Zaterdag 24/10/2020

Shell: van klimaatactivist tot -ontkenner in vijf jaar

Meer dan een kwarteeuw geleden wist Shell perfect hoe het zat met de klimaatopwarming, zo toont een reconstructie van de Nederlandse site De Correspondent. In 1991 al maakte de oliereus een klimaatfilm waarin hij pleit om 'nu actie te ondernemen.' Niet lang daarna voegde Shell zich bij de antiklimaatlobby.

Op woensdag 27 november 1985 klopt Shell-medewerker Mike Griffiths aan bij Tom Wigley, directeur van de Eenheid voor Klimaatonderzoek aan de Britse University of East Anglia. "Een heel nuchtere man", schrijft Griffiths een dag later in zijn verslag. Wigley had verteld hoe de aarde de laatste honderd jaar warmer werd en voorspelde dat de temperatuur de komende veertig jaar nog met één of twee graden zou stijgen. "Dat zou meer zijn dan we de afgelopen duizend jaar hebben gezien", noteert Griffiths.

De Shell-medewerker werkt aan een belangwekkende missie. In 1979 al had de kolendivisie bij zijn werkgever bezorgdheid geuit over de stijgende CO2-uitstoot. Dat zag er niet goed uit. Griffiths werd daarop een van de zes leden in de Greenhouse Effect Working Group. Bedoeling: uitvissen hoe groot dat opwarmingsprobleem dat zich aan de horizon aftekende nu was.

Griffiths en zijn collega's concluderen in hun studie voor intern gebruik in 1986 dat het over "relatief snelle en dramatische veranderingen van het klimaat op aarde" gaat, "met gevolgen voor de leefomgeving van mensen, voor hun toekomstige levensstandaard en voedselvoorraden, met potentieel grote sociale, economische en politieke consequenties. Het is mogelijk de ernstigste en ingewikkeldste milieukwestie waar we als mensheid ooit mee te maken hebben gehad."

Over eventuele twijfels schrijven ze: "Wetenschappers zijn het er in grote mate over eens. Er is genoeg bekend om over oplossingen te gaan nadenken."

Goodwill kweken

Vijf jaar na dat vertrouwelijke rapport verwerkt Shell de conclusies in een klimaatfilm, bedoeld voor het grote publiek, met de alleszeggende titel Climate of Concern. Het bedrijf had al sinds 1933 een aparte 'Film Unit' die films maakte om de kennis over Shells activiteiten te verspreiden en 'goodwill' te kweken. Zo kwam er in 1955 een film van de befaamde Bert Haanstra over de insectenwereld gesponsord door Shell Chemicals dat pesticiden produceert.

In 1991 was bezorgdheid over klimaat dus het thema. "Nu actie ondernemen is de enige veilige verzekering die we hebben", zegt de voice-over in Climate of Concern, terwijl je beelden van hongerige mensen ziet. Via mooie animaties krijg je uitgelegd hoe het broeikasgaseffect werkt en hoe onze broeikasgasuitstoot tot extra opwarming leidt, iets waarover "uitzonderlijk breed gedeelde consensus bestaat."

In de 28 minuten durende film passeren vervolgens alle bedreigingen voor de mens die de klimaatontwrichting met zich meebrengt: toenemende droogte, extremer weer, overstromingen, mislukte oogsten, verdwijnende eilanden en migratie als gevolg van klimaatverandering. Het doet erg denken aan de klimaatfilms van Al Gore en Leonardo Di Caprio.

Maar het komt dus van een van de grootste producenten van fossiele brandstoffen en is vijftien jaar voor An Inconvenient Truth uitgebracht. De film is als voorlichting op scholen en in universiteiten wereldwijd vertoond maar raakte niet snel na de release in de vergetelheid.

Olieplatformen en stijgende zeespiegel

Vandaag brengt de Nederlandse site voor onderzoeksjournalistiek De Correspondent hem echter opnieuw uit, samen met een reconstructie van journalist Jelmer Mommers over de 'klimaatnalatigheid' van Shell. Hij wist de hand te leggen op interne vertrouwelijke documenten.

Want niet lang na de release van de klimaatfilm in 1991 voegde het bedrijf in Amerika zich toch bij een grote antiklimaatlobby. Ondanks zijn voorsprong in klimaatkennis en hoewel het net nog onderzocht hoe het CO2 kon opvangen, hoe het zelf energiezuiniger kon worden en hoe het boorplatformen kon aanpassen aan een stijgende zeespiegel, waarschuwde Shell nu voor "al te ingrijpende klimaatactie."

Net zoals de andere olie- en gasreuzen die voorlopers waren in klimaatkennis verzamelen, kreeg Shell het blijkbaar benauwd toen de overheidsmaatregelen in zicht kwamen. De lobby waarvan Shell lid werd, voerde vanaf de klimaattop in 1997 in Kyoto met succes grote twijfelcampagnes.

Sindsdien erkent Shell het probleem, maar het liet tegelijkertijd een poging om hernieuwbare energie te ontwikkelen snel verwateren toen dat niet snel opbracht. Mommers' onderzoek laat zien dat het budget voor klimaatvriendelijke technieken en energiebronnen al sinds 1997 rond de 1 procent van de totale investeringen schommelt. "Nalatig en schizofreen", concludeert Mommers.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234