Vrijdag 15/11/2019

Shakespeare Na 400 jaar nog stevig in het zadel

William Shakespeare is weldra exact 400 jaar dood, maar theatermakers uit alle hoeken van de wereld hebben zijn erfenis levend gehouden. Ook in Vlaanderen en Nederland: de 50 essentiële werken van de laatste halve eeuw zijn zelfs netjes opgelijst in Shakespeare. Auteur voor alle seizoenen.

Zaterdag is het exact 400 jaar geleden dat de Britse auteur William Shakespeare zijn laatste adem uitblies, maar zeggen dat de Engelse theaterauteur dood en begraven is, is de waarheid geweld aandoen. Dat blijkt eens te meer uit Shakespeare. Auteur voor alle seizoenen, een boek waarin theater- en literatuurwetenschappers Jozef De Vos (UGent), Jürgen Pieters (UGent) en Laurens De Vos (Universiteit van Amsterdam) terugblikken op iconische Shakespeare-voorstellingen die de afgelopen vijftig jaar in Vlaamse en Nederlandse theaterhuizen tot stand zijn gekomen.

Het is een lijst van een zeventigtal titels, van iconische namen uit het Nederlandstalige theaterlandschap: van Franz Marijnen (onder andere Koning Lear, Othello en De storm) over Johan Simons (Richard III en Macbeth) en Dirk Tanghe (Hamlet, De getemde feeks en Romeo & Julia) tot Ivo van Hove (Kings of War, Othello en De Romeinse tragedies).

"Maar het was niet onze ambitie om een recente theatergeschiedenis te schrijven", vertelt initiatiefnemer Jürgen Pieters, die op een blog ook elke maand een van Shakespeares bekendste scènes van duiding voorziet. "De lijst met Shakespeare-bewerkingen is nog véél langer. Het was eerder de bedoeling om aan te tonen dat Shakespeares werk nog steeds uitnodigt tot erg uiteenlopende bewerkingen."

Een van de eerste Shakespeare-opvoeringen die Pieters zag, was een schoolvoorstelling van Twelfth Night van NTGent, waarin Koen Crucke nog meespeelde. Maar in de recente geschiedenis zijn het vooral de bewerkingen van Tom Lanoye die indruk maakten, zoals het het iconische Ten Oorlog! (Blauwe Maandag Compagnie, regie van Luk Perceval). "Die teksten zijn schitterend bewerkt, zonder dat je het gevoel hebt dat er iets gedaan wordt wat 'niet mag'. En Ten Oorlog! is een zeer mooi voorbeeld van hoe je een 400 jaar oude tekst hedendaags kunt ensceneren."

Ten Oorlog! is inmiddels zelfs wat verstikt door zijn eigen succes, vreest Lanoye, die zich de bewerking herinnert als een titanenwerk. "Het ging over een bewerking van acht stukken, herwerkt in vijfvoetige jamben. Een volstrekt uitzonderlijk project, van een uitzonderlijke omvang. Ik heb er nog geen moment spijt van gehad. Bij Ten Oorlog! heb ik ontzettend veel geleerd."

Voor elke generatie

Dat Shakespeares werk blijft aanspreken, blijkt ook uit de Romeo & Julia-bewerking die de jonge theatermaker Simon De Vos (34) twee jaar geleden maakte. "Barbara Wyckmans van HETPALEIS vond dat elke generatie zijn eigen Romeo & Julia moest hebben", vertelt De Vos. "Dat creëert wel wat druk. Maar het is erg dankbaar om met zo'n materiaal aan de slag te gaan. Zijn stukken hebben een mooie dramatische boog, en voor de rest ben je niet gebonden. Je kunt er verschillende richtingen mee uitgaan."

Voor Lanoye zit de sleutel van Shakespeares blijvende succes in zijn taal. "Zijn teksten lezen als geniale poëzie. Dat is waarom we hem nog spelen. Als je in je eigen woorden het verhaal naspeelt, blijft er in het eindresultaat weinig over. En zijn personages krijgen vorm in de taal: rekwisieten zijn amper nodig."

Lanoye boog zich zelf twee jaar geleden nog over Hamlet en King Lear (in de bewerking wordt dat Koningin Lear), en was zelf stevig onder de indruk van onder andere Jan Decortes Bloetwollefduivel (een bewerking van Macbeth), Richard III van Gerardjan Rijnders en Gerrit Komrij, en de Romeinse tragedies van Ivo van Hove ("Een ijkvoorstelling - Coriolanus was een fenomenale bewerking").

De tragedies van Shakespeare blijken bij theatermakers dan ook populairder te zijn dan zijn komedies, merkt Pieters op. "Dat verbaasde ons wel. A Winter's Tale wordt beschouwd als een van Shakespeares beste teksten, maar het is ook een van zijn minst gespeelde. Hetzelfde geldt voor The Tempest. Ik denk dat de grote tragedies meer aanspreken, omdat ze minder gekaderd moeten worden en meer publiek trekken. De mensen kennen die verhalen, dat spreekt hen aan."

Toch kunnen ze zich ook nog laten verrassen, denkt Pieters. "Je kunt niet zeggen: 'Ik heb Hamlet al eens gezien, dus ik ga niet meer kijken.' Omdat elke bewerking weer volledig anders is." En doorgaans ook brandend actueel, vindt Lanoye. "Zelfs als je een museumvoorstelling maakt, kun je niet om de actualiteitswaarde heen."

Dus Shakespeare zal nog lang gespeeld blijven worden. De Vos hoopt in 2017 een nieuwe King Lear op de planken te brengen. "Je bent altijd een beetje bang om je met de groten te meten. Maar mislukken kan altijd, of je nu een klassieker of een modern verhaal brengt. En Shakespeares stukken steken dramatisch gezien erg goed ineen."

We mogen dan ook niet bang zijn om die stukken te blijven spelen, besluit Lanoye. "De lat ligt hoog, ja. Maar we mogen niet op onze hurken gaan zitten, integendeel: we moeten op onze tenen gaan staan om zo hoog mogelijk te reiken."

Shakespeare. Auteur voor alle seizoenen, Uitgeverij Lannoo, 256 p., 24,99 euro www.shakescenes.ugent.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234