Donderdag 24/06/2021

Boekrecensie

'Slapende herinneringen' van Nobelprijswinnaar Modiano: een klopjacht op Parijse spoken

Ook nu drentelt Modiano als een snuffelende straathond rond een serie mysterieuze, kortstondige ontmoetingen in Parijs. Beeld Gamma-Rapho via Getty Images
Ook nu drentelt Modiano als een snuffelende straathond rond een serie mysterieuze, kortstondige ontmoetingen in Parijs.Beeld Gamma-Rapho via Getty Images

Nobelprijswinnaar 2014 Patrick Modiano is eindelijk terug. Hij schreef met Slapende herinneringen een delicate, kleine roman waarin kortstondige ontmoetingen centraal staan. De lezer mag zelf de laatste puzzelstukjes leggen.

Het zijn sterke schouders die een Nobelprijs Literatuur kunnen dragen. Vaak veroorzaakt de opname in het pantheon van de letteren namelijk ook een schrijfverlamming. Talloos zijn de auteurs die na de lauweren (en de circa één miljoen euro) van de Zweedse Academie nooit meer hun vroegere peil halen of er het bijltje bij neerleggen. Geen wonder. Voortdurend wordt er aan je mouw getrokken: hier een lezing, daar een interview, elders een zoveelste huldiging. Tja, en wat valt er bovendien nog toe te voegen aan een mondiaal gefêteerd oeuvre?

Patrick Modiano (°1945) wierp het Nobel-juk van zich af door gauw weer de luwte op te zoeken van zijn bibliotheek en schrijfkamer in hartje Saint-Germain-des-Prés. De meeste uitnodigingen sloeg hij af. Liever pende hij een songtekst voor zijn dochter Marie, chanteuse én schrijfster. En Modiano deed vooral wat hij de voorbije decennia altijd had gedaan: teruggrijpen naar vage herinneringen en schimmen uit een omfloerst verleden, in de hoop ze weer scherp te krijgen.

null Beeld rv
Beeld rv

Niet alleen de troebele bezettingsperiode, vooral ook de jaren 50 en 60 blijven Modiano beheksen. Het zijn de jaren waarin hij zelf, aan zijn lot overgelaten, bijna dwangmatig door Parijs struinde, als spookstudent en colporteur van oude boeken. Die obsessie mondde uit in twee literaire teksten, verschenen in oktober 2017, precies drie jaar na zijn bekroning. Simultaan kwam Modiano met het toneelstuk Nos débuts dans la vie én de kleine roman Souvenirs dormants (Slapende herinneringen). Ze vormen in zekere zin een tweeluik. Toch oordeelde uitgever Querido het slechts opportuun om enkel de roman naar het Nederlands te vertalen. Jammer, want het theaterstuk toont een lichtvoetiger kant van Modiano.

"Ik hoef maar met een hak op bepaalde gevoelige plekken van Parijs te trappen of de herinneringen branden los als een vonkenregen", zo schreef Modiano in De ringboulevards (1974). In Slapende herinneringen hoor je opnieuw de verre echo's van dit eeuwige leidmotief. "Heel lang ben ik ervan overtuigd geweest dat echte ontmoetingen alleen op straat mogelijk waren", lezen we. En: "Voor mij is Parijs bezaaid met fantomen, even talrijk als de metrostations en hun oplichtende lampjes, wanneer je op de knoppen drukte van het overzichtsbord dat alle verbindingen liet zien." Ook deze keer drentelt hij als een snuffelende straathond rond een serie mysterieuze, kortstondige ontmoetingen.

Onmiskenbaar vertoont de wankelmoedige ik-verteller Jean D. trekken van de jonge Modiano zelf, in de steek gelaten door zijn ouders. Sinds zijn kindertijd is hij "gewend aan plotselinge verdwijningen". Hij roept herinneringen op aan een aantal vrouwen en heerschappen die in het Parijs van weleer zijn pad kruisten. Met grote vasthoudendheid takelt hij ze naar boven uit een parallelle wereld. Elke keer weer is het alsof hij een fotonegatief op een glasplaat legt en er slechts een paar contouren verschijnen. Of hij seint morsesignalen die "onbeantwoord" blijven, "verloren in de nacht der tijden".

Welluidende namen

De vrouwen dragen welluidende namen als Madeleine Péraud, Mireille Ourousov, Martine Hayward of mevrouw Hubersen. Ze doken al eerder vermomd in andere Modiano-boeken op. "De vrouwen uit mijn boek zijn als het ware mijn tweelingzussen. Ik heb elementen uit mijn jeugd op hen afgewenteld", zo gaf Modiano ooit toe.

Vooral Geneviève Dalame intrigeert de verteller bovenmatig. Ze loopt "naast haar leven", maar wel "met lichte, soepele passen, als een danseres". Heeft Jean iets gehad met deze Geneviève, die hij vaak 's ochtends ontmoette? Zes jaar na hun laatste contact loopt hij haar tegen het lijf in de Jardin des Plantes met haar zoontje aan de hand.

Ook in Slapende herinneringen speelt de topografie van Parijs een vooraanstaande rol en jongleert Modiano met het motief van "de eeuwige terugkeer van hetzelfde". Schijnbaar onbeduidende gebeurtenissen plaatst hij in een nieuw licht. Uiteindelijk blijken zijn personages allemaal slaapwandelaars. Ze draaien in kringetjes, voortgedreven door een soms sinister toeval, en zijn altijd weer op de vlucht. Ze toeven in wachtzalen, zitten op nachttreinen of verschansen zich in hotelkamers. Het zijn drenkelingen die Modiano uit een wak van de tijd redt.

Net als zijn geliefde Parijs. "Ik heb [...] de indruk dat de oude wereld in die jaren, 1963, 1964, nog één keer haar adem inhield alvorens definitief in te storten, net als alle huizen en gebouwen in de buitenwijken en aan de rand van de stad die niet lang daarna zou worden afgebroken." En wat ten slotte te denken van de geheimzinnige misdaadzaak die Modiano in clair-obscurtinten oprakelt?

De verslaafde Modiano-lezer zal in Slapende herinneringen volop zijn gading vinden. De nieuweling zal hengelen naar meer houvast. Omdat je deze roman pas helemaal op zijn waarde kunt schatten als je je vervolgens weer in het spiegelpaleis van zijn oeuvre begeeft. Zeker is dat de Nobelprijswinnaar het magnetisme van zijn heldere maar suggestieve stijl niet is kwijtgeraakt. Hij weet hoe geraffineerd hij beklemming, desolaatheid en weemoed kan opwekken.

Een formule, volgens sommigen? Misschien. Eerder een vorm van geperfectioneerde alchemie, me dunkt. Zo lopen de boeken van Modiano naadloos in elkaar over, tot er één lange roman fleuve ontstaat. Slapende herinneringen is een zoveelste uitbreiding van dat immense perpetuum mobile. Het is een kleine roman die oplicht in het duister, als de geruststellende signalen van een vuurtoren.

Patrick Modiano, Slapende herinneringen, uitgeverij Querido, vertaling Maarten Elzinga, 110 p., 17,99 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234