Maandag 25/01/2021

Slecht gaat het niet, maar dat blijft echt niet duren

Een reactie op het mooie weer dat Geert Noels (28/12), Maarten Boudry (31/12) en Rutger Bregman (DM 2, 3 en 4/1) voorspellen

Ik ben een doemdenker, laat daar geen misverstand over bestaan. John Gray is een van mijn lievelingsfilosofen, en ik zwijmel bij de romans van Richard Yates en de al even treurige tekeningen van Peter van Straaten. Het is vast genetica of neurologie of weet ik veel welke prachtige ontdekkingen de komende jaren over onze ziel worden gedaan. Het zijn ook modes. In de eindejaarskrant van De Tijd mochten Etienne Vermeersch en Tinneke Beeckman de lezers voorzien in chique onheilsvoorspellingen, terwijl in De Morgen Maarten Boudry (weliswaar voorafgegaan door een pathetisch interview met Geert Noels) en voor De Correspondent Rutger Bregman hun lezers enthousiasmeerden voor het nieuwe jaar.

Met zeurderige denkers als Paul Verhaeghe en Marc Reugebrink (hij vergat Jan Blommaert), had Boudry makkelijke tegenstanders uitgekozen. Hun waanbeeld van een neoliberale dictatuur die ons dwingt te leven in een ziekmakende en zielloze samenleving, kon hij met een paar pennenstreken wegzetten als zwartgallige fantasieën. Langs de andere kant: een van de cijfers die mij in 2013 het meeste deden schrikken was dat 2,8 procent (oftewel 1 op 35) van de Belgische mannen zelfmoord pleegt. Een beter oplettende doemdenker als Joris Luyendijk - hij voorspelt een bankencrisis die minstens even grotesk zal zijn als de versie van 2008 - krijgt al helemaal geen ernstig weerwoord.

Bregman pakte het anders aan. Voor De Correspondent lijstte hij een heel aantal successen van de mensheid op en bombardeerde 2013 tot het beste jaar ooit. De grafieken bij het stuk logen er niet om: minder kindersterfte, minder armoede, meer internet, meer vrije landen en goedkopere zonne-energie. Wie kan daar tegen zijn? Ik alvast niet. Een ander heuglijk cijfer dat ik vorig jaar tegenkwam: tussen 1981 en 2010 werden 680 miljoen Chinezen uit de extreme armoede geholpen.

Maar hun jubelkreten klonken toch ietwat hol. Wie Boudry en Bregman leest, krijgt niet de indruk dat ze tot de Europese jongeren behoren waar de krantenpagina's op andere dagen mee worden gevuld - oftewel de generatie die verloren dreigt te lopen in de grootste crisis sinds de jaren dertig. De heren wilden hun eigen plezier kennelijk niet bederven. In de eurozone zitten vandaag nochtans iets meer dan 19 miljoen mensen zonder een baan. De jeugdwerkloosheid gaat richting 25 procent.

Verarming

Zelfs los van die Europese nachtmerrie zijn er redenen om ongerust te zijn. Vooral over de aanblik die onze economie geeft eenmaal de crisis voorbij is. In de Verenigde Staten, Engeland en de meeste andere delen van de wereld groeit het bnp alweer. De econoom Emmanuel Saez (geen Nobelprijs, sorry) berekende dat sinds 2009 in de Verenigde Staten eindigde, 95 procent van de inkomsten naar de top-1 procent gingen. Het inkomen van alle andere Amerikanen steeg in diezelfde periode jaarlijks met een luttele 0,1 procent. Engelse werknemers zagen hun loon tussen 2010 en 2012 in relatieve termen jaarlijks met 3 procent afkalven. Toenemende ongelijkheid betekent niet langer een verrijking van de top: in de eerste plaats gaat het om een verarming van de rest.

Een deprimerende gedachte, maar er is ook een andere manier om ernaar te kijken. Terwijl de inkomenskloof in geïndustrialiseerde samenlevingen groeit, krimpt de ongelijkheid in de hele wereld. Het gaat in globo niet zo slecht als lelieblanke commentatoren denken. Maar de verschuiving van arbeidsplaatsen naar ontwikkelingslanden die daarvoor zorgt, blijft niet duren. Technologische innovaties maken dat bedrijven overal werknemers kunnen vervangen door - ik vind het zelf ook onnozel klinken - robots. Foxconn is in China bezig een miljoen van zulke tuigen in te schakelen. De effecten daarvan zijn groter op de inkomensverhoudingen dan de verhuis van fabrieken. Het aandeel van arbeid in het bnp daalt in verhouding tot het aandeel van kapitaal. Niet enkel in de Verenigde Staten, maar over de hele wereld. Er wordt steeds meer geld verdiend waar steeds minder (goedbetaalde) werknemers voor nodig zijn.

Econoom Tim Harford scherpte deze vaststellingen over de rol van technologie in The Financial Times aan: "De vraag is of wij in staat zijn rekening te houden met de mogelijkheid dat er in de toekomst mensen zullen zijn die - ondanks dat ze bereid en voldoende fit zijn om te werken - geen enkele economische waarde hebben als werknemer." Daar zijn we zeker toe in staat. De werkweek van vijftien uur die Bregman in De Morgen voorstelde, kan een geweldige oplossing zijn. Mits een enorme herverdeling die een veel kortere arbeidsweek lonend maakt, kunnen meer mensen aan het werk blijven. Die herverdeling is bovendien niet meer dan terecht: er is geen reden waarom de winsten van technologische vooruitgang enkel naar een minieme toplaag moeten gaan. Toch?

Ik zou er mijn geld niet op inzetten. Maar ik ben dan ook een doemdenker.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234