Woensdag 20/10/2021

Slaag krijgen op het slagveld leidt tot meer terreur

Belgische bombardementen zullen vanaf juli IS helpen verzwakken in Syrië en Irak. Toch waarschuwen experten voor een vals gevoel van veiligheid. Nu al zijn er aanwijzingen dat het kalifaat territoriale verliezen compenseert met meer terreur. Ook in België.

Als de Belgische F-16's vanaf juli bombarderen, bestaat de kans dat ze tijdens hun missie de val van IS-bolwerken zoals het Iraakse Mosoel gaan meemaken. De militaire macht van Islamitische Staat neemt af. Daar zijn de meeste analisten het over eens. Sinds begin 2015 verloor de organisatie volgens defensievakblad Jane's Defence Weekly 22 procent van haar terrein. Tegelijk is er een zorgwekkende evolutie: hoe meer terrein IS verliest, hoe meer het zich ondergronds organiseert om aanslagen te plegen. Volgens Belgisch jihadiwatcher Pieter Van Ostaeyen is dat een bewuste strategie: "Een grootschalige zelfmoordaanslag kan op de publieke opinie veel meer impact hebben dan een militair offensief."

Het eerste kwartaal van dit jaar sprak boekdelen: toen pleegde IS volgens Jane's 891 aanslagen in Irak en Syrië, waarbij liefst 2.150 mensen omkwamen. Dat aantal ligt intussen alweer een pak hoger. Dit weekend pleegde IS nog een grote aanslag op een gasinstallatie in Bagdad, met elf doden als gevolg. Ook Europa werd verrast door grootschalige terreur, met het Parijse bloedbad van 13 november (130 doden) en de Brusselse aanslagen van 22 maart (32 doden). Afgaand op de dreigingen die hij online waarneemt, vreest Van Ostaeyen dat de volgende aanslag in Europa niet lang op zich zal laten wachten. "Ik ben er heilig van overtuigd dat we het einde nog niet hebben gezien." Meer dan aanslagen door 'eenzame wolven' vreest hij weer grotere "aanslagen die door de IS-top worden aangestuurd".

Ook Al Qaida komt terug

Ons land blijft nog altijd een doelwit. Zo wordt de Belgische beslissing om F-16's te sturen volgens Van Ostaeyen al gebruikt in de jihadistische propaganda. "Zowel vanuit de IS- als Al Nusra-aanhang heb ik op Twitter Arabische dreigementen gezien aan het adres van België omdat we in Syrië gaan bombarderen. Eerder afkomstig van fanboys dan van strijders, maar toch."

Ook Raffaello Pantucci, directeur internationale veiligheidsstudies van de Britse defensiedenktank RUSI, noemt België "een land in de vuurlinie". Wel nuanceert hij de impact van de deelname aan de bombardementen op het dreigings- niveau. Het fundamentele probleem blijft voor hem ons grote aantal voortvluchtige Belgische en Franse Syrië-strijders. "De IS-aanslagen in Europa waren tot dusver opvallend pragmatisch: het netwerk dat vanuit Frankrijk en België naar Syrië reisde en terugkwam, met figuren als Abaaoud, kozen ervoor om toe te slaan in steden die ze kenden en waar ze een logistiek netwerk hadden voor wapens en schuilplaatsen. Voor België is vooral het breken van deze ruggengraat beslissend."

Ondanks vorderingen zijn we nog niet zo ver. Van Ostaeyen maakt zich zorgen. "Eigenlijk weet niemand of alle leden van de Parijs-Brusselse terreurcel nu al opgepakt zijn of niet."

De veiligheidsdiensten moeten volgens Pantucci door de verdere verzwakking van de militaire IS-hiërarchie ook rekening houden met een nieuwe dynamiek: de fragmentatie van IS. "Als je de kern van de organisatie degradeert, zullen IS-afdelingen apart beginnen functioneren. Grotere buitenlandse filialen, zoals de Libische tak, zullen zich dan meer toespitsen op lokale agenda's." Deze 'delokalisering' opent op termijn meer perspectieven voor onderhandelingen, want eens geïsoleerd kunnen lokale groepen op basis van een politieke agenda sneller worden overhaald om de strijd te staken.

Maar anderen zullen volgens Pantucci wel aanslagen blijven plegen, onder de vlag van het 'virtueel IS-kalifaat' (nu al machtiger dan hun would-bestaat) of andere extremistische jihadistische groeperingen. Dan komt ook Al Qaida weer in het vizier. Afgelopen weekend raakte bekend dat Al Qaida-leider Ayman al-Zawahiri vanuit Pakistan topfiguren naar Syrië stuurde om in de schoot van het Al Nusra-front "een nieuw emiraat" te vormen.

Een nieuwe Al Qaida-basis in Syrië kan de kaarten grondig door elkaar schudden, zowel voor Syrië en Irak als voor onze strijd tegen radicalisering en terreur. Ideologisch lusten IS en Al Nusra elkaar misschien wel rauw. Pantucci houdt het voor mogelijk dat invididuele strijders van het verzwakte IS gaan overlopen naar het Al Qaida-filiaal.

"Dat geldt zeker voor buitenlandse Syrië-strijders", zegt hij. "Uiteindelijk vissen IS en Al Qaida in dezelfde vijver rekruten. De aanslagen van januari 2015 toonde deze overlapping. Eén van de Charlie Hebdo-daders trainde met Al Qaida in Jemen; de man die een aanslag pleegde op een koosjere supermarkt eiste die op in naam van IS. Overheden moeten er nu dus vooral voor zorgen dat de lokale rekruteringsvijvers verdwijnen, door de oorzaken aan te pakken waarom men de extremistische groepen gaat vervoegen. De oplossing is eigenlijk altijd van lokale aard: meer inspraak voor de soennieten in Irak, of positieve rolmodellen zoeken voor vervreemde jongeren in het westen."

Hoe sneller dat gebeurt, hoe sneller onze F-16's kunnen terugkeren uit het Midden-Oosten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234