Maandag 01/06/2020

'Sexy is wie zich sexy voelt'

Charlotte Rampling is weer helemaal terug van weggeweest. En dat bevalt haar duidelijk. De Engelse actrice, die wereldberoemd werd met haar rol in The Night Porter en diezelfde wereld schokte met Max Mon Amour, speelt nu in de Franse film Swimming Pool de rol van Sarah Morton, een bitse, depressieve schrijfster van misdaadromans. Maar aan het zwembad uit de titel bloeit Sarah helemaal open. En dat is zichtbaar ook gebeurd met Charlotte Rampling.

Cannes

Van onze verslaggever ter plaatse

Jan Temmerman

Het verhaal van Swimming Pool begint met beelden van water, evenwel niet van het zwembad uit de titel maar van de Theems in Londen. Daar maken we kennis met Sarah Morton (Charlotte Rampling), een succesrijke schrijfster van detectiveverhalen, die op weg is naar haar uitgever John Bosload (rol van Charles Dance). We merken snel dat Sarah in een dip zit. Eenmaal bij Bosload laat ze duidelijk horen dat ze zich door hem verwaarloosd voelt. Ze laat trouwens ook weten dat ze het stilaan beu wordt om steeds maar weer over moorden te schrijven. De uitgever biedt haar aan om een tijdje te gaan logeren in zijn buitenverblijf (met swimming pool) in Frankrijk. Sarah vertrekt zonder veel enthousiasme, maar vrij snel moet ze toegeven dat Bosload gelijk heeft gehad. De verandering van lucht doet haar duidelijk deugd en het schrijven gaat opvallend vlot.

Maar dan duikt daar plots de jonge Julie (Ludivine Sagnier) op, de Franse dochter van de uitgever. Het mooie, uitdagend met haar blonde seksualiteit uitpakkende meisje zit duidelijk in een periode waarin ze niet goed blijkt te weten wat ze met haar jonge leven wil aanvangen. Behalve misschien zoveel mogelijk seksuele ervaringen met zoveel mogelijk verschillende mannen opdoen. Sarah voelt zich in eerste instantie danig gestoord in haar kalme werkvakantie, maar stilaan raakt de schrijfster geïntrigeerd door het gedrag van het jonge meisje en ze beslist zelfs om een en ander in haar nieuwe manuscript te verwerken...

Het mooi gestileerde en zorgvuldig geënsceneerde Swimming Pool laat zich op diverse niveaus bekijken en genieten: als het portret van een ouder wordende schrijfster, als een misdaadthriller, maar ook als een psychologische kroniek van rivaliserende vrouwen en ten slotte als een soort hommage aan de kracht van de verbeelding.

Een Franse film met een Engelse titel, die zich enerzijds in Londen, maar vooral in de Lubéron situeert en waarin afwisselend Frans en Engels wordt gesproken. Kortom, het soort film waarin een actrice als Charlotte Rampling zich helemaal thuis gevoeld moet hebben.

"Ik beschouw mezelf als een Engelse - weliswaar niet zo Engels als Sarah Morton - maar ik woon in Frankrijk en ik heb ook een huis in Londen, kwestie van mijn roots te bewaren", vertelt ze op een zonovergoten dakterras van een hotel in Cannes. "Maar de echte reden is eigenlijk dat ik op die manier heen en weer kan gaan. Als ik het in Frankrijk niet meer uithou, weet ik altijd waarheen. En vice versa. Als ik het ergens beu word, wil ik gewoon weg kunnen. Als je in beweging kunt blijven, heb je volgens mij ook minder last van 'le mal de vivre'."

Charlotte Rampling werd in 1945 in Engeland geboren als dochter van een Britse kolonel, die een tijdlang in Frankrijk bij de Navo gestationeerd werd, wat ook verklaart waarom de kleine Charlotte een aantal jaren school heeft gelopen op de Jeanne d'Arc Académie pour Jeunnes Filles in Versailles. In de jaren zestig ging ze aan de slag als model en was ze ook te zien in enkele films, die helemaal pasten in de sixties-sfeer van 'Swinging London', zoals The Knack van Richard Lester en Georgy Girl van Silvio Narizzano. Haar doorbraak kwam er in 1969 met een rol in The Damned/La Caduta degli Dei van Luchino Visconti, enkele jaren later gevolgd door de controversiële film die haar wereldberoemd zou maken, namelijk The Night Porter van Liliana Cavani. Daarin speelde ze de rol van een overlevende uit een concencratiekamp die jaren na de oorlog een verhouding begint met de voormalige nazi (rol van Dirk Bogarde) die haar indertijd verkracht had. Andere bekende rollen van Rampling waren onder meer die in Zardoz van John Boorman, Farewell My Lovely naast Robert Mitchum, Stardust Memories van Woody Allen en The Verdict van Sidney Lumet. Een andere controversiële vertolking leverde Rampling ook in de film Max Mon Amour van de Japanse regisseur Nagisa Oshima, waarin ze een vrouw speelde die verliefd wordt op een... chimpansee.

"Ik heb heel wat vrienden die schrijver zijn en ik weet dat hun leven vaak in fasen verloopt, met periodes van diepe depressie. In die wereld is dat een bekend fenomeen", vertelt Rampling. "Als we Sarah Morton in de film voor het eerst ontmoeten, gaat zij net door zo'n depressieve fase, te vergelijken met het gevoel dat men bijna dood is. Sarah moet dus op zoek naar iets waardoor ze zich weer levend kan voelen en in haar geval moet dat door een creatief proces gebeuren, want dat is het enige wat ze in haar leven heeft. In het begin van Swimming Pool mist Sarah duidelijk voldoende vitaliteit; het lijkt wel alsof zij alle hoop verloren is en dat haar leven geen enkele waarde meer heeft."

Schrijvers kunnen worstelen met 'writer's block'. Bestaat er ook zoiets als 'actor's block'?

"Absoluut en ik heb het zelf meegemaakt toen ik veertig werd. Hoe ik daar overheen ben geraakt? Door het te willen. Maar het neemt vaak veel tijd in beslag om uit zo'n diep dal weer helemaal naar boven te klimmen. Ik denk dat het deel uitmaakt van de levenscycli."

Bij haar uitgever ontmoet Sarah een jonge auteur, die haar een compliment meent te maken met de mededeling dat haar boeken zo bewonderd worden door... zijn moeder.

(lachend) "Ja, dat overkomt mij ook altijd. Tieners die mij een handtekening komen vragen voor hun vader en dat soort dingen."

Sarah reageert ook bijzonder bits als een vrouwelijke fan, die in de metro een van haar thrillers zit te lezen, haar favoriete schrijfster meent te herkennen.

"Wat die scène suggereert, is een van de redenen waarom ik een tijdlang gestopt ben met acteren. Het kan bijzonder onaangenaam zijn dat iemand jou herkent op een moment dat je helemaal niet herkend wilt worden. Maar de ontkenning door Sarah Morton impliceert een gruwelijk gevoel. Het feit dat ze niet herkend wil worden, betekent immers dat ze eigenlijk 'niets' wil zijn. Ik ben zelf een tijdlang uit de schijnwerpers vandaan gebleven omdat ik niet wou dat er ook maar iemand naar mij keek, want ik kon toen mezelf niet eens verdragen."

Dat was de periode toen haar huwelijk van twintig jaar met de Franse componist Jean-Michel Jarre op de klippen was gelopen en Charlotte Rampling blijkbaar ook het gevoel had dat ze het beste van haar filmloopbaan achter de rug had. Dat een jonge, van energie en talent bruisende regisseur als François Ozon (°1967) haar kwam opzoeken om de hoofdrol in zijn film Sous le Sable te vertolken, maakte haar en het publiek gelukkig duidelijk dat ze zich nog lang niet afgeschreven hoefde te voelen.

In Sous le Sable speelde zij de rol van Marie Drillon, die aan het strand in slaap valt om bij het ontwaken te merken dat haar man verdwenen is. Is hij verdronken? Was het een ongeval? Of zelfmoord? Of heeft die man haar gewoon in de steek gelaten? De rest van de film toont dan hoe Marie leert verderleven, zonder de fysieke aanwezigheid van die man, die wel nog steeds in haar hoofd zit.

Ziet u zelf een verband tussen de twee personages die u in de films van François Ozon vertolkt hebt?

"Het verband bestaat erin dat ze allebei een beetje op mij lijken. They're both me."

Ik meende even te begrijpen dat u 'They're both mean' (gemeen) zei.

"Neen! Hoewel Sarah zeker haar onaangename kantjes heeft en ik zelf ook wel erg humeurig kan zijn. Wat ik bedoel, is dat het werken met François mij het gevoel geeft dat ik daarbij de essentie van mezelf kan gebruiken. Het is een heel organisch proces en het acteren gaat ook makkelijker, want er is geen diepe scheiding tussen mezelf en het personage. Het heeft minder met acteren, met 'doen alsof' dan met 'zijn' te maken. Zelf ben ik ook steeds minder in 'appearances' geïnteresseerd dan wel in wat er achter die schijn werkelijk schuilgaat.

"Dat betekent ook dat ik als actrice nood heb aan goed en stevig materiaal, want anders begin ik er liever niet aan. Ik ben niet in de filmbusiness om carrière te maken; ik wil niet zomaar films maken, maar ik wil begrijpen, ik wil geboeid worden, ik wil ontwikkelen. Ik ben niet geïnteresseerd in films die alleen maar als ontspanning, als 'divertissement' bedoeld zijn. Ik moet het gevoel kunnen hebben dat ik aan het 'werken' ben. Dat is ook zoiets wat ik blijkbaar met Sarah Morton gemeen heb. Dat protestantse gevoel van moeten afzien voor je werk. Niet te verwonderen dus dat ze zo makkelijk te spelen was."

Bent u iemand die graag een tastbaar souvenir van een film bewaart?

"Ja, van Sous le Sable heb ik bij voorbeeld mijn zwempak bewaard, maar je raadt nooit wat ik van deze film heb meegenomen: mijn roze nachtkleed! (lacht)

(Dat was het niet bepaald flatterende kledingstuk dat Sarah Morton droeg bij de eerste nachtelijke en totaal onverwachte confrontatie met de jonge Julie. Die had dan ook aan één blik op dat slaapkleed voldoende om te concluderen "Ah, vous êtes Anglaise", wat dus ook niet bepaald van die aard was om tot een goede verstandhouding te komen.)

Klopt het verhaal dat u François Ozon hebt moeten overtuigen om zijn film hier op het Festival van Cannes te laten zien?

"Ja, ik heb hem inderdaad aangemoedigd, want zelf was hij erg aan het twijfelen. Maar ik had het gevoel dat dit een film was die hier zeker op zijn plaats zou zijn. François en ik zijn inmiddels heel vertrouwd met elkaar. Er is een groot gevoel van medeplichtigheid, waarbij we niet eens veel met elkaar hoeven te praten. Ik denk dat hij in mij iets herkend heeft waardoor hij beslist heeft dat ik deze rol moest vertolken. François is aan dit project begonnen omdat hij een antwoord zocht op een vraag die hem vaak - omdat hij zijn films zo snel na elkaar draait - gesteld wordt, namelijk waar hij zijn inspiratie vandaan haalt. Zijn onderzoek naar het creatief proces moest weliswaar via mij verlopen, maar in zekere zin kan men stellen dat Sarah Morton eigenlijk François Ozon zelf is.

"Maar tegelijk is hij ook het personage van Julie. Zij fungeert in de film zo'n beetje als het lokaas - en tegelijk ook de prooi - van de creatie. En zo heeft François haar ook geregisseerd. Hij heeft haar als het ware geboetseerd, hij heeft Julie 'gemaakt'. In het begin maakte Ludivine (Sagnier, die de rol van Julie vertolkt, JT) zich daar wat zorgen over, maar ze begreep snel dat het noodzakelijk was. Op die manier werd Julie een personage dat zowel door François Ozon als door Sarah Morton geobserveerd werd. Hij had Julie nodig voor zijn film en Sarah gebruikt haar voor haar nieuwe boek. Het is dus een vorm van vampirisme."

Er zijn hier op het Festival van Cannes meerdere films te zien, zoals Calendar Girls en Mother, waarin vrouwen van middelbare leeftijd niet langer hun seksuele verlangens verborgen of geheim wensen te houden. Dat aspect zit ook in Swimming Pool.

"Moet ik daar echt een verklaring voor geven? Ik vind dat helemaal niet zo verbazingwekkend. Ik denk dat vrouwen tegenwoordig veel beter verouderen en dat wordt ook veel beter geaccepteerd. Ik weet niet of dat iets is dat nu plots 'ontdekt' wordt, het gebeurt gewoon. Vroeger was het voor vrouwen van mijn leeftijd helemaal anders, want de maatschappij stond hen die vrijheid niet toe. Maar wij hebben die vrijheid gekend sinds we twintigers waren. Mijn generatie is de eerste vrouwengeneratie waarvan aanvaard wordt dat men vijftig én sexy kan zijn."

U bedoelt de generatie die de seksuele bevrijding van 'Swinging London' in de jaren zestig heeft meegemaakt?

(pikt de hint op) "Absoluut. Dat is precies wat Sarah Morton zo trots in de film zegt: 'I was around in Swinging London'. In feite draait alles om het feit of iemand zich sexy of erotisch 'voelt'. En dan is er geen enkel probleem. Maar als men twijfelt, dan lukt het niet; dan plooit men terug op zichzelf. Het is een energie, het is een geur. Als je een kamer binnenwandelt, denkend 'ik voel me geweldig en ik wil met mensen praten, ik wil ze verleiden, ik wil aantrekkelijk zijn', dan zul je ook aantrekkelijk zijn. Het is een keuze.

"Het heeft niet alleen met leeftijd of met uiterlijke schoonheid te maken. Natuurlijk heb ik het hier niet over sexy zijn voor elke man in de wereld. Dat is een meganiveau. Uiteraard zijn er mensen die mooier of fotogenieker zijn dan anderen, maar ik heb het hier over het niveau van alledag. Een kamer binnenstappen en je vrienden gelukkig maken omdat je er goed uitziet; op straat een man doen glimlachen. Het is gewoon een kwestie van zelfvertrouwen. Beauty is a state of mind. Die instelling is trouwens een van de redenen waarom ik wou dat we met deze film naar Cannes kwamen en hier met de ploeg van Swimming Pool de rode loper van het Filmpaleis konden oplopen. I wanted it to happen! Ik wou dat we er allemaal mooi uitzagen en dat we ons geliefd zouden voelen."

'Mijn generatie is de eerste vrouwengeneratie waarvan aanvaard wordt dat men vijftig én sexy kan zijn'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234