Woensdag 23/09/2020

Shangaan electro

Shangaan electro: sullig maar sexy

Nozinja, de drijvende kracht achter de Shangaan electro.Beeld rv

Aan 190 beats per minuut heeft Shangaan electro de oversteek gemaakt van de Zuid-Afrikaanse townships naar het westen. Zou dit muzikale én atletische fenomeen deze zomer als een lopend vuurtje kunnen rondgaan in Europa?

"Het beste dat ik sinds lang gehoord heb!", zegt Karin Dreijer Andersson over Shangaan electro. De onsmeltbaar gewaande ijskoningin van The Knife bleek verrassend genoeg warm te lopen voor deze moderne Zuid-Afrikaanse dansmuziek: "It's how music should be", vond ze zelfs. Damon Albarn van Blur en Gorillaz bleek kennelijk dezelfde mening toegedaan, en lanceerde het genre vijf jaar geleden wereldwijd via zijn Honest Jon's-label. Vandaag gaat ook het pionierslabel Warp overstag voor deze danssensatie, waarbij hyperactieve ritmes even belangrijk zijn als een vinnige choreografie.

Hoewel critici deze bastaardversie van electro al eens meesmuilend sullig of naïef noemen, blijkt net dat amateurisme en minimalisme erg aanstekelijk te werken op de dansvloer. In dit exotische genre hoor je zowel de muzikale erfenis van één van de kleinste volksstammen in Zuid-Afrika (de Shangaan) als de hotsende, botsende ritmes en plastiekerige synths van Kwaito: de sound van Soweto, die in de townships ontstond aan het eind van het apartheidsregime.

Maar hoe maakte dit obscure genre de oversteek van het zwarte continent naar het westen? Voor Albarn kwam de gouden tip van een Brooklynse documentairemaker. Wills Glasspiegel ontdekte Shangaan electro via YouTube-filmpjes die zijn Zuid-Afrikaanse logé hem toonde. Gebeten door deze exotische electro reisde hij af naar Zuid-Afrika, om er het genre helemaal uit te vlooien. Terug thuis speelde hij de contactgegevens van ene Nozinja door aan zijn vrienden in de muziekindustrie. Die zou in 2010 de belangrijkste leverancier worden op de kleurrijke dubbelaar Shangaan Electro: New Wave Dance Music From South Africa. Deze compilatie van Honest Jon's zou ook de carrière van Nozinja beitelen.

Nozinja.Beeld rv

Drijvende kracht

In het dagelijkse leven heet deze spilfiguur van de Shangaan electro gewoon Richard. Over zijn achternaam bestaat al meer onduidelijkheid: afwisselend laat hij zich aanspreken met Mthetwa of Hlungwani. Als beatsmid, labelbaas, pleitbezorger én godfather van Shangaan electro introduceerde hij lokale sterren als Tshe Tsha Boys en andere poulains (zie kader).

Twee jaar na de release van de compilatie op Honest Jon's volgden remixes van minimal-held Ricardo Villalobos, techno-tovenaar Actress, Hype Williams en DJ Rashad. In 2013 bracht ook Dan Snaith van Caribou twee songs van Nozinja uit via zijn eigen platenlabel.

Op die manier waaide de sound van Soweto in drie jaar tijd over van Zuid-Afrika naar de dansvloer in trendy clubs. En met een officieel debuut op het invloedrijke label Warp - huis van Aphex Twin, Flying Lotus, Battles en Autechre - maakt Nozinja vandaag ook als artiest de oversteek naar het El Dorado van de elektronische muziek. Of "a big elephant", zoals Nozinja zijn platenhuis trots noemt. Die fierheid is niet onbegrijpelijk: deze "olifant" staat al sinds de jaren '90 aan de wieg van futuristische en vernieuwende elektronica, wat een serieus soortelijk gewicht geeft aan Shangaan electro.

De officiële debuutplaat Nozinja Lodge wijkt weliswaar af van de oorspronkelijke kitscherige sound van Shangaan electro: ze klinkt vetter en meer gepolijst. Maar wie besmet wil raken door de sullige, maar sexy sound van Soweto, neemt deze plaat toch best als startpunt. In Zuid-Afrika is Nozinja immers niet alleen de drijvende kracht achter het genre, maar ook de rode draad doorheen de hele hype.

Maar wie is die Nozinja eigenlijk? Voor hij ambassadeur werd van Shangaan electro, was Richard Mthetwa uitbater van een aantal succesvolle reparatieshops voor mobiele telefoons. Als plaatselijke magnaat bleek hij al behept met een feilloos zakelijk instinct. SIM-kaarten wisselde hij zo'n tien jaar geleden evenwel in voor geluidskaarten, toen hij hoorde welke muziek gemaakt werd in de sloppenwijken van het landelijke Limpopo, niet zo ver van Kruger National Park. Mthetwa geloofde meteen dat hij een goudader aangeboord had. De muziek klonk immers net zo exotisch als extatisch.

De songs van deze stumperds waren gebaseerd op traditionele Zuid-Afrikaanse deuntjes op marimba, maar tegelijk werden ze meedogenloos opgevoerd door mitrailleurbeats. Een soulvolle, repetitieve samenzang zorgde voor een exotische Afro-vibe. Omdat dit muzikale spervuur vaak door schamele versterkertjes werd gestuurd, lag de nadruk noodzakelijk op hoge tonen. Dat alléén al maakt deze hyperkinetische electro een vreemde eend in de bijt: bassen blijken in dit genre zo goed als onbestaande.

Elastieken ledematen

Maar ook visueel is Shangaan electro opmerkelijk. Dansers in kleurrijke tot schreeuwlelijke outfits dansen alsof hun spieren het elk moment kunnen begeven. 'No speed, no dance' luidt het Shangaan motto dan ook. "Dansers moeten dezelfde snelheid een uur lang kunnen aanhouden, zonder moe te worden," zegt Nozinja. "Als je hen ziet dansen, moet het net lijken alsof ze geen beenderen hebben."

Die cartooneske zoeloe-choreografie met elastieken ledematen is sinds enige tijd gebonden aan strikte regels: té suggestieve poses worden onmiddellijk in de ban geslagen. Volgens The Guardian stelt Nozinja zich in zijn management-fuctie zelfs op als de plaatselijke Simon Cowell. Wie Nozinja's (puriteinse) advies in de wind slaat, wordt aan zijn lot overgelaten.

Voor de Zuid-Afrikaanse muziekmagnaat zélf staat dan ook veel op het spel, geeft hij toe. Zo wil hij een heus "imperium" van Shangaan electro uitbouwen in de wereld, en minstens één Grammy-nominatie achter zijn naam zetten ("Maakt niet uit of ik win!"). Op die manier wil hij het Shangaan-volk opnieuw wat chauvinisme bijbrengen. "Tot voor kort schaamden mensen zich om toe te geven dat ze Shangaan waren," vertelt Nozinja. "Ze spraken zelfs andere talen om hun roots te verbergen. Vandaag lopen ze terug met geheven hoofd rond. Ik ben trots dat ik daar mee verantwoordelijk voor ben."

Nozinja Lodge is zopas verschenen bij Warp. Nozinja speelt 19/7 op Dour.

Snelcursus Shangaan

Wie is het ontdekken waard, naast Nozinja? Drie belangrijke vaandeldragers vonden we rond het vreugedevuur.

Tshe Tsha Boys
Genoemd naar tshetsha-dans die zijn oorsprong vindt in het dorpje Ka-Mukomi, ten noorden van Malamulele. Dit trio draagt oranje overalls, maskers en blauwe pruiken, maar spreekt ondanks hun bizarre outfit ook de kleinsten aan. Geen wonder: de piepjonge zoon van Nozinja sluit de rangen van dit trio.

BBC
Staat voor Beautiful Black Culture. Deze zusjes laten graag uitschijnen dat ze een identieke drieling zijn, en voeren hun choreografie simultaan uit. Een magisch zicht, volgens getuigen.

Mancingelani
Eerste artiest op het label van Nozinja. Beide partijen sloegen de handen in elkaar rond 2005. Mancingelani is de eerste Shangaan-artiest die een eigen DVD uitbracht.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234