Zondag 23/02/2020

Shocktherapie voor kapitalisten

Er zijn van die momenten dat alles mooi samenvalt: omdat de start van het documentairefilmfestival Docville dit jaar op de eerste mei valt, mocht de openingsfilm gerust een beetje geëngageerd zijn. En dus is The Shock Doctrine, over de perverse en perfide wegen van het ongebreidelde kapitalisme, goed op zijn plaats.

‘The Shock Doctrine’ opent de zesde editie van Leuvens documentairefilmfestival Docville

LEUVEN

Het Britse duo Michael Winterbottom en Mat Whitecross werkte indertijd ook al samen aan het veel gelauwerde docudrama The Road to Guantanamo. Hun nieuwste project is gebaseerd op de bestseller van de Canadese journaliste en activiste Naomi Klein, The Shock Doctrine: the Rise of Disaster Capitalism.

Kleins ideeën en opvattingen komen in The Shock Doctrine uitgebreid aan bod, maar zelf komt de schrijfster niet zoveel in beeld. We zien haar wel tijdens een lezingentournee, waarbij ze haar talrijke en aandachtig luisterende publiek aanraadt aan zelfopvoeding te doen: “educate yourself.” Want kennis is belangrijk. Kennis is macht. Of in de woorden van Klein, “information is shock resistance”.

Allerlei soorten ‘shock’ zijn uiteraard het centrale begrip in boek én film. Zo zal iemand die ’s nachts plots van zijn bed gelicht, geblinddoekt en geboeid wordt, natuurlijk extreme stress, totale onzekerheid en psychologische regressie ervaren. En als men die toestand van shock een tijdlang kan aanhouden, door bijvoorbeeld de situatie van sensory deprivation te laten voortduren, zal het slachtoffer ook steeds makkelijker beïnvloedbaar en manipuleerbaar zijn. Het zijn technieken die hun nut en efficiëntie al ruimschoots bewezen hebben, zodat ze ook te vinden zijn in de ondervragingshandboeken van de CIA en andere geheime diensten. De grens tussen therapy en torture blijft dan niet langer bestaan.

Maar wat voor individuen geldt, kan blijkbaar ook op grote groepen mensen en zelfs hele bevolkingen toegepast worden. Een land dat door een catastrofe of crisis getroffen wordt, kan ook in shock geraken om zich in zo’n traumatiserende periode alles en nog wat door de strot laten duwen. Zo’n catastrofe kan een natuurramp zijn, maar ook een oorlog, een militaire staatsgreep of een terreuraanslag. En op dergelijke momenten blijkt een land ook vatbaarder voor een economische shocktherapie. Tot meerdere eer en glorie van een ongebreidelde, ongecontroleerde vrije markt, zoals econoom en Nobelprijswinnaar Milton Friedman en zijn Chicago School of Economics dat graag zien.

Maar of het nu om een individuele dan wel collectieve shock gaat: het is iets dat voorbij gaat. En ook iets waartegen men zich kan wapenen. Door zich te informeren, aldus Naomi Klein.

Het feit dat zo’n leerproces geen saai of lastig karwei hoeft te zijn, wordt toepasselijk bewezen door deze documentaire, waarin heel divers oud en nieuw archiefmateriaal (van oorlogen, stakingen, onrust, enzovoort), maar ook animatiefragmentjes en interviews gebruikt worden om het geheel niet alleen overzichtelijk, maar ook boeiend en visueel aantrekkelijk te houden. En er mag zo nu en dan ook wel eens gelachen worden met die kapitalisten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234