Dinsdag 20/04/2021

Slapen zonder papieren

'Wij vragen geen revolutionaire hervorming van het asielbeleid. We hebben slechts één simpele eis: regularisering'

Koen Vidal / Foto's Stephan Vanfleteren De bezetting van de Luikse Saint François de Sales-kerk

Donderdagmiddag begon een dertigtal mensen zonder papieren aan de bezetting van de Luikse Saint François de Sales-kerk. Ze zullen het gebouw pas ontruimen als de overheid hun papieren in orde heeft gebracht. De meesten van hen leven hier al meer dan vijf jaar, vaak met kinderen. Toch kunnen ze op elk moment het land worden uitgezet. 'Wie nog nooit zonder papieren heeft geleefd, kan zich niet voorstellen wat dat betekent. Soms heb ik nachtmerries van papieren. Onze vrijheid hangt af van het humeur van politieagenten.'

Het nieuws begon vorige week te circuleren. Discreet waren vluchtelingenorganisaties zich aan het voorbereiden om in alle belangrijke steden kerken te bezetten. Teleurgesteld in de asielnota van de regering zochten ze naar een nieuw middel om het vluchtelingendebat opnieuw aan te zwengelen. Donderdagmiddag was het zover. Die ochtend had de parochie van Saint François de Sales in Luik toestemming gegeven voor de bezetting van haar kerk door een dertigtal sans-papiers. De actie krijgt de steun van de Nationale beweging voor de regularisatie van mensen zonder papieren, een platform waaraan zo'n vijftig organisaties deelnemen.

"Eigenlijk vinden we het allemaal erg spannend", zegt parochiaan Marc Vandendriessche enkele minuten voor de vluchtelingen arriveren. "Dit is een avontuur waarvan we niet weten hoe het gaat eindigen. Het zou best kunnen dat de politie onze gasten binnen de vierentwintig uur buitensleurt. Maar de kans is even groot dat ze hier weken en maanden zullen slapen. We zijn op alles voorbereid. Jusqu'ici, tout va bien."

Om vier uur komen de eerste sans-papiers aan, een vijftal families. Later in de avond zal de groep uitgroeien tot meer dan veertig personen. Jean-Pierre Okitakula, hun woordvoerder, geeft zijn eerste interviews weg. "Wat we willen is het politieke debat terug openbreken. De asielnota van de regering is veel te zwak. De onvrede die ontstond na de dood van Sémira Adamu is niet weggenomen. Minister van Binnenlandse Zaken Luc Van den Bossche belooft extra mankracht voor zijn vreemdelingendienst, maar die mensen zullen in de eerste plaats ingezet worden om zoveel mogelijk vreemdelingen uit te wijzen. Van een humane correctie is geen sprake. Mensen zonder papieren die hier al meer dan vijf jaar wonen, kunnen nog steeds op elk moment het land worden uitgezet. Of ze nu geïntegreerd zijn of niet, of hun kinderen hier nu naar school gaan of niet - zij moeten buiten. Dat is onmenselijk. Gedurende zes maanden moet er een tijdelijke regularisatiecampagne komen, zodat vreemdelingen die hier al jaren wonen verblijfsrecht krijgen."

Terwijl Okitakula toelichting geeft, installeren de andere vluchtelingen zich in de kerk. Veldbedden worden in elkaar gezet, dekens uitgedeeld. Een moeder vlijt zich neer en poseert met haar kind voor de fotografen. Henri Koffi zit aan de rand van zijn bed en kijkt wat rond. "Mijn verhaal? In 1993 gevlucht uit Togo, afgewezen als asielzoeker, vastgezeten in centrum 127 bis en daarna weer vrijgelaten. Toen ze mij wilden uitwijzen kwam mijn buurt bijna in opstand. De mensen organiseerden een persconferentie en er verschenen verscheidene artikels. De warmte en de strijdlust van mijn buurtbewoners waren wonderbaarlijk. En dan te weten dat ze me bij mijn aankomst totaal niet zagen zitten. Ze waren erg afstandelijk en zegden geen woord. Enkel hun kinderen spraken me aan: die wilden absoluut mijn zwarte huid aanraken. Aan de koele houding van de volwassenen kwam pas een einde toen ik kon bewijzen dat ik geen luie zwarte was die op hun kosten kwam leven. Ik begon een eierhandeltje en ging aan de deur bij de mensen. Met Kerstmis komen ze bij mij een vette kalkoen kopen. De laatste tijd ben ik ook een populaire babysitter.

"Hoewel ik al vijf jaar in België woon, ga je mij niet horen zeggen dat ik hier absoluut wil blijven. Ik wil best terug naar Togo, op voorwaarde dat de burgeroorlog is afgelopen. Ik kan niet begrijpen dat België mij naar een land in oorlog wil uitwijzen. En toch is het zo. Complètement fou."

Zeven uur 's avonds. Een medewerkster van Artsen zonder Grenzen deelt pita's uit. Op hetzelfde moment stappen enkele parochianen de kerk binnen voor de avondmis. Verbaasd, want om veiligheidsredenen werd de bezetting zo geheim mogelijk gehouden. "Ja, eerst schrok ik wel", zegt de oude monsieur Bodart na de mis. "Maar weet u, ik heb veel meegemaakt. Ik weet wat ongelijkheid is en ben nog steeds bereid om daartegen te vechten. We moeten die mensen helpen." Ook de andere kerkgangers moedigen de bezetting aan. "Ik had niet anders verwacht", zegt een van de priesters. "Wij zijn geen parochie van kwezels. Wij doen al jaren aan daklozenhulp en in 1994 vingen we hier een aantal slachtoffers van de Rwandese genocide op. Toen we hoorden dat we iets konden doen voor de mensen zonder papieren hebben we geen moment getwijfeld."

7.15 uur. Twee politieagenten stappen de kerk binnen en vragen of alles rustig verloopt. "We hebben net op de radio gehoord dat hier een actie aan de gang is en komen even kijken. Hoeveel mensen slapen hier precies? En wat is de bedoeling?" De organisatoren vragen of de agenten van plan zijn om op te treden tegen de sans-papiers. "Want weet u, meneer de agent", provoceert een van hen al grappend. "Die mensen hadden volgens de wet al lang het land uit moeten zijn." Een van de agenten, wat verveeld: "Is dat zo? Tja, we weten niet precies wat we moeten doen. Wij zijn hier enkel om te kijken wat er aan de hand is. Onze bazen moeten maar beslissen hoe we deze situatie gaan aanpakken."

De actievoerders trekken zich weinig aan van de politiecontrole. Ze zijn volop aan het vergaderen. "We zullen moeten leren samenleven", zegt initiatiefnemer Joseph Anganda in het Lingala-Frans. "Iedereen krijgt een taak: koken, afwassen, poetsen. Wie gaat de kinderen naar school brengen? Wie wil er straks de straat op om nog meer mensen zonder papieren te mobiliseren? We hebben ook iemand nodig die aan de poort voor de veiligheid zorgt." Tijdens de vergadering spreekt Anganda zijn mensen moed in en droomt hij luidop van het succes van de actie. "Als we in Luik goed starten, komt er een sneeuwbaleffect. Steeds meer mensen zonder papieren zullen uit de schaduw treden. We zullen de publieke opinie en de politici opnieuw wakker schudden. Daarom mag het hier in Luik niet fout gaan. Saint François de Sales moet uitgroeien tot een symbool." Anganda kondigt aan dat de Beweging voor mensen zonder papieren van plan is om maandag een kerk in Brussel te bezetten en donderdag een in Antwerpen. Ook Gent, Charleroi en Bergen staan op de lijst.

Na zijn speech neemt Anganda alle tijd om zijn levensverhaal uit de doeken te doen. "Ik leef hier al sinds '91, samen met mijn vrouw. Drie van mijn kinderen werden in Kongo geboren, een vierde in België. Vorige zomer, na de overwinning van Kabila, werd ik geconvoceerd door de Vaste Beroepscommissie voor de Vluchtelingen. Daar vroegen ze mij wat ik na de val van Mobutu nog te vrezen had in Kongo. Ik zei dat de situatie nog veel te labiel was om terug te keren. 'Wie garandeert me dat Kabila het uithoudt? Wie zegt dat er niet opnieuw een oorlog uitbreekt? Ze wuifden mijn argumenten weg. Maar wie heeft er nog geen jaar later gelijk gekregen? Ik. Kongo is opnieuw een hel. Terugkeren zou neerkomen op een zelfmoordactie."

Voor het grote geluk hoeft Anganda niet in België te blijven, zegt hij. "Ik en mijn familie zijn nu al zeven jaar verwikkeld in een strijd om papieren. Wie nog nooit zonder papieren heeft geleefd, kan zich niet voorstellen wat dat betekent. Soms heb ik nachtmerries van papieren. Onze vrijheid hangt af van het humeur van politieagenten."

Anganda studeerde filosofie en droomt ervan om journalist te worden. "Daarom is Socrates mijn lievelingsfilosoof. Hij en Plato leerden me hoe moeilijk het is de waarheid te achterhalen. De evidentie heeft vaak niets te maken met de werkelijkheid. Socrates is ook de vader van de dialoog... Ik vrees dat de Belgische ministers Socrates nog nooit gelezen hebben, ofwel zijn ze het vergeten. Want noch in het juist analyseren van de waarheid, noch in de kunst van de dialoog blinkt de regering uit. Hoewel wij al verscheidene toenaderingspoging deden, wil de minister niet met ons praten. Wij stoten op een muur. Nochtans vragen wij geen utopische zaken. Wij zijn geen radicalen die voor open grenzen pleiten. Volgens ons heeft elk land het recht om een migratiepolitiek te voeren. Het is geenszins te bedoeling om het debat te marginaliseren of te radicaliseren. Wel vragen wij de overheid onmiddellijk een einde te maken aan een praktijk die humaan niet meer te verantwoorden is: het terugsturen van mensen die hier al jaren wonen."

Ook Mario Gotto, coördinator van de vluchtelingenorganisatie CIRE, zegt dat de eis van de Beweging van mensen zonder papieren verre van overdreven is: "Wij vragen geen revolutionaire hervorming van het asielbeleid. We hebben slechts één simpele eis: regularisering."

Anganda begrijpt niet waarom de overheid het zo moeilijk heeft met dit actiepunt. "Volgens mij heeft het niets met onbewust racisme te maken, maar veeleer met angst. Beleidsmensen hebben de gewoonte om het vluchtelingenprobleem te dramatiseren. Ze spreken over duizenden mensen die het land gaan overspoelen. Vluchtelingen worden ook vaak als zondebok aangeduid. Maar wie de moeite doet om rustig na te denken over het probleem van de reguralisaties, zal merken dat de situatie niet zo bedreigend is. Laat ons deze discussie zo snel mogelijk tot normale proporties terugbrengen."

Mario Gotto, die eveneens de hele nacht in de kerk bivakkeert, heeft het erg moeilijk met de doofstomme houding van de overheid. "Of ik er een verklaring voor heb? Misschien klopt de analyse dat de SP veel te ver is gegaan in haar streng asielbeleid en nu niet meer terug kan. De andere regeringspartijen zijn als de dood voor een crisis en zwijgen. De enkelingen die hun mond durven opendoen zijn zeldzaam: Joëlle Milquet, Anne-Marie Lizin. Onlangs beloofde ook kamervoorzitter Raymond Langendries ons dat hij de kwestie van de reguralisaties terug op de politieke agenda zou plaatsen. Maar de overige politici houden zich gedeisd." Toch blijft Gotto hopen op een politieke doorbraak. "Het feit dat we actie voeren in kerken kan de CVP'ers toch moeilijk ongevoelig laten. Misschien warmt het hun hart een beetje op." Anganda: "Ik koester zelfs de hoop dat de Vlaamse socialisten ooit nog tot inkeer komen. Voor hen is dit dossier een enorme uitdaging. Als zij nog enige geloofwaardigheid aan het woord solidariteit willen geven, zullen ze in actie moeten schieten. De socialist die dat beseft, is een staatsman."

Gotto: "Politici die zeggen dat er geen maatschappelijk draagvlak is voor de regularisaties hebben ongelijk. Sinds de opiniepeiling in Le Soir kan je dat niet meer zeggen. Daaruit bleek dat een meerderheid van de bevolking voor regularisering is.

"De regering neemt trouwens een enorm risico door dit probleem steeds voor zich uit te schuiven. Hoe dichter we bij de verkiezingen komen, hoe meer het aanslepende asieldossier in electoraal vaarwater komt. En dat is nu net waarvan de meeste ministers gruwelen: een campagne in het teken van de vluchtelingen."

"Als de regering het been stijf houdt", vindt Gotto, "dan moet de politieke doorbraak maar via parlementaire weg geforceerd worden. Ik ben er zeker van dat er bij alle democratische partijen mensen zijn die ons standpunt delen. We zullen proberen om de strakke partijdiscipline te doorbreken."

Rond halftwaalf doet zich aan de poort een verontrustend incident voor. Het racistische provincieraadslid Hubert Defourny en zijn rechterhand Alain Pauchen roepen vanuit hun grijze Citroën BX dat alle vreemdelingen terug naar hun land moeten. "Straks komen we terug met onze knokploeg!" Beiden waren lid van het extreem-rechtse Agir. Het is al de tweede maal dat ze passeren. Het wordt even stil in de kerk. Defourny is een figuur die mensen angst inboezemt. Hij werd ooit voor wapenhandel veroordeeld en kent 'het milieu' zeer goed. Gotto houdt zijn hart vast. De poort gaat dicht. Maar de relschoppers keren niet weer.

Middernacht. De kinderen worden in bed gestopt. Regelmatig meldt zich een nieuwe familie sans-papiers aan de ingang. "Eerst hadden we angst om opgepakt te worden, maar we hebben op televisie gezien dat alles rustig verloopt." Gotto zit aan de ingang mensen te tellen. "Als het zo doorgaat, komen we straks bedden tekort. De actievoerders vertellen mij dat ze desnoods bereid zijn om op de grond te slapen, als het moet weken aan een stuk. Tot ze hun papieren hebben. Dit wordt een uitputtingsslag."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234