Zaterdag 30/05/2020

SHAKESPEARE wankelt op zijn sokkel

Repertoire vormt nog steeds een groot deel van onze theaterprogrammatie, maar onaantastbaar zijn de verhalen van de grote namen steeds minder. 'Er bestaan geen ideologische waarheden meer.' Ewoud Ceulemans

Heeft het nog zin om klassiek repertoire op te voeren op hedendaagse theaterpodia? Die vraag legde Toneelhuis-dramaturg Erwin Jans voor in het Koninklijk Conservatorium van Antwerpen voor aan een handvol theatermakers, waaronder Michaël De Cock (KVS), Arne Sierens (Compagnie Cecilia) en Fikry El Azzouzi (SINCOLLECTIEF). Ondanks de populariteit van grote namen als Sophocles, Shakespeaere en Tsjechov - diens De kersentuin komt dit jaar weer op de planken van het NTGent - blijken de eindeloze heropvoeringen van hun werk immers niet onomstreden te zijn.

"Repertoire is aan een herdefinitie toe", vindt Jans zelf, die als dramaturg onder meer Macbeth, Hamlet en Euripides' Trojaanse vrouwen bewerkte. "Het begrip betekent al lang niet meer hetzelfde als dertig of veertig jaar geleden. Het 'respect' dat we vroeger hadden voor groot repertoire, is verdwenen. Teksten zijn al lang niet meer heilig, maar gewoon materiaal om te bewerken. Ze worden zelden nog volledig gebracht, maar eerder verknipt en gemonteerd."

Toch blijven de stukken gespeeld worden, en moderne theaterauteurs blijven in de schaduw van Shakespeare en co. staan. "Omdat repertoire universele, menselijke waarden bevat", is het meest gehoorde argument. Maar niet iedereen is het daar mee eens. "Schrap het woord 'universeel' toch gewoon", vindt theaterauteur Paul Pourveur, die in 2002 het stuk Shakespeare Is Dead, Get Over It! pende. "Niets is nog universeel in deze gefragmenteerde, half-reële, half-virtuele wereld."

Pourveur stelt zich vragen bij het discours dat hedendaagse theatermakers voeren als ze bijvoorbeeld een megalomaan project als Ten oorlog!(een bewerking van de oorlogsdrama's van Shakespeare, EWC) ensceneren. Want waarom zou je moderne oorlogen kunnen uitleggen aan de hand van eeuwenoude conflicten? Pourveur: "De zogenaamd universele begrippen als liefde en macht reizen door de tijd maar elk tijdperk herdefinieert ze. Ze zijn sterk afhankelijk van een specifieke context of wereldbeeld, die vandaag niet meer gelden. Misschien hebben we nostalgie naar vroeger, toen er nog ideologische waarheden bestonden. Maar die zijn nu niet meer aan de orde."

Er zitten nog andere aspecten aan het repertoireverhaal. Grote namen en bekende verhalen trekken nu eenmaal een groot publiek, en elke generatie acteurs groeit op met klassieke teksten. De studenten dramaturgie aan het Antwerpse Conservatorium krijgen al dertig jaar lang Joost van den Vondels Lucifer als eerste studietekst voor de kiezen. "Maar we moeten ons de vraag durven stellen wat de pedagogische waarde daarvan is", vindt SKaGeN-actrice Clara van den Broek, die de opleiding dramaturgie coördineert.

Andere culturen

"Je moet altijd uitkijken naar de relatie tot onze hedendaagse samenleving", vindt Van den Broek ook. "Een tekst als Lucifer is een fort van onze beschaving dat we rond onze opleiding bouwen. Voor andere culturen is het moeilijk om dat open te breken. Maar de wereld verandert. Misschien moeten we ook repertoire uit andere culturen leren kennen."

Dat de wereld verandert, vindt ook Fikry El Azzouzi van SINCOLLECTIEF. Maar in een multicultureel repertoire ziet hij niet zo veel heil. "We moeten het repertoire niet afschaffen, maar we mogen er ons zeker niet op blindstaren", klinkt het. "Met hedendaagse stadsverhalen kun je beter inspelen op de veranderende wereld. Te veel repertoire maakt ons wereldvreemd, en het theater is al wereldvreemd genoeg. Terwijl theater net met beide voeten in de moderne maatschappij moet staan."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234