Maandag 21/06/2021

Slapen en schrijven met Tolstoj onder het hoofdkussen

Bundeling verhalen voor het goede doel onder redactie van Zadie Smith

Koop de verhalenbundel die Zadie Smith redigeerde en je zult niet alleen een paar schitterende verhalen onder ogen krijgen, maar ook nog een waardevol New Yorks schrijfproject ondersteunen.

Door Marnix Verplancke

Zes jaar geleden stond de Amerikaanse schrijfster Vendela Vida aan de doopvont van 826 Valencia, een non-profitorganisatie die jongeren tussen 6 en 18 wil aanmoedigen tot het schrijven van literaire teksten. Dave Eggers trouwde prompt met de vrouw en gooide zijn gewicht achter haar initiatief, waardoor er vandaag zes zulke schrijfprojecten lopen, waaronder eentje in New York: 826 NYC.

De al even beroemde Zadie Smith wou wat doen aan het constante geldgebrek van deze laatste instelling en vatte daarom het idee op een verhalenbundel samen te stellen waarin het kruim van de Amerikaanse en Britse letteren zich van zijn beste - en vrijgevigste, want de opbrengst gaat integraal naar 826 NYC - kant zou laten zien. De opdracht die ze de auteurs meegaf was eenvoudig, "verzin een personage", en het resultaat mag er zijn: The Book of Other People, een verzameling van 22 soms schitterende verhalen.

Aan bekende namen heb je in dit boek zeker geen gebrek. David Mitchell, A.L. Kennedy, ZZ Packer, Nick Hornby, Hari Kunzru, Toby Litt, Jonathan Safran Foer, Miranda July, A.M. Homes, Jonathan Lethem, Colm Toibin, het zijn slechts de opvallendste, naast die van de initiatiefnemers Smith, Vida en Eggers natuurlijk. Maar niet iedereen heeft evenveel moeite getroost om van zijn bijdrage een meesterwerkje te maken. Wat bijvoorbeeld te denken van Nick Hornby's 'J. Johnson'? Hornby had een leuke inval: waarom van zijn personage geen schrijver te maken die hij zou typeren aan de hand van de biografische blurbs die tijdens diens carrière op de achterflap van zijn boeken verschijnen? Dus schreef hij een stuk of tien stukjes van tien lijntjes, vroeg een bevriend tekenaar om er een plaatje bij te maken en klaar was zijn verhaal. Ook aan de minne kant is David Mitchells 'Judith Castle', een voorspelbare grap over een vrouw die via het internet contact krijgt met de man van haar leven, een afspraak met hem maakt en een dag voor de grote ontmoeting zijn broer aan de telefoon krijgt met de mededeling dat de man in kwestie net is gestorven. Gaandeweg ontdekt Judith echter dat dit helemaal niet waar is. De man schrikt gewoon terug van de voortvarende vrouw en denkt er met een stomme leugen af te komen. Het is een mager ideetje dat dankzij het vakmanschap van Mitchell toch nog uitgroeit tot een matig verhaal.

En nu het goede nieuws, want dat is er bij de vleet. De overige twintig verhalen variëren van goed, over heel goed tot gewoonweg indrukwekkend, waarbij vooral deze van A.L. Kennedy, Adam Thirlwell, George Saunders, Jonathan Lethem en Colm Toibin er met kop en schouders bovenuit steken, samen met de graphic tale van Chris Ware trouwens. Echt grandioos is bijvoorbeeld Thirlwell die in 'Nigora' een portret schetst van een stel Oezbeekse migranten die in Engeland verzeild raken. Nigora houdt niet langer van haar als taxichauffeur werkende man Laziz. Ze is verliefd op een elf jaar jongere voetbalspeler en weet niet wat te doen. Maar in feite ligt Nigora overhoop met zichzelf en mist ze de familie, vrienden en cultuur die ze heeft achtergelaten om naar het land van haar dromen te reizen. 'Nigora' is zonder enige twijfel het meest geëngageerde verhaal van de bundel. Dat het zo goed is, valt te verklaren door de wijze waarop Thirlwell alle valkuilen van het genre prachtig weet te ontwijken. Geen clichés over discriminatie, armoede en misbruik die bij ons veeleer op de maag dan op de traanklieren werken, maar wel een feilloos uitgewerkte studie van de psychologie van de migrant. Hoe zit het vanbinnen, dat is wat Thirlwell interesseert, en we hebben het nog maar zelden iemand zo goed zien beschrijven als hem.

Tolstoj wist al dat er over gelukkige mensen niet veel te vertellen valt en afgaande op de verhalen in The Book of Other People slaapt Zadie Smiths generatie - nogal ongemakkelijk wellicht - met Oorlog en vrede onder het hoofdkussen. Oké, er is Andrew Sean Greers fantastische evocatie van wat het betekent dertien te zijn, die baadt in liefde en melancholie - we waren opeens onze eigen verveling en wanhoop van destijds vergeten - maar Chris Wares tekenverhaal dat net over hetzelfde gaat, is al een stuk minder opgewekt, met zijn nadruk op het verdriet om de gestorven moeder en de frustratie van de prille seksualiteit. En dat zijn nog maar de onschuldigste verhalen. Kunzru schrijft bijvoorbeeld over een gestoorde vrouw die denkt dat ze de dochter is van Nelson Mandela en - zo gek is ze blijkbaar nog niet - bij een onschuldige zeventiger intrekt omdat die misschien niet zo goed meer is in bed, maar wel zorgt voor een veilig onderkomen. Aan haar trekken denkt ze te zullen komen bij een stel bouwvakkers die ze met een condoom overvalt. Van tijd tot tijd gaat de vrouw totaal uit de bol en pakt de politie haar op, om haar een paar uur later netjes voor de deur van de zeventiger af te leveren. Ook Miranda July is weer prachtig in haar verhaal over een vrouw die in het vliegtuig toevallig naast een bekende acteur komt te zitten. Vraag niet hoe ze het doet, maar ze maakt het volstrekt geloofwaardig dat deze twee aan het einde van de vlucht op elkaars arm en schouder hebben zitten knabbelen en dat de acteur de vrouw zijn telefoonnummer geeft. Het laatste cijfer, een vier, heeft hij echter weggelaten, zodat iemand anders die het nummer toevallig zou vinden hem niet zomaar zou kunnen bellen. Vier wordt daarop het geluksgetal van de vrouw en iedere keer wanneer ze het in haar verdere leven te kwaad krijgt, put ze er nieuwe kracht uit. Een paar decennia later vindt ze het papiertje waarop de acteur het nummer geschreven heeft toevallig terug en beseft ze wat hij van haar verlangde. Wanneer ze het nummer alsnog intoetst, blijkt het niet langer meer te bestaan.

The Book of Other People is zonder enige twijfel de beste deal die je dit jaar als boekenkoper kunt doen. Het boek is zijn geld al meer dan waard voor de vijf of zes beste verhalen die erin staan. De zeventien andere krijg je er dus in feite gratis bij, samen met een gerust geweten omdat de opbrengst naar een goed doel gaat.

Zadie Smith (red.)

The Book of Other People

Hamish Hamilton, Londen, 289 p., 19,25 euro.

De Nederlandse vertaling verschijnt binnenkort bij De Bezige Bij.

quote

The Book of Other People is zonder enige twijfel de beste deal die je dit jaar als boekenkoper kunt doen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234