Woensdag 01/12/2021

Shortlist Libris kleurt Vlaams

Als we de shortlist van de Libris Literatuurprijs moeten geloven, bloeit de Vlaamse literatuur als nooit tevoren. Met Bernard Dewulf, Walter van den Broeck, Peter Terrin en Tom Lanoye zijn er maar liefst vier Vlamingen in de running voor Nederlands grootste literaire fictieprijs. Lanoye kan met ‘Sprakeloos’ binnenkort zelfs de dubbelslag Gouden Uil-Libris realiseren.

Vier schrijvers ‘van bij ons’ maken kans op Nederlands grootste literaire fictieprijs

Ook de Nederlandse Mensje van Keulen staat met Een goed verhaal op de shortlist van de Libris én de Gouden Uil. De zesde kanshebber, een outsider, is Marie Kessels met Ruw. Grote kleppers als Cees Nooteboom en Thomas Rosenboom werden genadeloos van tafel geveegd en ook Annelies Verbeke kreeg nul op het rekest.

Vorig jaar mocht Dimitri Verhulst in Amsterdam de champagnekurken laten knallen toen hij met Godverdomse dagen op een godverdomse bol de Libris Literatuurprijs op zijn naam schreef. Als enige Vlaamse genomineerde stak hij onder meer Arnon Grunberg en Charlotte Mutsaers de loef af en kon hij de 50.000 euro mee naar zijn Waalse schrijfhonk nemen. Menigeen zag er een signaal in dat de Vlaamse literatuur in Nederland volkomen naar waarde werd geschat, zeker toen in het najaar van 2009 Erwin Mortier met Godenslaap nog de AKO Literatuurprijs inpalmde. Nu trekt de jury van de Libris Literatuurprijs 2010, onder voorzitterschap van Akzotopman Hans Wijers opnieuw de Vlaamse kaart. Vier shortlistnominaties voor Vlaamse auteurs, dat is nooit vertoond. Kon het enige Vlaamse jurylid, Joris Gerits, zo veel gewicht in de schaal werpen?

“Ik heb helemaal geen Vlamingen gepusht”, reageert Gerits. “Ook de drie vrouwelijke juryleden (Susan Smit, Aleid Truijens en Joke Hermsen, NVDR) kwamen met deze selectie. Ik zat erbij en keek ernaar. Ik kan wel zeggen dat er heel gedegen is geargumenteerd.” Veel commentaar kon Gerits niet geven, de jury had het te druk met nu al de winnaar uit te kiezen, die nochtans pas op 10 mei wordt gelauwerd. Niet minder opmerkelijk: de Libris kleurt veel Vlaamser dan de Gouden Uil-shortlist, die enkel Lanoye weerhield en bulkte van de grote namen.

Een eigenzinnige shortlist is het gevolg, die zowel stilistisch als inhoudelijk erg divers oogt. Je zou hooguit Tom Lanoye ondubbelzinnig als favoriet naarvoor durven schuiven. Het zou immers al goed mis moeten gaan als Lanoye niet ofwel de Uil of de Libris binnenrijft. Lanoye is genomineerd met Sprakeloos, waarin hij “het leven, de ziekte, de aftakeling en de dood van zijn flamboyante moeder beschrijft. “Een klaagzang, een eerbetoon en een krakende vloek ineen”, zo luidt het oordeel.

De tweede Vlaming is Peter Terrin, die met zijn alom geprezen De bewaker “een vervreemdende, kafkaëske vertelling” schreef, waarin twee gedrilde mannen de bewoners van een hyperluxueus appartementenblok afschermen. Het juryrapport schrijft dat Terrin “indrukwekkend verwoordt dat het leven geen sprookje is maar een nachtmerrie”. “Eindelijk, zou ik bijna zeggen”, reageert Terrin. “‘Het werd tijd dat ik op een shortlist stond, na viermaal op een longlist. Toen bleek dat ik er bij de shortlist van de Gouden Uil weer niet bij was, zonk de moed me in de schoenen. Misschien gebeurt het nu omdat in De bewaker al mijn obsessies en thema’s zijn samengekomen?”

Heel wat lieflijker en ingetogener van thematiek is Bernard Dewulf met Kleine dagen, de bundel ‘miniaturen’ waarin hij zijn opgroeiende kinderen op de voet volgt, “een boek over het allergewoonste, dat tegelijk het meest dierbare is.” Ook onverwacht is de nominatie voor Walter van den Broeck, op de shortlist met zijn hoogst actuele roman Terug naar Walden, waarin we de bizarre avonturen volgen van de Amerikaanse geldtycoon Ruler Marsh, die de banken als dominostenen doet tuimelen terwijl hij zichzelf onzichtbaar maakt in de Kempen. Het boek werd niet meteen als zijn meesterwerk ingehaald. De vijfde en enige Vlaamse vrouwelijke auteur op de longlist, Annelies Verbeke, is afgevallen. “Dat vind ik zeker jammer”, zegt Terrin. “Nochtans wordt onze generatie dertigers met Dimitri Verhulst in Nederland heel goed opgepikt. En daar profiteer ik nu van, wellicht omdat we tegenwoordiger rijker en zintuiglijker Nederlands schrijven.”

Aan Nederlandse zijde koos de jury niet voor grote namen als Cees Nooteboom en Thomas Rosenboom (beiden wel op de shortlist van de Gouden Uil) of Herman Koch, maar voor outsider Marie Kessels met haar lovend ontvangen Ruw, het “prachtig geschreven” zintuiglijke verhaal van de door een ongeluk blind geworden Gemma. En de comeback van Mensje van Keulen viel niet enkel in de smaak bij de Gouden Uiljury. Ook de Librislieden plaatsten Een goed verhaal, haar “uitgebalanceerde verhalen” vol “stille wanhoop”, op hun shortlist.

Traditiegetrouw maakte de jury nog een balans op van zijn leesarbeid, waarvoor 247 titels werden verhapstukt. Juryvoorzitter Hans Wijers zag veel “ontheemding en isolement”, maar ook “veelvuldig reizen en zwerven.” Ook zet “de tendens van de genrevermenging zich door”. Maar hét thema uit de boeken van 2009 bleek “moord en doodslag”: “Grof, buitensporig en sadistisch geweld wordt niet geschuwd”. “Hoopt ook de literaire schrijver door een snufje moord en misdaad de lezer te verlokken?”, vroeg Wijers zich af. Op de shortlist werd het geweld veiligheidshalve binnen de perken gehouden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234