Donderdag 29/07/2021
Still uit de documentaire Niks aan de hand.

Misbruik

Slachtoffer misbruik gaat in documentaire in confrontatie met dader, haar neef: ‘Waren we maar betrapt’

Still uit de documentaire Niks aan de hand.

Regisseur Heleen Minderaa laat in haar documentaire Niks aan de hand zowel het slachtoffer als de dader (haar neef) aan het woord.

Na ruim twintig minuten van de documentaire Niks aan de hand, die op 28 oktober wordt uitgezonden, neemt hoofdpersoon Miranda (47) plaats tegenover haar neef. De neef, weet de kijker dan al, heeft haar bijna tien jaar lang seksueel misbruikt – zij was 4, hij 14 toen het begon. “Hoe kwam je op het idee?”, vraagt ze hem. “Waarom heb je het gedaan?” Het is “mede ontstaan”, zegt de neef (57), die niet bij naam wordt genoemd, “door de genegenheid, de geborgenheid die ik miste. En de omstandigheden... wij werden samen in één bed gestopt”.

“Het was oppassen”, zegt Miranda resoluut. “Jij paste op mij.”

“Ja”, reageert de neef, “als je geen liefde krijgt van je ouders, zoek je dat op. Ik was het sukkeltje van de klas. Het was een stukje erkenning: goh, er is toch een meisje dat het met mij wil doen”.

Een pijnlijk, spannend, hartverscheurend gesprek is het, dat, opgeknipt in delen, als een rode draad door de documentaire loopt. Een gesprek waarin de neef over vroeger zegt dat “als je je realiseert dat het niet goed is wat je doet” je al snel een “verdedigingsmechanisme” ontwikkelt. Nog steeds, denkt waarschijnlijk menig kijker handenwringend, toont hij weinig empathie.

Die confrontatie, zegt documentairemaker Heleen Minderaa, slachtoffer en dader samen in één film, die wilde ze graag laten zien. En ook hoe veel complexer misbruikzaken vaak zijn dan buitenstaanders denken. Miranda en haar neef zien elkaar nog geregeld op familieverjaardagen, bijvoorbeeld. De neef is bovendien niet alleen maar dader. Ook hij werd in zijn jeugd seksueel misbruikt.

“Miranda is een vriendin van mij”, vertelt Minderaa (46), die documentaires en tv-programma’s maakt voor omroepen en maatschappelijke organisaties, Tedje & Meijer (2018) bijvoorbeeld, over de oorlogstrauma’s van een Joods echtpaar. “Toen ik haar een paar jaar geleden leerde kennen, vertelde ze al vrij snel dat ze vroeger seksueel misbruikt was. Daar stopte het, meer vertelde ze niet. Maar ik vroeg door: hoe oud was je, waar gebeurde het, wat deed hij? Goh, zei Miranda, je bent zo’n beetje de enige die dit soort vragen durft te stellen.”

Minderaa stelde die vragen toen nog niet met het plan een film te maken, het was Miranda die daarover begon. Minderaa: “Het ‘niks aan de hand’ uit de titel, het mechanisme waarmee slachtoffers het misbruik voor de buitenwereld vaak jarenlang verborgen kunnen houden, werd op een gegeven moment onhoudbaar. Miranda vond het tijd dat haar verhaal werd verteld. Haar neef wilde meewerken omdat hij, zei hij meteen, óók een verhaal te vertellen heeft.”

Heleen Minderaa. Beeld  Ada Nieuwendijk
Heleen Minderaa.Beeld Ada Nieuwendijk

Dat komt aan bod, maar centraal in de film staat het trauma van Miranda, op oude foto’s een vrolijk rolschaatsend meisje met schoolrapporten waarop steevast ‘aangepast’ staat onder het kopje ‘gedrag in de klas’. In een krap uur wordt duidelijk hoe haar leven is bepaald door het misbruik. Waar ze geen woorden heeft, tonen tekeningen, die ze op verzoek van Minderaa maakte, wat er vroeger is gebeurd. Als vanzelf werden het kindertekeningen: de ondergrondse hut in het bos waar haar neef haar mee naartoe nam – ze groeiden op de Veluwe op – is kinderlijk geschetst met bruine viltstift. De blote piemel van een van de twee poppetjes is buitenproportioneel groot.

“Ik heb nooit aangifte gedaan”, zegt Miranda later in de documentaire tegen haar neef. “De politie raadde het me af vanwege het familieverband.’”Met vorsende blik: “Had je liever gehad dat ik het wel had gedaan? Zodat je je straf had kunnen uitzitten?”

Still uit Niks aan de hand.
 Beeld
Still uit Niks aan de hand.

De neef is in de documentaire niet herkenbaar in beeld gebracht; van hem zien we voornamelijk handen, trui, kin. Hij wilde wel met zijn gezicht in beeld, maar Heleen Minderaa heeft besloten dat niet te doen om hem te beschermen. “Daders van kindermisbruik roepen zo veel woede op. Toen het misbruik begon was deze man een jongen van 14. Hij steekt zijn nek uit door mee te werken aan de film. Ik wil dat hij hierna nog normaal over straat kan.”

Voor slachtoffers is veel maatschappelijke aandacht, zegt Minderaa. Ze hoopt dat haar film ook inzicht geeft over daders, die zelf ook bovengemiddeld vaak zijn verwaarloosd of misbruikt: Miranda’s neef kreeg thuis weinig liefde en had een bijlesleraar die aan hem zat. Dat hij in de film niet wezenlijk lijkt te beseffen hoezeer hij Miranda heeft beschadigd, maakt het de kijker misschien nog steeds lastig met hem mee te voelen, maar, zegt Minderaa, verklaarbaar is het wel. “De dader heeft iets heel slechts gedaan en zodra hij zich dat realiseert, moet hij daarmee leven. Overigens zegt hij in de film wel: ‘Waren we maar betrapt, dan was het eerder gestopt.’ Dat vind ik in een sleutelzin. Alle betrokkenen in Niks aan de hand hebben levenslang. Miranda heeft met de film de regie over haar leven terug willen nemen. Haar neef heeft verschoning willen zoeken. Toen hij de film in zijn geheel gezien had, zei hij pas: nu dringt tot me door wat ik haar heb aangedaan.”

2Doc: Niks aan de hand, 28/10 om 20.55 uur te zien op NPO2.

Niks aan de hand.
 Beeld
Niks aan de hand.

Ervaringsdeskundigen aan het woord

Naast de documentaire is er een internetplatform van Niks aan de hand, waarop (ervarings)deskundigen op het gebied van seksueel misbruik aan het woord komen in achttien korte filmpjes. Het doel is inzichten te bieden die tot hulp zijn voor alle partijen: slachtoffers, plegers en hun omgeving.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234