Zaterdag 05/12/2020

Review

Shakespeare herschreven

Beeld BELGA

Shakespeare is 400 jaar dood. Daarom vroeg Hogarth Press een resem topauteurs zijn toneelstukken te herwerken tot romans voor een hedendaags publiek. En zo wordt een van Englands bekendste merken nog maar eens gerecycled.

Shakespeare is overal en Shakespeare verkoopt: in films, op podia, koffiekoppen en flipflops. Hogarth Press grijpt de verjaardag nu aan om weer eens geld uit de Bard te slaan. De uitgeverij vroeg literaire grootheden zoals Howard Jacobson, Margaret Atwood, Gillian Flynn en Jeanette Winterson een toneelstuk naar hun hand te zetten.

Waarom blijft het fenomeen Shakespeare het zo goed doen? Is het oeuvre dat hij bij elkaar schreef dan zo origineel? De verhalen zelf zijn dat alvast niet, want vaak haalde Shakespeare de mosterd elders. Wat hij wél deed, was die mosterd in veel mooiere potten mikken. Hij voegde dingen toe aan bekende verhalen, zette de Engelse taal ongegeneerd naar zijn hand en maakte zo het moeras van liefde, bedrog, jaloezie, wraak en misverstanden waar we al eeuwen in rondspartelen tot een meer waarin iedereen zich wil spiegelen. Zijn covers waren, kort gezegd, stukken beter dan de oude covers en werden, in verschillende versies trouwens, ook opgetekend.

Ego's

Als Shakespeares versies zo buitengewoon zijn, waarom ze dan blijven recyclen? Die vraag beantwoordt Jeanette Winterson voor een deel zelf in Het gat in de tijd, de coverversie van The Winter's Tale waarmee de reeks herschrijvingen van start gaat. Op een bepaald moment staat te lezen: 'Ik heb weleens van Shakespeare gehoord, maar ik wist niet dat hij een boekwinkel had.'

Wie leest Shakespeare nog in de originele versie? Wie kan voor de vuist weg tien stukken opsommen, de meest gehypete stukken niet meegerekend (Macbeth, Othello, Romeo and Juliet)? We coveren om dezelfde reden dat Shakespeare coverde: om niet te vergeten. En dus is het goed dat de reeks start met The Winter's Tale, niet meteen het bekendste stuk van Shakespeare.

Het verhaal lijkt op dat van Othello (man verdenkt vriend van affaire met echtgenote), maar het compenseert de waanzin met hoop en vergeving en veel liefde tussen jonge mensen. Indertijd wist men niet goed wat men ermee aan moest: lachen of huilen.

Het stuk gaat bovendien in essentie over weinig anders dan zoek raken en gevonden worden, en dat is in zekere zin het effect dat we ook voor de reeks hopen. 'De tijd kan niet ongedaan, maar wel onverloren worden gemaakt', zoals Winterson het mooi beschrijft. In dat opzet slaagt de Britse. Via Het gat in de tijd staat ze ons toe The Winter's Tale in het hier en nu te vinden en bepaalde dingen zelfs beter te begrijpen.

Winterson zou Winterson niet zijn als het eerbetoon geen knipogen zou bevatten. Zelf schrijft ze vaak over gender, en dus is het geen toeval dat ze een stuk heeft gekozen waarin vrouwen niet volledig ten onder gaan aan de waanzin van de mannen en hen in zekere zin van hun ego ontdoen. Dat doet Winterson ook met het verhaal. Ze verwijst constant naar andere verhalen, voert via games alternatieve werelden op, laat de vrouw van het hoofdpersonage in een van haar eigen stukken spelen en voert coverbandjes op die klassiekers heruitvinden. Op die manier stript ze het stuk (en haar boek) van het ego dat wij het toebedelen en brengt ze het terug naar wat het voor Shakespeare was: een verhaal dat aan verandering onderhevig is en allesbehalve de laatste schakel hoeft te zijn.

Beeld rv

Lachen mag

Blijven vertellen dus, en het allemaal niet zo serieus nemen, misschien. Dat laatste doet Winterson trouwens ook niet met zichzelf. 'Bepaald geen Shakespeare, maar het kan er mee door', laat ze een van haar personages zeggen over een zin die ze net neergepend heeft.

Wie een kind dat tussen twee vechtende ouders gevangen zit beschrijft 'als een vuurtoren tussen de rotsen en het scheepswrak'," die kan er meer dan gewoon 'mee door'. Shakespeare is dood, lang leve Shakespeare. En Winterson.

Jeanette Winterson, Het gat in de tijd, Nijgh & Van Ditmar, 288 p., 19,99 euro. Vertaling Lidwien Biekmann.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234