Maandag 14/06/2021

Slag om NTV vindt nu achter de schermen plaats

Moskou

Van onze correspondente

Suzanna Jansen

De strijd om de controle over de Russische tv-zender NTV is niet langer live via het beeldscherm te volgen. Na twee etmalen van protestuitzendingen besloten de journalisten gisteren weer over te stappen op de gewone programmering. Dat gebeurde onder dreiging van de persminister, die anders de vergunning van het kanaal zou intrekken. Achter de schermen is de strijd om de persvrijheid in Rusland niet voorbij. De redactie heeft daarom haar hoop op onafhankelijk voortbestaan gevestigd op CNN's Ted Turner, die bezig is een cruciaal aandeel in NTV te verwerven.

De impasse begon dinsdag na een 'coup' van staatsbedrijf en grootaandeelhouder Gazprom, dat de directie van NTV onverwacht verving door Kremlin-zetbazen. Wie NTV aanzette dacht even dat de noodtoestand was uitgeroepen. "Uit protest tegen de onwettige overname zenden wij alleen nieuwsprogramma's uit", stond er in witte letters op het scherm.

Maar al na een paar uur keerde de reclame terug. Woensdag volgde de voetbalwedstrijd Arsenal-Valencia. Gisteren was van een rellerige sfeer niets meer te zien. Tegen de avond zaten de journalisten zelfs om de tafel met Alfred Koch, de vertegenwoordiger van Gazprom, al ging het niet van harte.

Dat betekent echter niet dat het einde van de crisis nabij is. In het gevecht voor persvrijheid in Rusland is het niet eenvoudig de good guys van de bad guys te onderscheiden. De oprichter van NTV, ex-theaterdirecteur Vladimir Goesinski, dankt veel van zijn rijkdom aan het jaar 1996, toen een communist de nieuwe president dreigde te worden. Om dat te voorkomen bundelden de liberalen hun krachten ter promotie van de enige mogelijke tegenkandidaat, de onpopulaire Boris Jeltsin. NTV, dat sinds de oprichting in 1993 verfrissend afweek van de saaie en gezagsgetrouwe staatszenders, vervulde een sleutelrol. Als beloning voor zijn loyaliteit kreeg Goesinski na Jeltsins overwinning goedkope zendvergunningen en andere voorwaarden.

"We hebben ons toen laten kopen, daarom denkt men dat we nu ook te koop zijn", zei NTV-correspondent Boris Koltsov tijdens een van de protestuitzendingen. Maar het ging pas echt mis in de aanloop naar de parlementsverkiezingen van eind 1999, doordat Goesinski op het verkeerde paard wedde: NTV promootte onbeschaamd Moskous burgemeester Joeri Loezjkov. Toen echter de splinternieuwe partij van Poetin als winnaar uit het bus kwam, verloor Goesinski zijn positie als invloedrijke oligarch. Sindsdien zit NTV in de verdomhoek.

De eerder door het staatsgasbedrijf zo gul geleende miljoenen moesten ineens terugbetaald worden. De politie deed gewapende invallen in de kantoren van Media MOST, het moederbedrijf van NTV. Goesinski werd zonder arrestatiebevel opgesloten in de beruchte Boetirka-gevangenis, en kwam pas vrij nadat hij de macht over NTV overdroeg aan Gazprom, iets wat hij later weer introk.

De kritische verslaggeving van NTV daarover werd door het Kremlin als bewijs aangevoerd dat Goesinski een schurk was: "Zie je wel, hij spant de journalisten voor de kar van zijn zakelijke belangen omdat hij zijn schulden niet wil afbetalen."

De verslaggevers voelden zich geïntimideerd, vooral toen enkele van hen persoonlijk voor verhoor werden opgeroepen. Hoe meer ze werden bedreigd, des te zorgvuldiger overwogen ze elk nieuwsonderwerp. In plaats van gevoelige issues te mijden scherpten ze hun werkwijze aan: het principe van hoor en wederhoor werd nauwgezet toegepast. Voor de huidige machthebbers die nog met Lenins definitie van journalistiek zijn opgevoed, is dat erg ongewoon.

Terwijl Goesinski uitweek naar Spanje, en daar prompt in opdracht van Moskou werd gearresteerd, bleef Jevgenij Kiseljov als enige topmanager in Moskou achter. Het is geen toeval dat Gazprom juist hem als directeur heeft afgezet. Gazprom-vertegenwoordiger Koch noemt hem een "lafaard" die de redactie tegen hem opzet op basis van "leugens".

Vanuit Spanje probeert Goesinski nu CNN's Ted Turner als redder in de nood naar voren te schuiven. Turner liet weten een overeenkomst te hebben gesloten met de Russische tycoon. Hij werkt nu aan een deal met Gazprom. Volgens Turner moet zijn aanschaf "de toekomst van NTV garanderen als een vrij en onafhankelijk media bedrijf". In zijn voorstel krijgt geen van de eigenaren absolute controle over het kanaal. Wat Gazprom precies op het oog heeft, moet nog blijken.

In het gevecht voor de persvrijheid in Rusland zijn de 'good' en de 'bad guys' moeilijk van elkaar te onderscheiden

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234