Dinsdag 06/12/2022

Sidder en beef voor

Midden augustus weerklinkt er een hoogst dringende oproep in de straten en lokale kranten van gemeente Linter. “Vrijwilligers gezocht voor de bestrijding van de varkensgriep.” Artsen, student-artsen, gepensioneerde verpleegsters, bejaardenhelpers en scoutsleiders: ze worden allemaal vriendelijk doch nadrukkelijk verzocht zich te melden bij de dienst noodplanning van het gemeentebestuur. ‘Wanneer de griepepidemie uitbreekt, is er nood aan thuisverpleegsters en maaltijdbedelers’, klinkt het. En aan extra medische hulp voor als ook de dokters onder de koorts bezwijken. Ook secretaresses zijn welkom om de telefoon te beantwoorden, noodgevallen door te verwijzen en gegevens te verzamelen. “Taalvaardigheid vereist.” Inmiddels zijn we een maand later en is het nog steeds wachten op het allereerste noodtelefoontje. Nochtans staat het callcenter van Linter paraat. De software is besteld, de vrijwilligers staan te trappelen. “Nu is het wachten op verdere instructies”, zegt noodplanambtenaar Bruno Buteneers. “We hebben al een drietal weken niets meer gehoord. De verwachte epidemie lijkt mij persoonlijk enigszins overroepen. Nu, als er hier morgen ebola uitbreekt in de streek, zijn we er meer dan klaar voor.”

Story lezen schaadt de gezondheid niet

Op een totaal van 13.149 consultaties van patiënten die zich vorige week met een griepachtige aandoening aanmeldden bij hun arts, testten er 933 gevallen positief op het A/H1N1-griepvirus. “De cijfers”, zo meldt de FOD Volksgezondheid, “wijzen vooralsnog niet op een sterke circulatie van het virus.” De weken ervoor gold hetzelfde scenario. Waar blijft die gevreesde epidemie?“Eerst ging de uitbraak volgen na het bouwverlof, vervolgens na de schoolvakantie als iedereen terugkwam van Mexico en Zuid-Amerika”, zucht huisarts Paul Putzeys. “Daarna werd het rampscenario weer verplaatst naar het begin van het schooljaar. Dan gingen we wat meemaken. Er werd gesproken over 200 patiënten per dag. Nu, mijn praktijk lopen ze in elk geval nog niet plat. Mij lijkt de hetze omtrent de varkensgriep niet meer dan een scheet in een fles.”Frank Peeters, ondervoorzitter van het Syndicaat voor Vlaamse Huisartsen, liep zich de afgelopen maanden te verwonderen over de “heisa” die werd gemaakt over wat volgens hem niet meer is dan een banaal griepvirus. “De varkensgriep is serieus overroepen. In se gaat het om een griep die niet gevaarlijker is dan andere virale infecties”, zegt Peeters. “Het heeft volgens mij geleid tot heel wat bezorgdheid. Sommigen hebben er smetvrees van gekregen. Ellebogen gebruiken om deuren te openen zodat men de klink maar niet zou moeten aanraken, dat soort dingen.”Tijdens het hoogtepunt van de griephetze besloot de Vlaamse Huisartsenvereniging om een noodplan te bedenken. In het geval van een epidemiedreiging zou al het speelgoed en lectuur uit de wachtkamer verwijderd worden, want dragers van bacteriën. “Ik heb gelukkig nog niemand horen zeggen dat we geen geld meer mogen aannemen. Nochtans zijn eurobiljetten een van de grootste bacterieverspreiders”, zegt huisarts Jos De Smedt. In geval van een epidemie werd ook voorgesteld de stoelen in de wachtkamer uiteen te schuiven. “Bij mij mogen de patiënten nog altijd zij aan zij zitten met een Dag Allemaal of Story in de hand”, zegt De Smedt. “Op 30.000 inwoners hebben we in de omgeving van Booischot slechts 20 gevallen gehad sinds het uitbreken van de griep.” De noodhuisartsenkits met mondmaskertjes en Tamiflu lijken iets te vroeg verdeeld. “Die zullen waarschijnlijk stof liggen te vergaren over enkele weken”, zegt Putzeys. De comeback van de zakdoekStap dezer dagen van de trein in Brussel en je krijgt meteen een pakje zakdoeken en bijbehorende flyer in de handen gedrukt. De eerste weken van september zouden er zo’n 700 folders zijn uitgedeeld. Ze bevatten dezelfde boodschap die ons op VRT, VT4 en Vijftv door zowel babes als journaalankers om de zoveel programma’s op het hart wordt gedrukt. Nies in een zakdoek in plaats van iemands gezicht. Laat je vuile zakdoek vol snottebellen niet in je jaszak rondslingeren maar gooi die tijdig in de vuilbak. Met andere woorden: hou gewoon je manieren. “Aardig dat de overheid aan ons denkt, maar dat advies had je natuurlijk zelf ook kunnen bedenken”, zegt Nederlands epidemioloog Huub Schellekens. “De tips lijken misschien wat wollig op het eerste gezicht maar ze werken wel”, zegt Jan Eyckmans van de FOD Volksgezondheid. “Die ouderwetse goede manieren, die misschien een beetje verdwenen waren, maken nu een comeback. Dat is goed nieuws, want ze gelden voor meer virussen dan enkel de varkensgriep. De zakdoekenfabrikanten zullen tevreden zijn, al lijkt het me toch iets te cynisch om te stellen dat de ontsmettingssector boomt dankzij de varkensgriep.”Cynisch of niet, de producenten van alle soorten tissues, zeep en ontsmettende gels beleven gouden dagen. Apothekers kunnen de vraag niet volgen en de rekken van de drogisterijketen Kruidvat zijn leeg. Overal waar je komt, word je tegenwoordig om de oren geslagen met vochtige doekjes en zeepdispensers. “We hebben in de winkel een speciale griepafdeling gemaakt en die spullen vliegen de deur uit”, meldt de woordvoerster van hypermarkt Carrefour. “Zakdoeken en reinigingsproducten prijken zelfs op de schoollijstjes tussen andere aanbevolen aankopen als schriftjes en balpennen.” Patch Pharma gaat dit jaar uit van tien keer zoveel verkochte handgels. De omzet van superontsmetter Dettol steeg in juni met 34 procent. 38 miljoen maskers Wie een mondmasker bij Sperian Protection wil bestellen, zal eventjes geduld moeten uitoefenen. “We zitten momenteel met wachttijden tot begin volgend jaar”, meldt bediende Annick Bekaert. “Onze productie kan de vraag maar moeilijk volgen. Vreemd want ik dacht dat er nog niet zoveel zieken waren. De mensen worden bang door alle geruchten die de ronde doen.” De globale verkoop van mondmaskertjes zou de afgelopen maanden zeker vertienvoudigd zijn. “Daarvoor leverden we aan een niche-industrie, nu wil bijna iedereen zo’n masker”, vertelt woordvoerder Yves Dierickx. Concurrent 3M doet het zo mogelijk nog beter. “De productie draait op volle toeren”, klinkt het. “Zo hebben we nog een bestelling van de overheid gekregen. Voor maar liefst 6 miljoen maskers. Dan is je dag goed.” In de nationale stock liggen momenteel 32 miljoen chirurgische mondmaskertjes. Zo staat het in het noodplan dat werd opgesteld ten tijde van de vogelgriep. Daarnaast beschikt de overheid over 6 miljoen professionele maskers. Gewone mondmaskertjes werken immers enkel in één richting: ze houden ziektekiemen binnen maar niet buiten. Zelfs met een wit, belachelijk lapje voor neus en mond loopt u dus nog steeds kans op besmetting. In de opbergkasten van de overheid liggen ongeveer 2,9 miljoen doosjes Tamiflu, klaar om verdeeld te worden als dat nodig zou zijn. Goed om zo’n 28 procent van de bevolking te behandelen. Tot nu toe telt België zo’n 7.002 gevallen van varkensgriep. Toch wil de overheid het zekere voor het onzekere nemen. Vanaf oktober zou iedereen die zich geroepen voelt zich kunnen laten vaccineren. Het EMEA of het Europees bureau voor de geneesmiddelenbeoordeling, heeft gisteren zijn zegen gegeven voor twee vaccins: Pandemrix van het concern GlaxoSmithKline en Focetria van Novartis. Risicopatiënten, zoals bejaarden, zwangere vrouwen, kleine kindjes en mensen met een chronische huid-, gewrichts- of darmaandoening kunnen zelfs gratis om een spuitje. “Ik vrees dat dit vaccin hetzelfde lot beschoren is dan het baarmoederhalsvaccin in Nederland, namelijk dat er niemand voor komt opdagen”, vertelt Schellekens. “Dan zit je daar met je vaccin en niemand om te vaccineren. Je loopt het risico dat het probleem niet meer onder de mensen zal leven op het moment dat het vaccin beschikbaar is. Op dit moment lijkt de varkensgriep niet meer potten te breken dan de jaarlijkse wintergriep. Risicopatiënten zou ik natuurlijk aanraden een spuitje te laten zetten. Mijn advies voor de rest van de wereld? Kruip in bed en ziek eens goed uit. Meer herrie hoef je daar niet over te maken.”Toeloop voor het vaccin of net niet, farmareus GlaxoSmithKline (GSK) zit safe. Het farmaceutische bedrijf kon al een overheidsbestelling binnenhalen voor maar liefst 12,6 miljoen griepspuitjes. De prijs van een vaccin zou tussen 7 en 8 euro schommelen. De broodjes van farmareus Roche zijn eveneens gebakken. Het Zwitserse bedrijf klokte in juli af op een kwartaalomzet van 609 miljoen Zwitserse frank, tegenover 49 miljoen het jaar eerder. De vertwaalfvoudiging heeft Roche voor het overgrote deel te danken aan de verkoop van Tamiflu. Het bedrijf denkt eraan de productiecapaciteit voor de virusremmer vanaf volgend jaar op te voeren naar 400 miljoen doses per jaar. “Er is een stevige duit te verdienen met bangmakerij”, zegt epidemioloog Luc Bonneux. “De farma-industrie heeft een gouden kans om gouden zaakjes te doen, het zou stom zijn die te laten liggen. Op zich is daar ook niets mis mee. Alleen moet je je afvragen: wat kost het en kan ik het geld niet nuttiger besteden? Mexico heeft bijvoorbeeld 5 procent kindersterfte. Als ik Arnold Schwarzenegger de noodtoestand in Californië hoor afkondigen om twee griepdoden, denk ik bij mezelf dat ze die aandacht beter kunnen besteden aan andere facetten van de Amerikaanse gezondheidszorg. De Belgische overheid is nog erg nuchter gebleven en heeft enkel tips gegeven die later nog van pas kunnen komen bij andere virussen. In tegenstelling tot andere landen hebben wij geen gigantische overschotten van antivirale middelen ingeslagen. Al is het nog altijd wat te veel, maar kom, je kunt niet als enige land altijd het gezond verstand laten spreken.”Half augustus ontvingen alle scholen van minister van Onderwijs Pascal Smet (sp.a) een brief met voorzorgsmaatregelen die een massale uitbraak van het griepvirus moesten tegengaan. Eerst en vooral zorgde men het best voor voldoende hygiënisch materiaal, klonk het in de brief. Zeep en papieren doekjes, dat spreekt, en vuilbakken om de papieren doekjes na gebruik in te gooien. Ook schoonmaakgerei, zoals ontsmettingsproducten voor vloeren en rubberen handschoenen leken de minister geen overbodige luxe. Daarnaast moesten alle lokalen regelmatig worden gelucht en was er nood aan een apart lokaaltje waar iemand met griepsymptonen meteen naartoe kan. Werd de toestand echt dramatisch, dan werd het ‘schoolcontinuïteitsplan’ in het leven geroepen.De maand september is bijna voorbij en geen enkele school heeft al het griepalarm geslagen. “Misschien net omdat we de voorzorgsmaatregelen van de overheid ter harte nemen?”, oppert één directeur. De meeste scholen waren dan ook tot in de puntjes gewapend bij de start van het academiejaar. “Zo’n brief sturen ze niet voor niets, he. We vreesden het ergste”, klinkt het op het secretariaat van de Vrije Basisschool Sint-Anna Goethe in Antwerpen. “We drongen er bij de kindjes van dag één op aan om hun handjes veelvuldig met de speciale, ontsmettende zeep te wassen. Daarnaast hebben onze poetsvrouwen de opdracht gekregen om regelmatig de deurklinken af te vegen. Toegegeven, het ziet er niet echt naar uit dat de epidemie daadwerkelijk zal uitbreken, maar je kunt nooit voorzichtig genoeg zijn.” Ook op het KTA in Wemmel zit de schrik voor het griepvirus er nog goed in. “Ons griepplan bestaat erin lichamelijk contact te vermijden”, zegt technisch adviseur Wim van Vaeren. “Geen gemakkelijke opdracht voor een sportschool. Bij een judopartij kan het knap lastig worden. Tot nu toe merken we niets, maar we blijven paraat. We kunnen niet anders. Wat als het virus de school alsnog platlegt?”De meeste bedrijven houden eveneens vast aan het motto: waakzaamheid blijft geboden. In geval van een epidemie treedt bij Carrefour meteen het absenteïsmeplan in werking. Daarin zijn vragen opgenomen als: houden we de winkel open als meer dan de helft van het personeel ten prooi valt aan de griepbacterie? Bij Ethias wordt handjes schudden het liefst vermeden. Bij energiebedrijf Essent blijven alle griepmaatregelen zoals de regelmatige reiniging van telefoons en klavieren van kracht. Eerder werd er al gebrainstormd over een pendelplan en telefoon- en videoconferenties in geval van een griepplaag.Noch het Interministerieel Commissariaat Influenza, noch de FOD Volksgezondheid raden lichamelijk contact af. “Kussen en handjes schudden mag zeker”, benadrukt Eyckmans. “Vasthouden in bus en metro ook. Liefst wel zelfs. Anders hebben we straks griepdoden omdat mensen door de bus vliegen.” Volgens Bonneux gaan pandemieën nu eenmaal gepaard met samenzweringstheorieën en paniekreacties. “De bureaucratische overkill verbaast mij evenmin”, stelt Bonneux. “Griep, en met name de Spaanse griep, is een historisch grote doodsoorzaak. Die gedachte is blijkbaar blijven naweeën.”Wat niet is, kan nog komenIedereen zit dus nog steeds vol spanning en tot de tanden gewapend met zeep en tissues te wachten op de verschrikkelijke griepepidemie, maar komt die überhaupt nog? “Tot nu toe was er inderdaad nog geen sprake van een epidemie. Of er nog een volgt is, moeilijk te zeggen”, stelt viroloog Marc Van Ranst van het Interministerieel Commissariaat Influenza. “We weten hier te weinig over zulke pandemieën om met zekerheid iets te voorspellen. Wat nu nog niet is, kan nog komen. De winter en het slechte weer komen eraan.”

Eerst werd gewaarschuwd voor de vakantieperiode, daarna voor de start van het schooljaar. Telkens loos alarm.

Van Ranst: “We hebben ons altijd gehoed voor paniekzaaierij en ons beperkt tot de basistips zoals handen wassen en thuis blijven als je ziek bent. Dat is kennis die niets kost, waar niemand slechter van wordt en die ook voor andere virussen zijn vruchten afwerpt. Ik maak me bijvoorbeeld sterk dat mensen dankzij onze infocampagnes nu beter het verschil kennen tussen de varkensgriep en een gewone verkoudheid.”

Had het geld dat nu in de varkensgriep wordt gestoken niet beter besteed kunnen worden aan andere, meer bedreigende ziektes?

“Natuurlijk blijven malaria, tuberculose en hiv/aids de drie grote ziektes op de as van het kwaad. Nu, onze griepcampagnes hebben helemaal niet veel geld gekost. Mede dankzij de media werd het meeste informatieve werk voor ons gedaan. In andere landen werden er soms wel miljoenen euro’s tegenaan gesmeten. Het is een fijne lijn die je moet bewandelen en je verliest altijd: doe je iets, dan spendeer je er te veel aandacht aan. Doe je niets, dan verwijten ze je dat weer. Dat we niet zeker weten of er nog een pandemie uitbreekt, ontslaat ons niet van de verantwoordelijkheid om mensen te informeren. Het is zoals een brandpolis. Daar heb je niets aan, tot je huis in brand staat.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234