Maandag 19/04/2021

Slaap je racisme weg

Onbewuste vooroordelen zoals racisme en seksisme kun je wegwerken in je slaap, zo stellen Amerikaanse wetenschappers. Opmerkelijk, maar niet zonder gevaar. Experts waarschuwen voor misbruik.

Vrouwen kunnen niet autorijden, ouderen zijn saai, moslims zijn extremisten. Volgens onderzoekers zitten we nog steeds vol vooroordelen die onze meningen en gedrag beïnvloeden. Omdat die zich in ons onderbewuste afspelen, valt er moeilijk iets aan te doen.

Dat wist ook Albert Einstein al. hij verzuchtte ooit dat het gemakkelijker is om een atoom te splitsen dan om een vooroordeel weg te nemen. Onderzoekers van de Northwestern University in Chicago lijken nu, zestig jaar na zijn dood, toch een manier te hebben gevonden. En die is heus niet moeilijker dan het splitsen van een atoom. Het enige wat de onderzoekers gebruikten, zijn foto's, tekst, geluidjes en een klein dutje. Door middel van een combinatie van bewuste hersentraining en subliminale versterking tijdens de slaap is het mogelijk om vooroordelen af te zwakken.

Proefpersonen kregen gezichten te zien, in combinatie met woorden die een vooroordeel ontkrachten en bijhorende muziek. Zo kreeg een vrouwengezicht het bijschrift 'wiskunde' en een zwarte man het bijschrift 'glimlach'. Tijdens een daaropvolgend dutje werden enkel de geluiden heel zachtjes opnieuw afgespeeld. Na het ontwaken scoorden de proefpersonen duidelijk lager in tests op seksisme en racistische vooroordelen.

Plakken

De onderzoekers wijzen op de voordelen van 'slaaptraining': tijdens de slaap is je brein minder actief en hebben gedachten meer kans om te blijven hangen. Professor Paul Boon, diensthoofd neurologie in het UZ Gent, juicht het onderzoek toe, maar plaatst ook vraagtekens. "Eigenlijk hebben de onderzoekers toegepast wat we al weten: dingen die je overdag bewust leert, neem je pas tijdens je slaap echt volledig op. Dat is het moment waarop herinneringen blijven 'plakken'. Zij hebben hier dubbel gebruik van gemaakt door tijdens de slaap de nieuwe impulsen nog eens te herhalen."

Leren terwijl je slaapt, het is een techniek die sommige studenten ook gebruiken tijdens de blokperiode. Een onschuldige methode, zo lijkt het. Maar anderzijds doet die 'manipulatie' van de hersenen ook denken aan de film A Clockwork Orange, waarin het hoofdpersonage Alex wordt gebrainwasht terwijl hij naar de Negende Symfonie van Beethoven moet luisteren.

Misbruik

"Op zich is een opener mensbeeld, zoals gecreëerd in het onderzoek, natuurlijk alleen maar toe te juichen", zegt Boon. "Toch roept dit ook wel wat vragen op. Je kunt zo'n onderzoek ook gebruiken voor gedragsverandering, en ik weet niet of zoiets wel wenselijk is. Want je kunt in de slaap niet alleen gedrag verzwakken, maar ook versterken. Dat klinkt angstaanjagend en dat is het ook. De deur naar misbruik staat op een kiertje."

Die bedenking maken ook Jan Born en Gordon Feld, wetenschappers aan de universiteit van Tübingen, zich. In een opiniestuk gepubliceerd in Science Magazine maken ze de vergelijking met het boek Brave New World, waarin jonge kinderen in hun slaap worden geconditioneerd om de moraal van een dystopische wereld aan te nemen. Ze vinden dat elke wijdverspreide toepassing van 'slaaptraining' streng in de gaten moet worden gehouden.

Plastisch

Volgens de onderzoekers kan hun techniek worden gebruikt door onder meer rechters en politieagenten, voor wie objectiviteit heel belangrijk is. Met slaaptraining zou je ook verslavingen en ongezond eetgedrag kunnen bestrijden. In dat geval zullen de onderzoekers wel iets moeten doen aan de duur van de gedragsverandering: bij de proefpersonen hield die maximaal een week aan. Boon: "Zo'n verandering kan ook langere tijd aanhouden - de hersenen hebben een zekere plasticiteit - maar dan moet er langer worden gestimuleerd." Lange uitslapers mogen zich alvast aanmelden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234