Zondag 16/01/2022

ReconstructieAfghanistan

Shakila werd geëvacueerd uit Afghanistan: ‘Ik had één kind op mijn schouders en één kind op mijn schoot’

Shakila geraakte na een hels avontuur terug in België. Beeld Wouter Van Vooren
Shakila geraakte na een hels avontuur terug in België.Beeld Wouter Van Vooren

Exact één maand geleden maakte ons land een einde aan Red Kite, de grote evacuatiemissie uit Afghanistan. Terwijl heel wat Belgen achterbleven, geraakte Shakila uit Wichelen wel weer thuis. Een reconstructie van haar laatste dagen in Kaboel.

Yannick Verberckmoes

“Elke ochtend word ik om drie uur wakker”, zegt Shakila (37) bij haar thuis aan de keukentafel. “Dan denk ik terug aan de menigte die voor de poorten van de luchthaven van Kaboel stond. De talibanstrijders schoten in de lucht om de mensen terug te drijven en sloegen erop met stokken. Als ik eraan terugdenk, moet ik huilen.”

Meer dan twee weken is Shakila, die enkel met haar voornaam in de krant wil om haar familie niet in gevaar te brengen, nu terug in België. De tocht om hier te geraken heeft veel weg van een film. Een die ze elke nacht opnieuw voor haar ogen ziet afspelen, zegt ze. Begin augustus vertrok ze zonder haar man en kinderen naar Afghanistan om er de trouw van haar twee broers bij te wonen.

Toen had ze niet kunnen vermoeden dat de taliban zo snel het land zouden overnemen. Op 15 augustus, de dag waarop de talibanstrijders Kaboel veroverden, stond normaal het feest gepland. “We hadden kleren besteld”, vertelt Shakila. “En een zaal gehuurd. Maar aan de kleren zijn we zelfs nooit geraakt omdat alle winkels gesloten waren.”

Daags na de val van Kaboel nam de kern van de federale regering de beslissing om een reddingsoperatie op te zetten, die de naam Red Kite zou krijgen. De bedoeling was Belgen en mensen die een band met ons land hebben uit de klauwen van de taliban te houden. Shakila ondernam het weekend daarop een poging om tot op de luchthaven te geraken.

De ambassade in Islamabad had ze al per mail proberen te bereiken, ook haar man deed dat vanuit België. Maar er kwam geen antwoord. “Toch dacht ik: ik moet naar de luchthaven”, zegt Shakila. “Ik zag dat iedereen probeerde te vertrekken. Urenlang schoof ik aan voor Abbey Gate, een van de toegangspoorten. Maar toen ik besefte dat het hopeloos was, ben ik teruggekeerd.”

Elitesoldaten

Om precies te weten wat er in de laatste dagen van de evacuatiemissie is gebeurd, sprak De Morgen ook met enkele elitesoldaten die aan de operatie hebben meegewerkt. In het militaire commandocentrum in Islamabad leidde kolonel Tom Bilo de operatie om Belgen en andere ‘rechthebbenden’ terug te halen. Hij zag intussen dat het inderdaad steeds moeilijker werd om mensen via de poorten binnen te halen.

Bilo kreeg die informatie via soldaten als Guillaume*, een van de 22 special forces, die samen met andere militairen en diplomaten Belgen op de luchthaven opvingen. “De Amerikanen hadden de North Gate gesloten”, zegt Guillaume. “De Britten, die Abbey Gate in handen hielden, deden de poort af en toe dicht om de druk te doen afnemen. Dat kon soms twee uur of langer duren. We moesten dan gaan kijken of de Britten de poort al hadden open gedaan. Want ze kwamen ons dat niet zeggen.”

Busoperaties

De militairen zochten naar een andere oplossing. Andere landen hadden met bussen al evacués weggehaald; dat wilden de Belgen ook proberen. De bussen waren van lokale maatschappijen, die volgens Bilo iets van een 500 dollar per bus vroegen. “Eerst waren we daar toch niet zo happig op”, zegt Bilo. “De Amerikanen regelden alles en hadden ook afspraken met de taliban om de bussen door te laten. Wij moesten dus de controle volledig uit handen geven.”

Tom Bilo van het Belgisch leger die de operatie Red Kite leidde vanuit Islamabad. Beeld Wouter Van Vooren
Tom Bilo van het Belgisch leger die de operatie Red Kite leidde vanuit Islamabad.Beeld Wouter Van Vooren

De militairen en diplomaten van Buitenlandse Zaken begonnen op 23 augustus halsoverkop mensen te contacteren. Eén rendez-vous was de volgende ochtend tussen 6 en 6.30 uur, stond in een sms van de ambassade in Islamabad. De Belgen moesten zoeken naar een “opmerkelijke blauwe poort”, vlakbij een EU-gebouw in de wijk Shahr-e Naw.

Ongeveer 150 mensen kregen een uitnodiging. Maar uiteindelijk kwamen er bijna 300 opdagen. Het konvooi kwam binnen langs de ‘CIA gate’, een soort codenaam van de Belgen voor de hoofdingang van de luchthaven. Daar vingen de special forces ze op aan de oude check-in-balie. “We hebben hen gefouilleerd om zeker te zijn dat er niemand wapens bijhad”, zegt Guillaume. “Vervolgens hebben we hen overgedragen aan het team van Buitenlandse Zaken. Bij die controles bleek dat een deel van de mensen geen recht had op evacuatie. Zij zijn teruggestuurd.”

Burgemeester

Shakila zat niet op dat eerste konvooi. Zij kreeg haar kans een dag later, toen de Belgen een nieuwe busdienst inlegden. Die kwam er eigenlijk op initiatief van een EU-delegatie in Kaboel, die ook bij de Amerikanen was gaan aankloppen.

In die periode had Shakila nog niets van de ambassade gehoord. Maar via haar huisarts was ze in contact gekomen met de burgemeester van Wichelen, Kenneth Taylor (Open Vld). Hij stond in verbinding met het kabinet van partijgenoot en premier Alexander De Croo én met iemand van de Belgische delegatie op de luchthaven van Kaboel, die hij toevallig kende. Van de burgemeester kreeg ze een bericht dat ze die avond mee kon met een bus.

De afspraak was deze keer op het Shahid-plein, vlakbij Ghalib University. Al om negen uur ’s avonds vertrok Shakila naar die plek. Rond middernacht kwam het konvooi van zes bussen toe. Ze stapte samen met vijf andere Belgen op een bus, die afgeladen vol zat. “Op het plein was het een gekkenhuis”, zegt Shakila. “Er waren mensen met papieren en anderen die ook graag mee wilden. Omdat er zoveel mensen waren, zaten we ook in de bus echt op elkaar gepropt. Ik had één kind op mijn schouders en één kind op mijn schoot. Hun ouders moesten op het gangpad zitten, omdat er te weinig plaats was.”

Gezinnen zitten op elkaar gepropt in evacuatiebus Beeld Hotak
Gezinnen zitten op elkaar gepropt in evacuatiebusBeeld Hotak

Ook al bedroeg de afstand tot de luchthaven maar vijf kilometer, toch duurde de rit uren omdat de bus voorbij checkpoints van de taliban moest. De bus vertrok en kwam een eindje verder weer tot stilstand. Een paar uur later kon hij weer wat opschuiven. “Elke keer de bus vertrok, riepen er mensen van blijdschap”, zegt Shakila. Maar omdat er ons niets verteld werd, begrepen we niet waarom de bus zo vaak moest stoppen. Op een kilometer van de luchthaven zag ik ook opnieuw de mensenmassa die uit het land probeerde te vluchten. Dat was hartverscheurend.”

Bij dageraad begon de Afghaanse zon te schroeien en werd het bloedheet in de bussen. Er was geen water, geen eten en niemand kon naar toilet. Sommigen begonnen dan maar in flesjes te plassen, waardoor de hele bus naar urine rook. “De buschauffeurs deden de deuren niet open”, zegt Shakila. “Dus we zaten echt opgesloten. Op een gegeven moment zette de chauffeur de motor af om brandstof te sparen. Maar iedereen begon te schreeuwen, want er was zo ook geen airco meer. Gelukkig zette hij nadien de motor weer aan.”

Omdat de bus nog steeds niet op de luchthaven was aangekomen, merkten ook de militairen in Islamabad dat er iets niet pluis was. Onder meer via berichten van een dertienjarige jongen in het konvooi werden zij van de situatie op de hoogte gehouden. Om overzicht te hebben stuurden de Belgen een verzoek naar naar het hoofdkwartier van de Amerikaanse luchtmacht in Qatar (CAOC). “We hebben toen een slot gevraagd om met een Amerikaanse drone te kunnen vliegen”, zegt Bilo. “Maar dat slot duurde maar een uurtje, toen was het gedaan.”

‘Beetgenomen’

Op een nieuwsuitzending van Al-Jazeera valt die dag te zien hoe enkele bussen voor de poort stonden geparkeerd. Vanaf de late ochtend lieten de taliban de bussen wel een voor een binnen, telkens met ongeveer een half uurtje tussen. Rond 12.30 uur was het de bus van Shakila aan de beurt. De passagiers stapten uit en moesten aan de main entrance even wachten. Maar dan begonnen talibanstrijders uit het niets naar de passagiers te roepen. Iedereen moest weg uit de luchthaven.

“Ze dreigden ermee om met kabels op ons te slaan”, zegt Shakila, die wanhopig een talibanstrijder probeerde te overhalen om hen door te laten. “Ik zei tegen hem dat mijn leven in België is, dat mijn kinderen daar wonen. Maar die begon dan te roepen als een gek: ‘De Amerikanen hebben jullie beetgenomen! Ze lachen jullie uit. Er zijn helemaal geen vluchten voor jullie! Maak dat je hier wegkomt!’ Een van mijn broers, die in Duitsland woont, was ook bij ons. Hij heeft zijn armen rond mij gehouden om mij te beschermen.”

Voor Jahanshir Hotak, die een gebroken kaak had opgelopen, was de busrit een beproeving. Beeld rv
Voor Jahanshir Hotak, die een gebroken kaak had opgelopen, was de busrit een beproeving.Beeld rv

Volgens defensiebronnen hebben talibanstrijders toen ook in de lucht geschoten, maar dat kunnen de passagiers met wie De Morgen sprak niet bevestigen. Alleen buiten het vliegveld deden ze dat. Toen de passagiers de luchthaven moesten verlaten, zette Jahanshir Hotak, die in contact stond met onze redactie, uit schrik de camera van zijn smartphone aan. Zo viel te zien hoe hij langs zwaarbewapende talibanstrijders terug naar de stad liep.

Zeker voor Hotak, die een gebroken kaak had omdat een Amerikaanse soldaat hem enkele dagen eerder bij de luchthaven met een rubberkogel raakte, was de busrit een beproeving. Hij had niets meer kunnen eten en was heel zwak. Maar voor hem, en voor Shakila en de anderen, was het terug naar af. De poging om de luchthaven te bereiken was gefaald.

Dreigende aanslag

Ondertussen voelden de Belgische militairen dat de grond onder hun voeten stilaan te heet werd. Al dagen circuleerden er geruchten over een dreigende bomaanslag door IS-K. In de menigte voor de luchthaven was ook al een vlag van de terreurgroep gezien. In de middag van de 25ste hakte de kern de knoop door, ’s avonds waren de Belgische militairen weg uit Kaboel.

“Een andere reden was dat onze soldaten op de laatste dag bijna geen Belgen meer door de gate zagen komen”, zegt Bilo. “Toen ik de soldaten terugzag, waren sommigen in het ijle aan het staren. Zij waren bijna een week wakker en dag en nacht bezig geweest.”

Buiten aan Abbey Gate aan de luchthaven in Kaboel houden de taliban de wacht op 25 augsustus, 2021. Beeld Photo News
Buiten aan Abbey Gate aan de luchthaven in Kaboel houden de taliban de wacht op 25 augsustus, 2021.Beeld Photo News

Vanuit Islamabad kregen de achterblijvers de boodschap om het de volgende dag langs Abbey Gate te proberen. Zij konden nog steeds op vliegtuigen van andere landen zien te geraken. Shakila nam een Belgische vlag mee en ging uren aanschuiven in de menigte. “Rond twee uur besloot ik om om te keren”, zegt Shakila. “De chaos was nog tien keer erger dan voordien. Op die plaats is enkele uren later de bom ontploft. Ik heb de schok ook gevoeld, als een aardbeving. Ik heb meteen berichten gestuurd om te laten weten dat ik oké was.”

De vrees voor een aanslag van IS-K was bewaarheid geworden. Een paar dagen later sprak ze in het huis van haar schoonbroer met een familielid van haar man, die op dat moment tot bij de westerse militairen was geraakt. “Hij zag overal hoofden en afgerukte ledematen liggen”, zegt Shakila. “Mensen liepen over de doden heen om van het vliegveld weg te komen. Hij zag gewonden die hun hand uitstaken om hulp te vragen. Het was afschuwelijk.”

Explosie

De explosie kostte het leven aan minstens 182 Afghanen en 13 Amerikaanse militairen. Bij de gewonden was er ook een Belg uit Brussel. Vanuit Islamabad stelden de militairen alles in het werk om de man te evacueren. Eén C-130 was volgestouwd met medische apparatuur en ingericht als vliegend ziekenhuis. Maar uiteindelijk ging het plan niet door. Een Afghaanse ambulancedienst wilde het risico niet nemen om naar de luchthaven te rijden. “Het was ook niet duidelijk of we de man konden transporteren”, zegt Bilo. “Hij was zwaargewond en moest aan zijn oog geopereerd worden.”

De laatste Amerikaan verliet Kaboel om 23.59 uur op 30 augustus, waarna de taliban het vliegveld overnamen. Op 2 september besliste de regering om de Belgische militairen uit Islamabad terug te halen. Met meer dan 1.400 evacués was Red Kite voor het leger een succes. Maar ondertussen bleven er wel nog honderden Belgen en andere ‘rechthebbenden’ achter.

Qatar

Shakila beleefde in Kaboel nog bange dagen, tot ze via een vriend van haar broer over passagiersvluchten hoorde die Qatar inlegde om westerlingen uit Kaboel op te halen. De golfstaat, die ook goede banden met de taliban onderhoudt, fungeerde tijdens de operatie als een soort tussenpersoon voor het Westen. Op 9 september stuurde Shakila een berichtje naar de burgemeester en die regelde via de premier dat ze op 10 september meekon.

Dankzij de Qatarezen geraakte ze op de luchthaven, waar intussen de rust was teruggekeerd na het vertrek van de Amerikanen.

“Toen we in Doha aankwamen, hebben de Qatarezen ons ondergebracht in huizen die speciaal voor het WK-voetbal van volgend jaar zijn gebouwd”, zegt Shakila. “Er zat zelfs nog plastic rond de matrassen. Een oudere Nederlandse vrouw is ’s nachts uit haar bed gegleden, omdat we het plastic er niet durfden af te halen. Eigenlijk hebben we in Doha veel gelachen. We waren opgelucht, wat uitgelaten, en maakten veel mopjes onder elkaar.”

Doha

Shakila bleef heel het weekend in Doha. Maandagochtend werden de evacués onder politiebegeleiding opnieuw naar de luchthaven gebracht. De agenten weken geen moment van hun zijde. Zelfs als iemand naar toilet ging, was er een agent om mee te gaan, herinnert Shakila zich.

“In Doha stapte ik het vliegtuig op naar Amsterdam en van daar nam ik de trein naar huis”, zegt Shakila. “Toen ik mijn man en mijn dochter op het station terugzag, ben ik in tranen uitgebarsten. Ik had mijn kinderen nog nooit een week alleen gelaten en mijn dochter huilde dag en nacht omdat ik er niet was. Toen ik daar zat, dacht ik de hele tijd aan mijn kinderen. Ging ik ze nog terugzien?”

*Guillaume is een schuilnaam.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234