Donderdag 14/11/2019

Skaten en andere nieuwe statussymbolen

De Iraanse geestelijke leider Khamenei heeft zaterdag voor onbepaalde tijd de inauguratie van president Khatami opgeschort. Daardoor is de strijd tussen hervormingsgezinden en conservatieven in Iran opnieuw opgelaaid. Intussen stuurt de jeugd signalen uit: ze snakt naar vrijheid.

Teheran

de Volkskrant

Henk Müller

Luid joelend, het petje achterstevoren en met oversized T-shirt over de superwijde spijkerbroek, skaten drie jongens dwars door het centrum van Teheran. Met een snelheid van ongeveer 60 kilometer per uur suizen ze naar beneden, over de Vali-ye Asr, een straat die voor skaters het paradijs op aarde aardig benadert. De brede verkeersader loopt twintig kilometer lang geleidelijk naar beneden: van het heuvelachtige Noord- naar het vlakke Zuid-Teheran.

Skaten is een statussymbool in Teheran en elke dag waagt een handjevol jongens zich aan de lange afdaling. Ze omzeilen behendig de bussen met voorin de mannen en in het tweede gedeelte de gesluierde vrouwen. Ze rijden in volle vaart af op de in berenpakken gestoken figuren die staan opgesteld bij de parken lans de Vali-ye Asr. De reusachtige wezens proberen jonge kinderen en hun ouders de winkels bij het park in te sluizen. De minder gefortuneerde jongeren slenteren wat langs de shopping malls, terwijl ze de skaters met afgunst nakijken.

Teheran, althans het rijke noordelijke gedeelte van de stad, lijkt op vrijwel elke andere wereldstad. Drukke straten, felverlichte winkels, goed bevolkte restaurants, McDonald's-achtige winkels, pizzazaken en internetcafés. "Maar dat westerse karakter is schijn", zegt Ali, een student. "Het oogt uiterlijk modern, maar van binnen is er nauwelijks iets veranderd. Jongeren gedragen zich zoals ze dat van de clips en series kennen, die ze via de schotels en internet zien. Het is hun enige mogelijke manier van protest. Ze kunnen nergens heen en zo voelen ze zich niet helemaal afgesneden van de rest van de wereld."

Het is de paradox, zo niet de verscheurdheid van Iran. Een groot deel van de bevolking en de jongeren voorop - 70 procent is jonger dan 25 - wil meer vrijheid, economische vooruitgang en aansluiting bij het Westen, zonder van Iran een seculiere republiek te maken. Daarom hebben ze in juni voor president Khatami gekozen.

Maar de echte machthebbers, onder leiding van geestelijk leider ayatollah Khamenei, willen daar niet van weten. Sinds de massale overwinning van Khatami zien de skaters die langs de parken suizen af en toe massale geselingen in het openbaar. Sinds Khatami's overwinning zijn geselingen weer in zwang.

Zo kregen tientallen jongeren bij het Saai-park, waar de Vali-ye Asr langs loopt, onlangs zeventig zweepslagen, omdat ze alcohol hadden gedronken of verkocht. Tot woede van Abdulvahed Moussavi Lari, de hervormingsgezinde minister van Binnenlandse Zaken, die waarschuwde voor "ernstige politieke en sociale gevolgen".

Sinds de overwinning van Khatami zijn er minstens zes openbare geselingen geweest en zijn twee vrouwen wegens overspel gestenigd. Een derde vrouw wacht op haar steniging.

Het zijn conservatieve rechters - rechtbanken vallen onder Khamenei - die dit gruwelijke vonnis hebben geveld. Ook het aantal invallen bij bijeenkomsten waar sprake zou zijn van alcoholgebruik en gemengd dansen is toegenomen. Volgens sommige politicologen proberen de hardliners zo Khatami in diskrediet te brengen en hun eigen macht te versterken.

Het conflict liep dit weekeinde hoog op, omdat de geestelijk leider, die eerder de overwinning van Khatami erkende, zijn inauguratie, die eergisteren had moeten plaatsvinden, op het laatste moment afgelastte.

De officiële reden is dat de Raad van Hoeders, die bij de inauguratie aanwezig moet zijn, niet compleet is. De Raad steunt Khamenei en toetst wetten van het parlement op islamitisch gehalte. Het hervormingsgezinde parlement had zaterdag drie nieuwe leden van de twaalfkoppige Raad moeten kiezen, maar wees alle kandidaten op een na af, omdat ze te conservatief zouden zijn. Khamenei heeft zondag de Raad van Toezicht, die het laatste woord heeft in politieke geschillen, opdracht gegeven in spoedzitting bijeen te komen.

Het aantal paradoxen in Iran is legio. Iran kent een grote, goed opgeleide middenklasse. Iraniërs zijn trots op hun land met zijn immense rijkdommen, op het Farsi, op de mystieke dichters, als Hafez en Omar Khayyam, en op de eeuwenoude Iraanse geschiedenis, die teruggaat tot ver voor de christelijke jaartelling. Maar de monumenten verpieteren. Het wereldberoemde museum voor Oudheden in Teheran is van een oostblokachtige allure en de beelden hebben alleen onderschriften in het Farsi. Het immense museum met islamitische kunst dat ernaast ligt, is echter prachtig ingericht en alles is in het Engels.

Nasser Hadian, hoogleraar politicologie aan de universiteit van Teheran, is als lid van het centrale comité van de hervormingsgezinde beweging een van de topadviseurs van Khatami. Volgens hem rust bij de president de zware taak om de paradoxen van Teheran op te lossen. "Ik vergelijk Khatami wel eens met the Beatles. Iedereen houdt van hem. Hij is een geestelijke met een menselijk gezicht, die een nieuwe invulling kan geven aan de islamitische republiek." Maar los van de culturele verscheurdheid tussen westers en islamitisch, worstelt Iran volgens hem ook met economische en politieke paradoxen.

"Iran heeft de pech dat het niet voorbij kan gaan aan de mondialisering, terwijl het intern met zichzelf worstelt. De conservatieven willen van Iran een soort China maken. Een land met een centraal geleide economie, waar het niet al te slecht gaat, zodat ze de massa rustig kunnen houden. Het zijn evenwel geen goede managers. Ze snappen de schaal waarop mondialisering speelt niet. Dan moet het land wel ontploffen. Of er moet een ander politiek systeem komen, met op de duur een scheiding van kerk en staat."

Mahmood Sariolghalam, een in de VS opgeleide hoogleraar internationale betrekkingen aan de Behesti universiteit in Teheran, vindt dat Iran in een moeilijke maar nuttige fase zit. "De geestelijken aan de macht kunnen nu laten zien wat ze waard zijn. Ze gaan de strijd met het Westen aan. Helaas weten ze weinig van de wereld buiten Iran, het zijn geen geopolitici. De echte paradox van Iran is dat Iran geen staat is. Het is een stammensamenleving, die pretendeert een democratie te zijn, maar dan zonder democraten. De huidige wereld is een westerse wereld, waarin geen plaats is voor een islamitisch systeem, zoals fundamentalisten denken. Democratie kost tijd, voor Iran duurt het misschien wel een halve eeuw." Iran zal volgens Sariolghalam de aansluiting met de rest van de wereld, ondanks alle problemen, hervinden. "Ik denk dat het zonder geweld zal gaan. Hoe paradoxaal het ook klinkt, Iraniërs zijn - al het geweld na de islamitische revolutie ten spijt - een zeer vreedzaam volk."

'Iran heeft de pech dat het niet voorbij kan aan de mondialisering, terwijl het intern met zichzelf worstelt'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234