Zaterdag 05/12/2020

Slechtheid met gelijke kansen

'Ik was zeker geen fan die nauwelijks kon wachten tot de volgende James Bond eraan kwam. Ik keek in mijn jeugd eerder uit naar de nieuwe film van Antonioni. Evenmin ben ik van plan om de rest van mijn carrière dit soort films te blijven maken, maar het geeft een goed gevoel te kunnen zeggen dat ik óók dergelijke succesfilms kan maken. En hoewel ik dat vooraf niet zeker wist, heb ik me wel degelijk geamuseerd. Dus als ze mij vragen of ik er nog een wil regisseren, zal ik dat zeker in overweging nemen.' Aan het woord is de Britse regisseur Michael Apted (°1941), de gelukkige maker van The World Is Not Enough, die tijdens zijn eerste Amerikaanse bioscoopweek alle records van de vorige 007-films had gebroken.

De bedoeling was dat hij vanuit Amsterdam naar Brussel zou komen vliegen, maar wegens een vervelende verkoudheid nam Michael Apted toch maar liever de trein. Door de nasleep van de treinbotsing van vorige week zondag heeft hij daarbij wat vertraging opgelopen. Eenmaal aangekomen in zijn hotel in Brussel krijgt de snipverkouden regisseur meteen thee geserveerd. Daarna is hij een en al Britse voorkomendheid: "Ik sta geheel en al tot uw beschikking."

Eerst informeert hij nog even of er bij die Nederlandse treinbotsing van zondag veel slachtoffers zijn gevallen, want de Britse spoorwegen hebben op dat vlak een betreurenswaardige reputatie. We stellen hem gerust en maken van de gelegenheid gebruik om te vragen of er bij de talrijke actie- en stuntopnamen van The World Is Not Enough misschien slachtoffers gevallen zijn. "Gelukkig genoeg niet," klinkt het tegelijk opgelucht en verbaasd. "Het ging er soms behoorlijk gevaarlijk aan toe. Ik word nog steeds ziek als ik alleen maar denk aan wat er allemaal verkeerd had kunnen lopen. Bij Bond-films wordt immers verwacht dat de actie bij wijze van spreken reëel is, zodat we geen beroep willen doen op computerbeelden. Als de stunt niet uitvoerbaar is, dan heb je ook geen actiescène. Dat betekent dat er altijd wel iemand door het venster moet springen of van de Millennium Dome vallen. Dat hoeft daarom niet Pierce Brosnan te zijn, maar iemand moet het hoe dan ook doen. Die stunts zijn inderdaad gevaarlijk en ze worden dan ook erg zorgvuldig voorbereid. Het duurt vaak erg lang om die scènes te draaien, maar ze zijn dan ook zo'n beetje het visitekaartje van de Bond-films. Eigenlijk vind ik het een klein mirakel dat er geen ongelukken gebeurd zijn."

Evengoed is het een klein mirakel dat een regisseur als Michael Apted werd ingehuurd om de negentiende officiële James Bond-film in te blikken. De man heeft een uitstekende reputatie als documentairemaker (onder meer van de zogenaamde Up-reeks, waarover zo meteen meer) en heeft daarnaast enkele erg uiteenlopende bioscoopfilms gedraaid, gaande van de thrillers Agatha en Gorky Park, over de 'sterke vrouwenfilms' Coal Miner's Daughter, Gorillas in the Mist en Nell, tot het gerechtsdrama Class Action en de hedendaagse indianenthriller Thunderheart. Bij het overlopen van Apteds filmcarrière vallen, behalve de opmerkelijke diversiteit, twee zaken op: er zit geen enkele echte actiefilm bij en geen enkele film, hoe goed ze ook door de critici ontvangen werden, heeft ooit de status van kaskraker gehaald. Dat laatste is precies een van de voornaamste redenen waarom Apted op het voorstel van de Bond-producers Michael G. Wilson en Barbara Brocolli is ingegaan.

"Veel van mijn films hebben jubelende recensies gekregen, maar niemand ging ze bekijken. Ik heb weliswaar ook enkele commerciële successen gehad, maar die waren nooit van die aard dat zij mij een sterke machtspositie in Hollywood konden bezorgen. Een Bond-film leek mij een uitstekende gelegenheid om mijn carrière een nieuwe impuls te geven. Ik wou mezelf én Hollywood bewijzen dat ik wel degelijk in staat ben een film met groot budget te beheersen en een kaskraker af te leveren. Mijn redenering was: als ik met deze Bond-film kan bewijzen dat ik massa's volk naar de bioscoop kan krijgen, dat ik dus in Hollywood-termen voor bottoms on seats kan zorgen, dan kan ik de studio's daarna misschien makkelijker interesseren voor het soort films dat ik zelf graag wil maken. In Hollywood is het nog altijd zo dat men geen belangstelling heeft voor het geheel van je werk, men wil alleen weten wat je laatste film heeft opgebracht. In eerste instantie was ik dus zelf erg verrast door het feit dat de Bond-producers belangstelling toonden, maar mijn agent zei dat ze met verschillende regisseurs aan het onderhandelen waren en dat ik toch maar eens met hen moest gaan praten."

Volgens Michael Apted zijn er verschillende elementen die aan dit nieuwe Bond-avontuur een hedendaags cachet geven. "Er is sprake van een soort vermenselijking van de slechterik Renard, zoals die door Robert Carlyle vertolkt wordt. Er werd ook voor gezorgd dat de vrouwen een groter aandeel kregen in het verhaal, zeker wat het personage van Sophie Marceau betreft, maar dat geldt ook voor het M-personage van Judi Dench. De tijd is voorbij dat vrouwen in een Bond-film alleen maar als seksobjecten of als decoratie gebruikt werden. En ook het personage van James Bond zelf is een meer hedendaagse held geworden. Dat was trouwens het uitdrukkelijk verzoek van Pierce Brosnan. Hij wilde wat meer te doen krijgen dan met machinegeweren schieten en in het water liggen spartelen. Hij wou zijn vaardigheden als acteur kunnen gebruiken en volgens mij is zijn talent inderdaad gedifferentieerder dan dat van de andere Bond-acteurs. Hij kan binnen de kortste keren overschakelen van gemeen en nijdig, naar charmant en grappig, en daarna naar kwetsbaar en uitgeput. En weer terug."

Uit het gesprek met de Bond-producers bleek dus dat ze op zoek waren naar een regisseur die in staat zou zijn die verschillende elementen - de zogenaamde vermenselijking, extra aandacht voor de vrouwelijke personages én voor de verzuchtingen van Brosnan - in goede banen te leiden.

Sommige nostalgische Bond-fans vinden dat de avonturen van 007 geen update verdragen en daarom beter in de oorspronkelijke koude-oorlogsperiode blijven spelen. Michael Apted is het daar duidelijk niet mee eens. "Iedereen heeft uiteraard recht op zijn eigen mening en sommigen zullen vinden dat James Bond inmiddels totaal gedateerd is en allang de pensioengerechtigde leeftijd heeft bereikt, maar ik ben juist overtuigd van het tegendeel: het succes van de Bond-serie heeft grotendeels te maken met het feit dat er veeleer sprake is van een zekere tijdloosheid. De Bond-films hebben natuurlijk hun eigen signatuur: de stunts, de meisjes, de grapjes, de gadgets, het Bond-kostuum en uiteraard zijn Britishness. Maar die vaste ingrediënten mogen niet in een bestofte periode ingepast worden. Integendeel, de manier van filmmaken moet hedendaags zijn; er moet enorm veel geld gespendeerd worden om te kunnen concurreren met andere actiefilms; het verhaal moet zinvol zijn en er moeten moderne, opwindende personages in rondlopen. Nee, ik denk niet dat we nu nog rechtsomkeert kunnen maken.

"Trouwens, we voelen sowieso de adem van de Austin Power-films in onze nek. Daarin wordt juist wel teruggekeerd naar de sixties en dat levert dan inderdaad een parodie op. Om te overleven moet James Bond het evenwicht bewaren tussen enerzijds acceptabel zijn voor een nieuw, jong publiek en anderzijds trouw blijven aan het publiek voor wie hij een vertrouwde vriend is geworden. Dat zorgt voor een spanningsveld: een Bond-film moet hedendaags zijn en toch zijn unieke karakter bewaren. De verleiding kan bestaan om van James Bond een actieheld in een T-shirt te maken, zoals Bruce Willis, maar dan verzink je in dat moeras van alle andere actiefilms."

Behalve nieuwe locaties, zoals het Guggenheim-museum in Bilbao en de Millennium Dome in Londen, en nieuwe gadgets, zoals een doorkijkbril, een vlammenwerpende doedelzak en een skipak dat in géén tijd in een grote, ronde airbag verandert, bevat T.W.I.N.E., zoals dit Bond-avontuur inmiddels door de fans genoemd wordt, nog een nieuwigheid, namelijk dat James Bond een ongewapende vrouwelijke tegenstander zomaar neerschiet.

"Weerzinwekkend, is het niet?" grinnikt Michael Apted. "Men was er inderdaad niet gerust op. Onze redenering was: als je een vrouw de rol van schurk laat spelen, dan moet je haar ook als elke andere schurk behandelen. Slechtheid met gelijke kansen zou ik zoiets noemen. Maar de studio was erg ongerust en vond dat dit echt niet kon. We hebben de scène toch gedraaid en toen hebben we proefvertoningen georganiseerd. En wat bleek: niemand zei er wat van. Er waren tientallen op- en aanmerkingen over andere zaken, maar niets dáárover. Het testpubliek leek te aanvaarden dat zij op dezelfde manier als elke andere schurk behandeld kon worden. Als dat niet het geval was geweest, zouden we met een probleem hebben gezeten, want we hadden geen alternatief. Wat konden we James Bond in dergelijke omstandigheden laten doen? Haar arresteren?"

Zoals hierboven al werd aangegeven, is Michael Apted ook een gerenommeerd documentairemaker. Hij realiseerde onder meer Incident at Oglala (over de Leonard Peltier-affaire, die Apted eveneens in zijn speelfilm Thunderheart behandelde), Bring on the Night (over het Dream of the Blue Turtles-album van Sting) en Moving the Mountain (over de Tian'anmen-opstand in China). Maar hij is toch vooral bekend als de stuwende kracht achter de Up-documentaires. De eerste uit die serie heet Seven Up en dateert al uit 1963. Daarin werd een aantal zevenjarige kinderen uit verschillende lagen van de Britse samenleving gevolgd en geïnterviewd over hun leventjes en wat ze ervan verwachtten. Sindsdien is Michael Apted die jonge kinderen, met tussenpozen van telkens zeven jaar, blijven volgen. Vorig jaar zijn ze dus 42 geworden.

"De documentaire 42 Up heeft een half miljoen dollar gekost, terwijl het budget van T.W.I.N.E. rond de 120 miljoen dollar schommelt. Met andere woorden: deze Bond-film is 240 keer duurder," rekent Apted met gevoel voor ironie uit. De documentaire werd vorig jaar uitgezonden op de BBC, maar Apted ging toen ook op zoek naar een Amerikaanse distributeur om 42 Up in de bioscoop uit te brengen. Niemand was geïnteresseerd tot bleek dat hij de regisseur zou worden van de nieuwe Bond-film. Momenteel draaien er dus twee Michael Apted-films in de Amerikaanse bioscopen.

TITEL: The World Is Not Enough. REGIE: Michael Apted. SCENARIO: Neal Purvis, Robert Wade en Bruce Feirstein. FOTOGRAFIE: Adrian Biddle. MUZIEK: David Arnold. PRODUCTIE: Michael G. Wilson en Barbara Broccoli. VERTOLKING: Pierce Brosnan, Sophie Marceau, Robert Carlyle, Denise Richards, Judi Dench, Robbie Coltrane, Desmond Llewelyn, Maria Grazia Cucinotta, Samantha Bond en John Cleese. VS, 1999, kleur, 128 min. Gedistribueerd door UIP.

Michael Apted: 'Deze Bond-film is 240 keer duurder dan de laatste documentaire die ik heb gemaakt'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234