Zondag 18/04/2021

'Slaap zacht, Sarko waakt'

De huidige Franse regering lijkt momenteel maar uit één man te bestaan: Nicolas Sarkozy. Overal waar brandjes zijn, duikt de immens populaire neogaullistische minister van Binnenlandse Zaken op om te blussen: hij sust rellen in banlieues, pepert imams in Franse moskeeën de Republikeinse waarden in en bezweert in een moeite door het geweld op Corsica. En tegelijk effent hij voor zichzelf het pad naar het Elysée.

Maarten Rabaey

Het is één uur oudejaarsnacht en zowat de volledige Franse politieke elite drinkt champagne in de salons van Parijs, Lyon, Marseille of in de grote, bewaakte, buitenhuizen op het platteland. Behalve minister van Binnenlandse Zaken Nicolas Sarkozy. Hij staat onder massale belangstelling te kijken hoe de brandweer in een verpauperde wijk in Evry wagens blust die door vandalen in brand zijn gestoken - een 'nieuwjaarstraditie' in de quartiers chauds. 'Sarko' of 'le premier flic' zoals hij in de wandelgangen wordt genoemd, komt de veiligheidsdiensten een hart onder de riem steken. "Slechts tien wagens in brand gestoken hier?", vraagt hij, in het licht van de camera's die hem volgen. "Dat valt mee, maar volgende keer is het streefcijfer zéro." Hij benadrukt de nul. Iedereen weet dat hij verwijst naar zijn stokpaardje: nultolerantie.

Daarna wendt hij zich tot Zouaouia, een jonge agente. "De aanwezigheid van vrouwen bij de politie is onontbeerlijk", zegt hij, waarna hij een paar flessen champagne achterlaat "voor na de werkuren". Zelf geeft hij het voorbeeld: meteen reist hij door naar een andere probleemwijk, deze keer in Corbeil waar in juni nog drie politieagenten werden aangevallen door een jongerenbende die heer en meester was over de woonblokken. Opnieuw wendt hij zich tot een vrouwelijke agente. Hij vraagt haar of de flashballs al gebruikt zijn, een soort lichtgranaten die onder zijn bestuur werden geleverd aan de oproereenheid CRS om opstandige menigtes uiteen te jagen. "O ja", zegt ze enthousiast. "Die zijn heel efficiënt!"

"Hier hebben jullie genoeg geleden", snuift Sarkozy, die van meet af aan de kaart heeft getrokken van de politievakbonden. "De instructies zijn duidelijk: we moeten de straat terugwinnen. Als de voyous (schurken) jullie zoeken, dan moeten ze jullie op hun weg vinden." Opnieuw wordt er champagne uitgedeeld. Derde halte is het hoofdkantoor van de territoriale brigade van de gendarmerie in Fleury-Mérogis, waar hij losjes op een bureau gaat zitten en in debat treedt met een twintigtal gendarmes. Gespreksthema's zijn de schoenen bij de nieuwe uniformen en de wapens waarmee hij de gendarmes heeft uitgerust.

De communistische burgemeester mengt zich even in het debat. Voorzichtig vraagt hij of de massale inzet van gendarmes wel helpt tegen kleine criminaliteit. Sarkozy geeft hem de kans niet om uit te praten. "Ik ben hier niet om met uw gemeentepolitie te praten, maar met gendarmes", waarna hij zich weer tot die groep richt: "Ik ben mij ervan bewust dat jullie op straat aanwezig zijn omdat er een diepe malaise heerst, niet uit hartstocht. De voyous die 's ochtends uitslapen nadat ze 's nachts de wagens van werkende mensen in brand hebben gestoken, zijn niet te tolereren."

De nieuwjaarsnacht voor Sarkozy zit erop, maar niet zonder zijn medewerkers nog een plaagstoot te geven. "Als we nu eens zouden kijken wat er gebeurt op de Champs-Elysées?" Ze lachen groen. "Tant pis voor diegenen die dachten dat ik in 2002 ermee zou ophouden," zegt hij nog naar de camera's, in een sneer naar zijn tegenstrevers. "We zijn in 2003, het is drie uur in de ochtend en ik ben hier nog altijd."

De démarche is tekenend. Na de verpletterende verkiezingsoverwinning van rechts in mei hebben niet president Jacques Chirac, premier Jean-Pierre - wie? - Raffarin of Alain Juppé, ex-premier en voorzitter van hun aller Union Majorité Presidentielle (UMP) Frankrijk in handen genomen, maar Nicolas Sarkozy. Zijn devies: de straat heroveren voor de politiek. Na zes maanden is de minister van Binnenlandse Zaken volgens de opiniepeilingen de onbetwiste nummer één van het land.

De populariteitscijfers spreken voor zich. Tijdens een recent marathondebat in het programma 100 Minutes pour convaincre op France 2 trok Sarkozy 5,8 miljoen kijkers, in stijgende lijn naar het einde toe. De ietwat saaie Raffarin haalde als premier tijdens zijn eerste grote debat 'slechts' 5 miljoen kijkers, in dalende lijn. Maar 'Sarko' heeft zijn populariteit niet zomaar verkregen. Hij werkt keihard opdat hij geen dag van het televisiescherm weg te branden is. Er is dan ook geen dossier in de Franse politiek waar hij zich nog niet over heeft uitgesproken: veiligheid, . integratie, asielbeleid, de Corsica-crisis. Aan de lopende band doet hij non nonsense-uitspraken waarmee hij steevast de voorpagina's haalt. Sarkozy manifesteert zich zelfs zo dat, aldus een UMP-parlementslid in Le Nouvel Observateur, "hij binnenkort het hele politieke veld in handen zal hebben".

Zes maanden geleden had niemand daarin geloofd. Sarkozy was toen net door president Chirac opgevist uit de vergeethoek waarin hij belandde toen hij in 1999 als voorzitter van de RPR tot ontslag was gedwongen na een smadelijke verkiezingsnederlaag. Op de lijst van het Europees Parlement moest zijn partij met een magere twaalf procent van de stemmen de duimen leggen voor gewezen RPR-coryfee Charles Pasqua, die met een rechts-populistische en eurosceptische agenda de winst binnenrijfde. Maar Sarkozy heeft uit zijn afgang geleerd.

Niet langer ronselt hij zijn aanhang alleen onder de ondernemers, de klassieke liberale aanhang, maar in het hele politieke spectrum. Hij vuurt zijn pijlen zowel af op de retoriek van Le Pen als op die van salonsocialisten die hij minachtend onder de noemer gauche caviar catalogiseert. Even gemakkelijk omarmt hij links-pragmatische intellectuelen die blijvend contact houden met de bevolking zoals Jack Lang, de ex-minister van Cultuur onder de socialistische president François Mitterrand met wie hij zich vorige maand nog liet opmerken in Sangatte.

Het was 10 december en Sarkozy was net met de Britse regering overeengekomen om het gewraakte asielcentrum nabij de Noord-Franse havenstad Calais te sluiten. "Een professioneel die humanitair te werk is gegaan, efficiënt, in een republikeinse geest"" werd hij door Lang geloofd. Het personeel van het Rode Kruis applaudisseerde luid. De 94 werknemers zijn door de sluiting weliswaar hun job kwijt, maar Sarkozy heeft ze al ander werk bezorgd. Met de vluchtelingen heeft hij die dag géén contact gezocht.

Toch zegt deze zoon van Hongaarse politieke vluchtelingen niet ongevoelig te zijn voor hun problemen. In interviews zegt hij "te beseffen dat de armoede, de oorzaak van migratie, moet worden aangepakt", en niet te geloven in waterdichte grenzen. Een immigratiestop noemt hij een illusie. Als er ergens problemen zijn, zegt hij, moet de koe bij de hoorns gevat worden. Nieuwe hordes die daarbij opduiken "moeten maar later genomen worden".

Die aanpak wordt volgens politieke waarnemers niet alleen verklaard door zijn 'tempérament boulimique', zijn 'vraatzuchtig karakter'. Het is ook een strategie. Sarkozy weet dat hij niet in al zijn plannen kan slagen. Maar hij is er wél van overtuigd dat een minister afgerekend wordt op de toon die hij tijdens de eerste zes maanden van zijn legislatuur zet. "Ik weet dat ik mislukkingen zal kennen en dat ik niet alle problemen zal oplossen", zegt hij. "Daarom vermenigvuldig ik mijn initiatieven opdat ik de kans zou hebben om er een paar tot een goed einde te brengen."

Sarkozy is daarom niet bang beeldenstormer te zijn in heilige huisjes. Dat is letterlijk te nemen sinds hij begin oktober vorig jaar de moskee van Parijs binnenstapte om voor een publiek van moslimleiders een vurig pleidooi te houden voor een moderne "Franse islam", waarin geloof en cultuur gescheiden worden. Op die manier wil hij naar eigen zeggen het moslim-extremisme, dat jongeren ronselt in de verloederde stadswijken, een halt toeroepen en de 'waarden van de Republiek' ook door de islamitische geloofsgemeenschap laten respecteren. Buitenlandse imams die het Frans niet machtig zijn en in Frankrijk theorieën willen preken die niet in overeenstemming zijn met de Republiek, worden zonder meer inreisvisa geweigerd. Hij wil verhinderen dat moskeeën financieel afhankelijk zijn van het buitenland en meent dat de overheid beter gebedshuizen subsidieert, op voorwaarde dat hun godsdienst zich niet bemoeit met de staat.

Zijn opgemerkte toespraak had aanleiding kunnen zijn voor massaal protest bij de vier of vijf miljoen moslims die Frankrijk telt, ware het niet dat hij meteen veel krediet van ze kreeg door te beloven dat hij de "tweede godsdienst van Frankrijk" een vertegenwoordigend orgaan beloofde - dat ze nog altijd niet hebben gekregen. Op 8 december ging hij hierover onderhandelen op de zetel van de Union des Organisations Islamiques de France (UOIF). "Ik heb ze het volgende gezegd", zei hij over de meeting. "Jullie zien niet dat Frankrijk bang is geworden voor de moslims, dat jullie verdeeldheid hen die jullie niet graag hebben, goed uitkomt. Stel een daad."

Of Sarkozy succes zal hebben met deze tactiek, is volgens waarnemers maar zeer de vraag. Over het principe van een 'Franse Raad voor het Islamitisch Geloof' (CFCM) is iedereen het weliswaar eens, maar over de verdeling van de zetels niet. Sarkozy wil, de grondwet indachtig, in het orgaan een correcte afspiegeling van de diverse stromingen in de islam. De grootste stromingen zijn de Marokkaanse en Algerijnse, maar zij zijn niet de machtigste. Dat zijn vooralsnog de fundamentalisten, die met de meeste (Saoedische) fondsen worden gesteund en zich tegen zijn plannen verzetten. Ze zijn ook tegen de plannen voor vrouwen in de raad en tegen een Franse imam-opleiding. Om zijn doel te bereiken wil Sarkozy nu dat slechts 55 procent van de vertegenwoordigers wordt aangewezen door de moskeeën en de rest rechtstreeks.

Even hoge verwachtingen als bij de moslimgelovigen heeft hij gecreëerd bij de Corsicanen. Het al jaren door geweld van separatisten geteisterde eiland moet nu volgens Sarkozy eindelijk maar eens gepacifieerd worden. Met volle overgave stortte hij zich op het dossier, met als doel vaart te zetten achter het vredesproces dat de laatste jaren vertraging had opgelopen door de geschillen tussen de vorige socialistische regering-Jospin en president Chirac. Maar ook hier botst zijn voluntarisme op obstakels. Corsica is nu wel veel in het nieuws maar dat heeft als pervers neveneffect dat de separatisten de kans grijpen om van zich te laten horen. Letterlijk dan: sinds Sarkozy het dossier aansneed, is het aantal bomaanslagen op Corsica toegenomen en staan zijn nationalistische gesprekspartners elkaar naar het leven om op de eerste rij te kunnen zitten als de koek wordt verdeeld.

Meer dan de andere hete hangijzers is Corsica nochtans een symbooldossier waar voor Sarkozy veel van afhangt. Het eerste motief is persoonlijk: zijn eerste vrouw is Corsicaanse en zijn twee zonen voelen zich Corsicaan. Het tweede is zonder meer opportunistisch: als hij de kwestie Corsica oplost, krijgt hij zo goed als zeker een eerste sleutel op weg naar het Elysée, het presidentschap.

Daar is het Sarkozy volgens veel commentatoren allemaal om te doen. Ervan overtuigd dat links nog lang in de touwen hangt omdat ze het contact met de straat bijna volledig verloren heeft, wil hij zich opwerpen als leider van de kleine mensen en andere 'oubliés'. Hij wil nu de 'minister zijn van het dagelijkse leven', die naar de Fransen luistert en ze ernstig neemt in de hoop dat ze hem ooit het hoogste ambt toevertrouwen, in 2007 of 2012. Zelf benadrukt hij zich niet bezig te houden met het beruchte interne gekrakeel van zijn partij, "want de mensen willen niet dat ik mijn tijd verlies aan de politique politicienne; ze willen dat ik me bezighou met wat ik te doen heb in mijn ministerie."

De kans bestaat dat Sarkozy in zijn opzet zal slagen. Afgelopen december keurde maar liefst 68 procent van de Fransen zijn veiligheidsbeleid goed. De oerconservatieve krant Le Parisien, die vroeger soms als spreekbuis van hert Front National werd gezien, kopte daarna veelzeggend 'Dormez tranquilles, Sarko veille': 'Slaap zacht; Sarko waakt'. Het eerder linkse tijdschrift Le Nouvel Observateur bedacht hem zelfs met een coverpagina, waarin zijn foto zo gemanipuleerd was dat hij trekken kreeg van president Charles de Gaulle, die in 1958 met een nieuwe grondwet de fundamenten legde van de huidige, Vijfde Republiek. Maar het zal Sarko echter nog bloed, zweet en tranen kosten wil hij ooit vaandeldrager worden van een Zesde Republiek in het Frankrijk van de 21ste eeuw. Nu al bericht de Franse pers dat zijn rijzende ster voor grote nervositeit zorgt binnen de partij, waar vele anderen een gooi willen doen naar de troon van Chirac.

Net zoals de huidige president beschikt Sarkozy evenwel over één grote troef: zijn familie. Waar Chiracs optreden zorgvuldig geregisseerd wordt door zijn dochter, wordt Sarkozy gestuurd door zijn huidige vrouw Cécilia. Ze heeft geen officiële functie op zijn kabinet, maar haar bureau staat wel naast het zijne. Ze controleert zijn agenda, noteert en regelt alles. Als hij niet aanwezig kan zijn op vergaderingen, omdat hij ergens op straat weer een brandje wil gaan blussen, vervangt zij hem. Als hij in de Assemblée Nationale de volksvertegenwoordiging moet gaan toespreken, zit ze achter hem. "Het is een moderne manier om een professioneel leven te combineren met een familieleven" zegt hij hierover, terwijl zij meent dat "mijn aanwezigheid hem deugd doet. Hij heeft totaal vertrouwen in mij. We zijn een team. We hebben altijd zo gefunctioneerd", zoals ze verklaarde in een recente reportage van Envoyé Spécial op France 2. Voor de eerste keer stak Cécilia daarbij niet onder stoelen of banken later ook in de politiek te willen gaan. "De vraag zal zich stellen of ik ook geen carrière wil. Al vijftien jaar krijg ik bijzondere politieke lessen. Misschien probeer ik op een dag wel zelf. We zullen zien." Potentiële concurrenten zijn alvast gewaarschuwd: bij de volgende electorale krachtmeting zullen ze het wellicht moeten opnemen tegen twéé Sarkozy's.

'Sarko' beseft dat links nog lang in de touwen zal hangen en werpt zich op als leider van de kleine mensen en andere 'oubliés'. Hij wil de 'minister zijn van het dagelijkse leven', die naar de Fransen luistert en ze ernstig neemt, in de hoop dat ze hem ooit het hoogste ambt toevertrouwen, in 2007 of 2012

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234