrijk vind."

U bent ondertussen een van de weinigen die binnen uw partij het linksere gelaat verzinnebeeldt.
"In onze beginselverklaring zit nog altijd hetzelfde sociale programma als twintig jaar geleden in de VU. Diezelfde waarden waar ik als jonge student op afgekomen ben. (lacht) Ik ga er geen namen op plakken, maar wij zijn met velen, hoor."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234