Donderdag 29/10/2020

Slavenarbeid kun je leren

Een stagiair is een slaafje dat toch nog alles moet leren en dus niet moet komen klagen. Als je sommige verhalen van stagiairs in uiteenlopende sectoren hoort, lijkt het alsof die negentiende-eeuwse gedachtegang nog volop leeft. Voor werkstudenten die uitgemolken werden, kwam er dankzij wat kabaal al wat verbetering, maar stagiairs blijven zwijgen over misbruik en uitbuiting. Er hangt namelijk te veel van af. Belangrijke schoolresultaten, bijvoorbeeld.

Brussel

Eigen berichtgeving

Barbara Debusschere

'Als stagiair sliep ik een maand lang veel minder dan mijn stagegever", zegt Peter (18), student bakkerij. Peter is een van de studenten die om hun vak te leren een stage moeten doen maar die uiteindelijk vooral uitgebuit worden. Sommige studenten krijgen verantwoordelijkheden opgelegd waar ze helemaal niet klaar voor zijn, omdat vaste medewerkers alleen op die manier hun vakantie kunnen opnemen, anderen moeten erg veel overuren doen en slijten nachten en weekends in het ziekenhuis of de bakkerij.

Peter: "Ik deed dubbel werk, dag en nacht. Ik heb me erdoor gesleept door me steeds voor te houden: het is maar een maand en dan ben je ervan af. Maar het was erg zwaar, ik kampte met een enorm slaaptekort en de maand na die stage had ik bovendien examens." En dan laconiek: "Ik had los van die overdreven werkuren nog geluk omdat ik tenminste iets bijgeleerd heb. Ondanks de oververmoeidheid hield ik mijn ogen goed open. Anderen moesten een maand lang afwassen en mochten dan zelf hun cijfers invullen."

De Vlaamse Scholierenkoepel (VSK) maakt zich al langer zorgen over het probleem. Via de Magda?-lijn, de telefonische hulplijn van de VSK, lopen regelmatig klachten binnen over misbruik op stages. "We hebben de middelen niet om er cijfers over bij te houden, maar het fenomeen keert steeds weer terug. We krijgen zelfs ouders die erover klagen maar die niet echt weten wat ze ertegen kunnen doen", zegt VSK-coördinator Jan Van Damme. Volgens de gegevens van de VSK zijn het vooral leerlingen in de horeca of verpleging die onder druk gezet worden om avond of weekendwerk te doen. Soms worden de stagiairs ook opgebeld om te komen werken buiten de afgesproken werkuren, zo meldden ze aan de Magda?-lijn.

Er is ook niet veel tegen te doen, zo blijkt. Bij wet liggen de werkuren voor stagiairs wel vast, maar blijkbaar nopen de wetten van vraag en aanbod sommige stagegevers ertoe om die regelgeving straal te negeren. In een rondzendbrief van 12 juni 2001 over de organisatie van het schooljaar in het secundair onderwijs ligt de nadruk op de beperking van de administratieve rompslomp die bij stages doorgeworsteld moet worden. "Als bedrijven en ondernemingen worden gesensibiliseerd om voldoende leerlingenplaatsen beschikbaar te stellen, dan is het terzelfdertijd maar logisch dat de overheid een soepel en niet betuttelend leerlingenstagekader schept", staat in die rondzendbrief te lezen.

De VSK vindt dat op zich een nobel streven en heeft begrip voor het feit dat er stages zijn in bedrijven en dat die nu eenmaal afhankelijk zijn van de wetten van vraag en aanbod. Maar de studentenkoepel maakt wel een paar bedenkingen. Zo stipuleert de circulaire een principieel verbod op nachtwerk en zondagarbeid maar staat daar een hele serie uitzonderingen bij. Zo mogen mensen in de verkoop, de handel, het toerisme, land- en tuinbouw, personenzorg, hotel, bakkerij, lichaamsverzorging, slagerij en vrachtvervoer wel weekend- en nachtwerk verwachten. Van Damme: "We hebben onze twijfels bij die vele uitzonderingen. Natuurlijk moet je als bakker in spe weten hoe het voelt om 's nachts te werken. Toch zijn de grenzen vaag en worden die uitzonderingen nog goedgekeurd door de paritaire comités van iedere sector. In dat overleg zitten zelf geen studenten en het is dus nogal logisch dat vooral de belangen van de sectoren kunnen doorwegen."

Volgens de VSK moeten er in dat soepeler stagesysteem ook garanties ingebouwd zijn om misbruik te voorkomen. En daar wringt de schoen. Van Damme: "Het is heel erg moeilijk om die garanties te bieden. Niet alles valt te controleren en ook al leg je als overheid nog zo'n goede regeling op, niet iedereen volgt die."

Stagegevers die zich niet houden aan de afgesproken werkuren voor een stagiair, omdat ze daar winst uit kunnen slaan of omdat ze het daardoor zelf wat rustiger aan kunnen doen, bevinden zich bovendien in een sterke positie. Stagiairs die dag en nacht moeten werken of die wekenlang moeten schoonmaken in plaats van runderlapjes te leren snijden, krijgen geen voet aan wal omdat ze in een zwakke positie staan en moeilijk kunnen weigeren. De stagegever bepaalt namelijk voor een groot deel de cijfers van de leerling en de stageresultaten zijn vaak van doorslaggevend belang voor het al dan niet slagen op het einde van het schooljaar.

Peter bevestigt dat. "Ik had de maandag vrij maar ik moest regelmatig nachtwerk doen terwijl ik overdag moest werken. Ik moest gewoon doordoen en ervoor zorgen dat ik tegen zeven uur 's morgens een propere schort aan had om alles in orde te brengen en aan te vullen in de winkel. Ik wou dat wel allemaal melden bij de stagebegeleider, maar die bakker bedreigde me. Hij zei me dat als ik iets durfde te zeggen, hij me negatief zou beoordelen in het stagerapport. Dan was het gewoon mijn woord tegen het zijne geworden. Dat risico wilde ik niet lopen."

Op die manier komt misbruik natuurlijk maar heel moeilijk aan het licht. De directeur van de hotel-, slagerij- en bakkerijschool De Groene Poorte in Brugge vindt het dan ook essentieel dat studenten misstanden melden. "Er worden voorbereidende gesprekken gevoerd met de stagiairs, de stagegevers, de school en eventueel de ouders, en de school stelt samen met hen een stagecontract op", zegt directeur Eeckloo. In die stagecontracten worden de werkuren overeengekomen en wordt een stagecontract afgesloten.

De directeur wijst er ook op dat de stagebegeleiders geregeld op controle gaan, maar hij geeft toe dat niet alles te controleren valt. Eeckloo: "Ik kan moeilijk ontkennen dat stagegevers afwijken van de afgesproken werktijden en we kunnen bijvoorbeeld niet constant of 's nachts een oogje in het zeil houden. Maar we gaan er wel van uit dat de leerling een signaal geeft als er iets aan de hand is. Dan reageren we als school onmiddellijk. Het is al gebeurd dat we ontdekten dat iemand alleen moest afwassen en dan zijn we gewoon op zoek gegaan naar een andere stageplaats."

Het lijkt simpel, maar volgens Van Damme zijn veel scholen niet zo streng als die van directeur Eeckloo, omdat het niet altijd even makkelijk is om voldoende werkgevers te vinden die bereid zijn een stagiair in te schakelen.

Van Damme: "Het is een complex probleem en een directe oplossing voor dat kluwen van botsende belangen zien wij ook niet. Een stap in de goede richting zou zijn om leerlingen te betrekken bij het overleg met de paritaire comités en ook enquêtes kunnen misschien een en ander aan het licht brengen."

'Als ik durfde te klagen, zou de bakker me negatief beoordelen in het stagerapport. Dat risico wilde ik niet lopen'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234