Zondag 13/06/2021

Slapend rijk worden kan. In Blankenberge Blankenberge, wonderschone stad

Je steekt er nul frank in, en anderhalf jaar later komt er 380 miljoen frank uit. Rara, wat zou het kunnen zijn? Iets met gokmachines? Zes jaar lang was de prijs die drie West-Vlaamse zakenlui in 1997 vingen voor de verkoop van de concessie voor het casino van Blankenberge een soort staatsgeheim. Nu niet meer, meldt Douglas De Coninck.

Blankenberge Blankenberge, wonderschone stad. In het liedje van Hugo Matthysen is dat zeker zo. In de statistieken iets minder. De gemeente moet slechts twee andere laten voorgaan in de rubriek 'laagste inkomens in Vlaanderen'. In die over belastingdruk staat Blankenberge 11de op 307 gemeenten. Na Antwerpen en Zaventem heeft Blankenberge de grootste schuld per inwoner: de totale schuld bedraagt inmiddels 50 miljoen euro.

Halfweg de jaren negentig deed er zich een unieke gelegenheid voor om daar wat aan te doen. Er hing een casinowetgeving in de lucht. Buitenlandse groepen kwamen de Belgische markt verkennen. Blankenberge is een van die uitverkoren kustgemeenten met een casino. In 1985 had het gemeentebestuur het tot in 2003 in concessie gegeven aan de nv Blancas, voor 66 procent in handen van de onafscheidelijke tweelingbroers André en Roger Joye, twee West-Vlaamse selfmade men die ooit waren begonnen als arbeiders op een scheepswerf en later furore maakten met de eerste lunaparken en dancings (The King) aan de kust. Nu waren ze casinobazen geworden, met de hulp van die andere grote naam aan de kust, Luc Rammant: de lieveling van tientallen BV's en de man achter de Baccarabeker. Hij bezat 33 procent van de nv Blancas.

Alles ging prima, maar halfweg 1996 besloot het gemeentebestuur de concessie voortijdig te verlengen tot in het jaar 2015. En daar waren goede redenen voor, zegt burgemeester Ludo Monset (VLD): "In die tijd had je dat voorstel-Weyts, dat in de legalisering van casino's voorzag, zodat die niet langer uitsluitend konden worden uitgebaat in gemeentelijke gebouwen, zoals bij ons. Wij hadden net 350 miljoen frank geïnvesteerd in de renovatie van ons casinogebouw. Wij moesten ons verzekeren van een stabiele exploitatie. Deden we dat niet, dan liepen we een enorm risico."

Op de gemeenteraadszitting op 26 juni 1996 veegde Monset de kritiek van de oppositie van tafel, als deed hij de nv Blancas een grandioos cadeau door het casino voor bijna twintig jaar in handen te geven van het zakelijke trio en behalve een huurprijs (30 miljoen frank per jaar) geen enkele financiële vergoeding te eisen. Niet nodig, klinkt het in de transcriptie van de gemeenteraadszitting, die dag. "Wij hebben vertrouwen in de groep Blancas", poneerde schepen Mistler. "Er is nood aan een goede en stabiele uitbater", zo sprak Monset.

Piet Wittevrongel (55) is met vijfentwintig selecties voor de nationale ploeg een gewezen ster van het Belgische basketbal. Na zijn loopbaan ging hij aan de slag als gemeentelijk ambtenaar in Blankenberge en kwam hij in botsing met de toenmalige en niet van wat corruptie vies zijnde socialistische burgemeester Willem Content, die hem ontsloeg. Wittevrongel stichtte een eenmanspartij (Dwars) en bezet intussen één zetel in de gemeenteraad van Blankenberge.

"Wat ik doe, is niet dé manier om de opgang van het Vlaams Blok te stoppen, dat weet ik wel, maar het is er wel één van", zegt Wittevrongel. "Volgens het cliché stemmen mensen voor het Blok wegens een scheef liggende tegel op het voetpad. Ik betwijfel dat. In veel gemeenten vieren nepotisme en corruptie hoogtij en is er maar één uitlaatklep voor proteststemmen. Met Dwars bied ik in Blankenberge een progressief alternatief, en je ziet: het Blok geraakte hier nooit verder dan één zetel.

"Ik voélde dat er iets niet klopte toen in 1996 de verlenging van dat concessiecontract werd goedgekeurd. Als je zo'n contract afsluit, beding je normaliter ook een prijs voor het handelsfonds, zoals voor een winkel. Hier niet. De verlenging van de concessie werd toegestaan voor nul frank. Eind jaren negentig doken vanuit de hele wereld kandidaten op die zéker een bom geld op tafel hadden willen leggen. Ik hoef u niet te vertellen, hoop ik, wat voor goudmijn een casino is. Monset weigerde echter om tot in 2003 te wachten en de vrije concurrentie te laten spelen. Het werd geregeld in een sfeertje van 'ons kent ons'. En altijd met dat argument van: het zijn mensen van alhier, en dat is beter."

Halfweg 1997 nemen Joye, Joye en Rammant het voortouw in een lobby-actie waarbij ze de regering-Dehaene bestoken met eisenbundels over "Belgische verankering" van het casinowezen. Wittevrongel: "In november 1997, enkele maanden later, kwam dan het bericht dat de nv Blancas was overgekocht door The Rank Group. Achttien maanden nadat de concessie voor nul frank was verlengd - omdat het ging om 'mensen uit de streek' - kwam het in handen van een Britse multinational."

Op 5 februari 1999 vond Wittevrongel deze brief tussen de ochtendpost: 'Naar aanleiding van uw schrijven van 03/01/99 aangaande de prijs die voor de overname van Blancas betaald werd, gaf de heer David Boden, onze managing director, mij opdracht u in het Nederlands zijn standpunt mee te delen. Gezien het hoegenaamd niet tot de politiek van Rank behoort om commentaar te leveren over de aankoopprijs of de handelsactiviteiten van afzonderlijke eenheden (...), kunnen we tot onze spijt niet aan uw verzoek voldoen.'

Wittevrongel kan al een halve muur behangen met soortgelijke brieven. De overnameprijs intrigeerde hem vooral vanwege het verloop van de zitting waarop de overname op 11 december 1997 door de gemeenteraad werd goedgekeurd. "Door een administratieve vergissing werd een verkeerd aanvangsuur meegedeeld en kwam ik daar een halfuur te laat aan", zegt Wittevrongel. "Vanaf dat moment was ik vastbesloten om ooit het geheim te kennen: de overnameprijs."

Sinds enkele dagen is het niet langer een geheim. Wittevrongel kwam na lang zoeken in het bezit van een annex uit een jaarverslag van The Rank Group. Daar staat: 'In March 1998, the Company completed te acquisition of Middelkerke Casino Kursaal nv and Blankenberge Casino Kursaal nv for BEF 685 m.'

Piet Wittevrongel: "Als je de commerciële waarden van beide casino's op basis van datzelfde jaarverslag analyseert, stel je vast dat ongeveer 380 miljoen frank is neergeteld voor de overname van de nv Blancas. Dit is een hold-up op de gemeentekas. Men pompt voor 350 miljoen frank gemeenschapsgelden in dat casino, geeft het via een concessiecontract aan drie plaatselijke zakenlui en die verkopen de hele zwik meteen daarna voor 380 miljoen frank." Aan geruchten geen gebrek. Burgemeester Ludo Monset gaf in juli 2002 spontaan uitleg in een gesprek met het weekblad Knack. Ja, hij kocht in 1995 kort na zijn aantreden als nieuwe burgemeester voor 280.000 euro een pracht van een duplex-appartement van de nv Immo Joye, van de tweelingbroers: "Mijn vrouw en ik wilden allang met uitzicht op de haven wonen. Ik wist echter hoe sommigen zouden reageren. Daarom heb ik bij mijn aantreden als burgemeester in de gemeenteraad bekendgemaakt dat iedereen mijn vermogensstaat mocht inkijken bij de stadssecretaris."

Wittevrongel benadrukt dat hij nooit beweerde dat burgemeester Monset een appartement cadeau kreeg. "Ik vind het alleen deontologisch niet kunnen dat je namens de gemeenschap over een contract ter waarde van honderden miljoenen franken gaat onderhandelen met de personen van wie je net een appartement hebt gekocht."

Tegenover het casino, op de zeedijk van Blankenberge, bevindt zich The King Beach: het beste stukje dijk. De gemeente is er eigenaar van de drankgelegenheden en terrassen. Burgemeester Content, in zijn tijd ook al beste maatjes met de Joyes, gaf het in 1972 voor dertig jaar voor een prikje in concessie aan Joye en Joye, die er een deel van hun fortuin op bouwden. Liberalen zijn doorgaans voor de vrije concurrentie. Niet zo in Blankenberge. In juli 2001 verblijdde Monset de broers Joye ook al met een onderhandse verlenging van het contract. Gevolg: een klacht van Wittevrongel bij de gouverneur. Schorsing van het besluit. "Ik vrees echter dat dat voor de stad een minder gunstige oplossing wordt", reageerde de burgemeester in Knack.

De feiten toonden aan dat vrije concurrentie wel kan werken. "De nieuwe overeenkomt voorzag dat de Joyes jaarlijks 1,2 miljoen frank zouden betalen voor de The King Beach", zegt Wittevrongel. "Het gemeentebestuur werd verplicht om de procedure over te doen, en zie: een groepje lokale middenstanders kwam met het beste bod en betaalt driemaal zo veel. Dan zou je denken dat dankbaarheid op zijn plaats is. Wat ik oogstte, was nijd en boosheid."

Burgemeester Monset wil eerst één ding duidelijk stellen. Hij heeft geen weet van het cijfer van 380 miljoen frank en wenst het te bevestigen noch te ontkennen, "want dat is een pure privé-aangelegenheid". En als het over te doen was, dan zou hij precies hebben gehandeld zoals hij dat in 1996 deed.

"Vanaf 1996 betaalde de nv Blancas 30 miljoen frank per jaar. Daarvoor, vanaf 1985, was het een slordige 8 miljoen. Ik heb het nagekeken. Er is geen enkel casino in België waar de gemeente zo'n hoge huurprijs aanrekent. Wij hebben toen schitterende condities bedongen met de heren Joye en Rammant, die het ook niet makkelijk hadden."

Niet makkelijk? Na anderhalf jaar verkochten ze de hele zwik voor 380 miljoen frank. Zwaar verlieslatend zal de uitbating dan toch niet zijn geweest.

"Nee, zo simpel is het niet. Zij hebben de aandelen van hun bedrijf verkocht. Dat is iets heel anders. Dat is een privé-aangelegenheid waar wij als gemeentebestuur buiten staan. Wij hebben honderden overeenkomsten met uitbaters van frituren, marktkramers en taxichauffeurs. Er zijn altijd mensen die ermee stoppen, hun zaak overlaten en ook de concessie. Moeten wij daar dan telkens op gaan toezien?"

Een frituuruitbater bakt zelf zijn frieten en koopt zelf zijn frietkot. In een net voor 350 miljoen frank gerenoveerd casino ligt dat toch anders?

"Vindt u dat? En wat dan met de exploitatie, de inrichting van de zalen en de gokmachines die die mensen op eigen risico aanschaften? Ik voel mij niet bekocht."

Waarom liet u in 1996 niet de vrije markt spelen?

"Dat kon helemaal niet. Dat contract liep tot 2003. Wilden we er vanaf, dan moesten we tot die tijd wachten, en dat zou onverstandig zijn geweest. De economie ging slabakken, in het casino voelde men dat al snel, en uiteindelijk moet u met mij besluiten dat wij op het best mogelijke moment een nieuwe overeenkomst hebben afgesloten."

De gebroeders Joye zijn inmiddels de zeventig voorbij, en hebben zo te horen geen pr-jongens in dienst die in gevallen als deze vervelende journalisten overdonderen met onbegrijpelijke gegevens om de zaak in de juiste context te plaatsen.

Klopt het cijfer 380 miljoen?

Roger Joye: "Misschien wel, misschien niet. Maar zegt u mij eens: waarom zou ik u daar uitleg over geven?"

Omdat u deze som verdiend hebt op de rug van de belastingbetaler, eventueel?

"U hebt daar geen zaken mee, mijnheer. Ik zou wel graag weten van wie u deze informatie hebt."

Ik sprak met Piet Wittevrongel en...

"Wittevrongel?! Die vent bezorgt ons al genoeg kopzorgen. Wist u trouwens dat hij ons The King Beach heeft afgepakt? (Korte stilte). Ik wens helemaal geen commentaar te geven. Geen commentaar mijnheer! Dag mijnheer!"

The Rank Group is gelieerd met Rank Xerox, bezit wereldwijd tientallen Hard Rock Café's, is aandeelhouder bij Universal Pictures en baat her en der op de aardbol casino's uit via dochter Grosvenor Casino's. Daar kunnen ze niet echt klagen over de voorwaarden die Joye, Joye en Rammant voor hen bedongen. In het pas gerenoveerde casino betaalt de multinational nu een huurprijs van... 125 euro per maand voor twee chique bars. En een heffing van 250 euro per jackpot, als die er wordt geplaatst. De dure verzekering van het pand wordt voor de helft gedragen door de gemeente Blankenberge. Over het onderhoud van het gebouw valt ook al niet te klagen. Jaar na jaar wordt bijna de integrale huursom - door indexering inmiddels wel al verhoogd tot zo'n 800.000 euro - gecompenseerd door steeds weer nieuwe geschenkjes, zoals een goederenlift (800.000 euro) of - onlangs nog - een 'feasability-studie voor het casino'.

"Hier doet men de belastingbetaler opdraaien voor wat onder normale omstandigheden tot de exploitatiekosten van die multinational behoort", vindt Wittevrongel, die met het jaarverslag van The Rank Group naar het parket van Brugge wil stappen.

"De Britten hebben 380 miljoen neergeteld, niét voor de mooie gokmachines van de Joyes en Rammant, want Grosvenor zal er zelf heus wel voldoende hebben. En ook niet vanwege het mooie behangpapier. Die waanzinnige prijs kan enkel worden verklaard door de gratis concessie, omdat die loopt tot 2015. Dat was de enige werkelijke handelswaarde van de nv Blancas, die naast het uitbaten van het casino van Blankenberge geen andere handelsactiviteit had."

En wat in Middelkerke, waar er precies hetzelfde gebeurde? Daar verslikt burgemeester Michel Landuyt zich in zijn koffie. "Driehonderd miljoen? Dat is wel heel veel geld." De situatie is lichtelijk anders dan in Blankenberge, aangezien de concessie in Middelkerke al een hele poos vastgebeiteld zat. In de vorige regeerperiode trok Landuyt vanuit de oppositie geregeld van leer tegen de voordelen die Joye, Joye en Rammant ook daar genoten, om in 1997 in één moeite de concessie door te verkopen aan The Rank Group.

"Ik zal dit onderzoeken", belooft de burgemeester. "Hier wil ik echt wel het fijne van weten."

Nee, zegt burgemeester Monset: 'Zo simpel is het niet.' Maar zo simpel lijkt het wel. Drie lokale zakenlui krijgen in 1996 het casino voor nul frank in concessie tot in 2015. In 1997 verkopen ze hun contract voor 380 miljoen frank aan een Britse multinational

Fragment uit het jaarverslag van The Rank Group. Het best bewaarde geheim van Blankenberge is dat niet langer.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234