Zondag 15/12/2019

Start-ups

Silicon Valley aan de Schelde

Antwerpen telt zo'n tweehonderd start-ups. Een groot deel daarvan vindt onderdak in de KBC-toren: in 16 van de 26 verdiepingen hebben zich start-ups genesteld. Beeld rv

Antwerpen is de beste stad ter wereld voor start-ups. Jawel, dat klinkt behoorlijk vreemd, maar toch is het zo volgens het Global Entrepreneurship Network, die de stad de prestigieuze Global Startup Nations Award uitreikt. "We zijn overdreven bescheiden."

Antwerpen als wereldhoofdstad voor start-ups? Ook burgemeester Bart De Wever (N-VA) en schepen van Economie Philip Heylen (CD&V) schrokken er best wel even van. Want tenslotte zijn er toch ook pakweg San Francisco, Londen en Berlijn. Hebben die niet nog veel meer hun sporen verdiend als mekka voor start-ups? Nee, zegt het Global Entrepreneurship Network (GEN), een internationale organisatie met hoofdkwartier in Washington. Het GEN stimuleert ondernemerschap, groei en innovatie door bedrijven en overheden samen te brengen en reikt de Local Policy Leadership Award from Startup Nations uit aan de stad.

Voor alle duidelijkheid: Antwerpen krijgt de award voor het beleid dat de stad voert om start-ups te stimuleren. En dus niet omdat Antwerpen het grootste aantal (succesvolle) start-ups ter wereld zou hebben, zegt Karen Boers van Startsup.be, dat lid is van het GEN. "De jury haalt twee belangrijke redenen aan om Antwerpen in de bloemetjes te zetten", zegt Boers. "Ten eerste investeert Antwerpen zwaar in digitale infrastructuur. Maar het unieke is dat de stad niet kiest voor één project of voor het zelf opstarten van een incubator (broedplaats voor start-ups, DSO). Nee, ze profileert zich meer als een orkestmeester die de verschillende partijen bij elkaar brengt en op elkaar afstemt. Het mag vreemd lijken, maar veel steden doen het anders en kiezen voor één project. Wat Antwerpen doet, is een blauwdruk voor andere steden. Ik heb intussen al een beetje de rest van Europa gezien en ik kan zeggen dat Antwerpen pionierswerk doet. We zijn daar overdreven bescheiden in."

Philip Heylen, schepen van Economie: "We bouwen in sneltreinvaart een ecosysteem voor start-ups uit, waarbij overheid, privé en onderwijs de handen in elkaar slaan."

Het draait niet om aantallen, maar toch: Antwerpen telt een tweehonderd start-ups, na Brussel het hoogste aantal in ons land. Een groot deel daarvan huist in de Boerentoren (de KBC-toren), pal in het centrum van de stad. In 16 van de 26 verdiepingen van de toren hebben zich vandaag start-ups genesteld. Een initiatief dat twee jaar geleden startte onder de vleugels van KBC, dat startit@kbc samen met de Universiteit Antwerpen, iMinds, Cronos, Flanders DC, Mobile Vikings en Accenture opzette.

"We zijn begonnen met een kleine dertig start-ups, vandaag zijn het er meer dan negentig. De hype die er hangt rond Silicon Valley, is enkele jaren geleden naar hier overgewaaid en daar plukken we de vruchten van", zegt Lode Uytterschaut van startit@kbc. "De stad levert duidelijk inspanningen om start-ups een kans te geven. Zij stellen zich dezelfde vraag die wij ons stelden toen we begonnen: hoe kunnen we jonge, innovatieve ondernemingen steunen en op de kaart zetten?"

Antwerpen heeft daarvoor - ook vrij uniek - een start-upmanager, die verschillende partijen bij elkaar brengt, zoals universiteiten, bedrijven, investeerders en ondernemers. "Ik ben zo'n twee jaar geleden met veel idealisme begonnen", zegt Evert Bulcke (34). "In die tijd is er een geweldige dynamiek ontstaan in de stad, waar we op mee kunnen surfen. We zijn bezig met verschillende projecten, iets waar de jury van het GEN wellicht oog voor had. We richten ons bijvoorbeeld op studenten, die we ondernemerschap bijbrengen via workshops en trainingssessies. Volgend jaar starten we ook met StartUp Village, waarin start-ups die al iets verder staan, doordat ze mensen aanwerven en omzet realiseren, gedurende drie jaar een onderkomen krijgen. Ze krijgen op twee locaties onderdak, waaronder in de Lange Gasthuisstraat, in het centrum van de stad."

Ook Bulcke wijst op de enorme groei aan start-ups die er in Antwerpen is. "In de voorbije twee jaar hebben we tweehonderd start-ups zien ontstaan, buiten de incubatorendie er ook zijn. Dat is echt veel. Natuurlijk overleven velen daarvan niet. Maar als de basis breed is, heb je een stevige piramide. Dat is een beetje onze filosofie."

Inhaalbeweging

Toch blijft het vreemd dat Antwerpen deze award krijgt. België bengelt tenslotte al jaren onderaan op de lijst van landen waar start-ups gestimuleerd worden. Incluis Antwerpen dus. "Kan zijn, maar dat is verleden tijd", zegt Karen Boers. "We hebben een enorme inhaalbeweging gemaakt. In Antwerpen en elders. De cijfers over het geld dat start-ups toegestopt krijgen van investeerders, spreken voor zich. Vorig jaar kregen ze over het hele jaar 60 miljoen euro, dit jaar is dat 200 miljoen euro. Terwijl het jaar nog niet om is. Met deze award op zak kan de stad nog meer het voortouw nemen in de digitalisering."

Dat Antwerpen een award krijgt als wereldleider verbaasde ook economieschepen Heylen. Maar toeval is het niet, zegt hij in De Tijd. "De creatieve sector stelt in Antwerpen al meer dan tienduizend mensen te werk. De stad is tegelijk klein genoeg voor ondernemers om er hun producten en diensten te testen, maar ook groot genoeg om relevante testresultaten te krijgen."

En er is nog meer dat Antwerpen in de schaal kan werpen om de award van het Global Entrepreneurship Network te claimen. Volgens Heylen heeft de stad de award vooral verzilverd door het aankoopbeleid 'buy from startups', waarbij de stad bepaalde zaken aankoopt bij starters. Dit jaar plaatste de stad al voor 1 miljoen euro bij start-ups, die overigens niet noodzakelijk hun roots in Antwerpen hebben. Dat aankoopbeleid kwam tot stand met de hulp van Digipolis, de IT-leverancier van de stad, en de steden Kopenhagen en Helsinki. Samen maken ze gebruik van een Europese richtlijn die toelaat dat ook startende bedrijven zonder officiële producten of diensten kunnen deelnemen aan openbare aanbestedingen. Grote projecten worden daarbij in kleine stukken verdeeld, zodat start-ups ze aankunnen. Antwerpen kende zo al 23 projecten toe aan start-ups. De Europese Commissie beloont de stad daarvoor met een geldprijs van 2 miljoen euro.

Volgens Heylen is zo'n beleid uniek in de wereld. "Loop in San Francisco, het mekka van de start-ups, en je ziet in het straatbeeld amper producten of diensten van start-ups. Hier lanceren we binnenkort verkeersborden van Rombit." (zie onderaan)

Hackaton

En voor de toekomst zijn er nog heel wat mogelijkheden, zegt Stéphane Verbeeck, voorzitter van Voka Antwerpen-Waasland. Die hebben te maken met de unieke locatie van Antwerpen. Op de consumentenmarkt zijn er wereldwijd al veel vernieuwende technologieën en platformen, zegt Verbeeck, maar in de haven en de logistiek liggen er nog tal van mogelijkheden.

Verbeeck: "Antwerpen heeft een sterke community van maritieme wereldspelers die je in technologiesteden als San Francisco en Berlijn niet vindt. Bij rederijen, stouwerijen en agenturen is er behoefte om de laad- en lostijd van hun schepen en containers te verkorten. We organiseren daarom een hackaton, waarbij kleine teams zich over een klein probleem buigen, waarvoor ze een webbased oplossing zoeken. Na wat ik in Silicon Valley gezien heb, ben ik ervan overtuigd dat daar een enorme opportuniteit ligt."

Uitgelicht - drie startups:

De werkplek van neoScores, een start-up met ambitie: "We hebben maar één kans op slagen: wereldwijd marktleider worden." Beeld Stefaan Temmerman

1.Bart Van der Roost: "Fuck it, we doen het zelf"

Start-up: neoScores, een app met digitale partituren

"We hebben neoScores in 2013 opgericht vanuit frustratie", vertelt medeoprichter Bart Van der Roost, die aan het conservatorium van Leuven studeerde als trombonist, en samen met twee vrienden van het Antwerpse conservatorium deze start-up begon. "De hele wereld wordt digitaal, behalve de muziek. Terwijl al die papieren partituren écht niet praktisch zijn. We hoopten dat iemand met een oplossing op de proppen kwam, maar dat gebeurde maar niet. En dan hebben we simpelweg gezegd: fuck it, we doen het zelf."

Dus ontwikkelden Van der Roost en zijn kompanen neoScores, een applicatie voor digitale partituren. Zijn collega's, die niet alleen met muziekinstrumenten maar ook met computers overweg kunnen, ontfermden zich over de technische kant van de zaak, terwijl Van der Roost zich met het organiserende aspect bezighield. "Na mijn studies aan het conservatorium heb ik een MBA aan de Vlerick Business School gehaald en ben ik zeven jaar aan de slag geweest als operationeel directeur bij het Brussels Philharmonic Orchestra. Daar merk je pas hoe omslachtig die oude, papieren partituren zijn. Ze zijn belachelijk, ze vragen veel opslagruimte en ze kosten alles tezamen handenvol geld."

Een digitaal model, zoals neoScores aanreikt, is daarentegen een stuk goedkoper én milieuvriendelijker. Met hun app willen Van der Roost en zijn medeoprichters vermijden dat andere muzikanten even gefrustreerd raken als zijzelf. "Vandaar dat we ook op alle operatiesystemen inzetten: als muzikant moet je kunnen samenspelen. Of jij nu met Apple werkt, je pianist met Windows en je drummer met Android, maakt op die manier niets uit."

En ook al ligt Van der Roosts achtergrond in de klassieke muziek, toch wil hij een breed muzikantenpubliek aanspreken. "Van Bach tot Beyoncé", in zijn eigen worden. Antwerpen is dan ook de perfecte uitvalsbasis voor neoScores: "Je hebt hier zowel de opera als een bruisende, alternatieve scene. Het is een culturele, creatieve, levendige stad, met een leuke vibe. En, niet onbelangrijk: je hebt hier heel goede opleidingen, dus je zit dicht bij het talent."

De Scheldestad is voor Van der Roost, zelf een typische, trotse Antwerpenaar, de perfecte stad voor een jong bedrijf. "iMinds en startit@kbc hebben de start-upcultuur naar hier gebracht. En Antwerpen is een centraal gelegen stad. Vanuit Deurne ben ik in anderhalf uur bij een van onze klanten in Londen, en vanuit het mooiste station ter wereld ben ik in tweeënhalf uur in Parijs."

Met neoScores is Van der Roost dan ook van plan om "de wereld te veroveren. We hebben veel ambitie, maar weinig opties. Dus we hebben maar één kans op slagen: wereldwijd marktleider worden. We kijken al naar New York en Los Angeles, en op termijn willen we ook naar Tokio of Sjanghai."

Bart Van der Roost van neoScores. Beeld Stefaan Temmerman
Toon Vanparys in de kantoren van zijn start-up Sentiance. Beeld Stefaan Temmerman

2. Toon Vanparys: "Buitenland is optie, maar we zijn nog lang niet weg"

Start-up: Sentiance, ontwikkelt slimme software voor bedrijven

"Ons bedrijf is opgericht in 2012", vertelt Sentiance-CEO Toon Vanparys, "en aanvankelijk was ik simpelweg investeerder en lid van de raad van bestuur. Maar ik ben meer een hands on-persoon. En Sentiance was de perfecte gelegenheid om de handen nog eens uit de mouwen te steken. Dus heb ik in 2014 de managementtaken op mij genomen."

Sentiance, een start-up die inzet op slimme software, wilde aanvankelijk een app ontwikkelen die als persoonlijke assistent voor de gebruiker functioneerde. Aan de hand van 'geobserveerde data' - beluisterde muziek, gekozen tv-programma's, het uur van de wekker - zou de app dan zeggen wanneer de gebruiker naar zijn werk moest vertrekken, wat op dat moment het beste transportmiddel was en welke programma's hij kon bekijken tijdens zijn avondritueel. "Maar het succes van zo'n app hangt af van precisie en geld: we hadden naar San Francisco moeten verhuizen, en dat was toen niet mogelijk", zegt Vanparys.

Dus wijzigde Sentiance licht van koers: de focus kwam te liggen op bedrijven. "Met onze slimme software kunnen zij hun service afstellen op maat van hun klant. En in tegenstelling tot pakweg Google of Facebook, gaat het daarbij niet om advertenties, maar om een zo persoonlijk mogelijke ervaring. Zo hebben zowel het bedrijf als de klant er iets aan. De toepassingen zijn eindeloos."

Die strategie slaat aan. Sentiance, een bedrijf met zo'n 25 werknemers, kreeg onlangs nog een investering van Samsung van zo'n 4,7 miljoen euro. Het buitenland lijkt een optie, maar Sentiance is nog lang niet weg uit Antwerpen. "We hebben hier toegang tot data van de universiteiten van Antwerpen, Gent, Leuven, Utrecht, Leiden... En het is een aantrekkelijke plaats voor buitenlandse werknemers: veilig en niet te duur. Alleen het verkeer, dat blijft een ramp." (lacht)

Op bezoek bij Rombit, een start-up die gespecialiseerd is in webontwikkeling en cloud software. Beeld Stefaan Temmerman

3. Jorik Rombouts: "Een havenstad staat voor innovatie en creativiteit"

Start-up: Rombit, gespecialiseerd in webontwikkeling en cloud software

Vijfentwintig was Jorik Rombouts uit Hoogstraten toen hij drie jaar geleden Rombit, een bedrijf dat inzet op 'de interfaces van morgen', uit de grond stampte. Nochtans hoopte zijn vader dat Rombouts zijn apothekerszaak zou overnemen, maar zoonlief had meer interesse voor ondernemen en het wereldwijde web.

"Mijn studies industrieel ingenieur heb ik niet afgewerkt, omdat ik zelf dit bedrijf wilde beginnen", vertelt Rombouts. "Ik heb wel nog een bachelor IT gehaald. Omdat ik wist dat ik iets met het web wilde doen." Innovatie en internet komen dan ook naadloos samen in de projecten die Rombit op de kaart hebben gezet, zoals BadgeControl, een onlineplatform waarmee werfleiders een overzicht hebben van wie waar werkt, of MedicalChain, dat voor elke patiënt een handige fiche opstelt van zijn verblijf in het ziekenhuis.

Of, recenter, A*Sign, waarmee Rombit de Apps for Antwerp-award van de stad Antwerpen won. "Dat project draait rond verboden-te-parkerenborden, die je bij de stad kunt aanvragen wanneer je verhuist", legt Rombouts uit. "Het vorige systeem was weinig efficiënt, met een wildgroei aan zulke verkeersborden als gevolg. Met A*Sign zorgen wij tegen januari voor digitale borden, die voor de stad gemakkelijk traceerbaar zijn met een gps-systeem. Bovendien werken ze met een e-ink-scherm, om aan te tonen wanneer je wel of niet mag parkeren. Veel praktischer dan oude krijtborden, waarvan je de tekst kunt wegvegen, of papiertjes die wegwaaien of stuk regenen."

De stad Antwerpen heeft het project meteen aangekocht, en dat is niet toevallig, volgens Rombouts. "Het start-upidee leeft hier echt, en start-upprojecten worden goed ondersteund, zowel door de stad als door werkgeversorganisatie Voka." En dan is er nog de voorliefde van Rombit voor havensteden. "Een havenstad staat voor innovatie en creativiteit, en ondernemen en industrie gaan er hand in hand. In de toekomst willen we dan ook uitbreiden naar andere havensteden: Rotterdam, Hamburg, Singapore, Sydney..."

Ambitieuze plannen, maar het gaat Rombit dan ook voor de wind. "We werken vanuit een loft op de Sint-Katelijnevest, waar ikzelf ook woon. Alleen werkten we hier drie jaar geleden met vier man, nu met zo'n dertig. Voor mij blijft er alleen nog een slaapkamertje over", lacht Rombouts. "Dus gaan we volgend jaar verhuizen, om verder te kunnen groeien." Al blijft de hoofdzetel van Rombit wel sowieso in Antwerpen, verzekert Rombouts. "We zitten hier goed."

Jorik Rombouts. Beeld Stefaan Temmerman
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234