Zaterdag 15/08/2020

Shockregisseur moet inbinden

Voor de uitvoering in deSingel knipte de Italiaanse theatermaker Romeo Castellucci zijn Orestea-triptiek bij tot een tweeluik. De Belgische wet staat geen levende apen op het podium toe. Episode elvendertig in een loopbaan die getekend wordt door genialiteit en controverse.

"Dura lex, sed lex" staat te lezen in de brochure die tickethouders van deSingel ontvangen bij de voorstelling van Romeo Castellucci's Orestea, een stuk dat inmiddels twintig jaar oud is. De bewerking van Aeschylos' bekende tragediecyclus wordt door de Italiaanse theatermaker opgevat als een drieluik, maar in Antwerpen is deel drie niet te zien. Boosdoener is onze wetgeving: die staat immers geen wilde dieren op de scène toe. En net dat was Castellucci van plan: de Erinyen, de Griekse wraakgodinnen, worden in Orestea vertolkt door zes levende apen.

DeSingel vroeg om een uitzonderingsmaatregel om artistieke redenen, maar ving bot. Zo passeert ook de nieuwste passage van Castellucci in Antwerpen niet onbewogen. Begin 2012 protesteerde de ultrakatholieke organisatie Pius X tegen de opvoering van het 'blasfemische' On the Concept of the Face: Regarding the Son of God, Volume 2. In die voorstelling werden een gigantisch portret van Jezus en de nodige hoeveelheid stront samengebracht, en werd de Zoon van God ook met stenen bekogeld. Het stuk begon uiteindelijk met twee uur vertraging: het protest culmineerde in een reukbom in het ventilatiesysteem, en die geur overtrof zelfs die van de fecaliën op scène.

De 55-jarige Italiaan uit het kleine dorpje Cesena, die een opleiding tot kunstschilder volgde, heeft theater altijd meer vormelijk dan tekstueel opgevat. Het tragische is voor de theatermaker, naar eigen zeggen, "een energievorm die zowel menselijk als onmenselijk is". Dat er apen op de scène staan, hoeft dan ook niet te verbazen. Maar het is lang niet het gekste dat Castellucci op zijn cv heeft staan. Tragedie draait voor hem evenzeer om "de blootstelling van het lichaam van de held." Lees: het is lichamelijk en zogenaamd "wreed" theater, in vormen die eerder confronterend dan ontvluchtend of ontspannend zijn.

Socìetas Raffaelo Sanzio, het gezelschap dat Castellucci in 1981 oprichtte, staat dan ook garant voor bruuske en choquerende voorstellingen, waarbij acteurs vaak worden gecast op hun lichamelijke vormen en condities. In Giulio Cesare (2001), een nogal radicale herwerking van Shakespeares stuk, werd de iconische 'Friends, Romans, countrymen' uitgesproken door een kankerpatiënt die zich moest behelpen met een spraakapparaat, omdat zijn strottenhoofd was verwijderd (door een chirurg, niet door Castellucci). Caesar zelf kon amper lopen door zijn gezegende leeftijd, Cicero kon amper lopen door zijn forse overgewicht. Cassius en Brutus waren anorectische vrouwen.

Geweld als centraal thema

"Dat is geen exploitatie", verdedigde de Italiaan zich achteraf. "De echte misdaad is het uitsluiten van mensen die niet aan de norm beantwoorden. Theater moet voor iedereen openstaan." Ook voor kinderen, dieren en machines: in Giulio Cesare liep er een mechanische vos rond op de scène, naast een met slogans beschilderd, levend paard. In Genesi (1999), een reflectie op de Holocaust (geweld is het centrale thema van de Europese geschiedenis, vindt Castellucci), reden zes kinderen rond op speelgoedtreintjes. En bij de opvoering van het elfdelige Tragedia Endogonida (2002-2004) reed een tank het podium op, met de loop van het kanon op het publiek gericht.

Qua iconoclasme kan dat alleszins een stuk meer tellen dan zes apen op een podium. "Wat ik boven alles hoop, is dat de mensen niet weten wat te zeggen over mijn werk", liet de theatrale beeldenstormer ooit optekenen. Maar daarvoor moeten ze dat werk wel eerst kunnen bekijken: de toeschouwers in deSingel krijgen die kans niet. Dura lex, sed lex. Misschien moet Castellucci volgende keer toch maar weer een tank meebrengen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234