Zondag 29/03/2020

Seks en filosofie

Sex-out: "Nee seks is niet altijd even opwindend, leer ermee leven"

Beeld Pieter van Eenoge

We zijn massaal uitgekeken op seks en duiken vooral ons bed in om, al dan niet innig verstrengeld, een gat in de matras te slapen. Het nieuwe boek Sex-out wil een uitweg bieden uit de impasse van een seksarm bestaan. Maar seksfilosoof Wilhelm Smid, de auteur, kwam toch een tikje preuts voor de dag.

Giechelende stukken in vrouwenbladen, een hele serie over het wel en wee van een hoerenmadam op de Chaussée d'Amour, immer belegen grappen in talkshows. Boeken en films stellen seks voor als een, zo niet dé drijvende kracht achter ons bestaan. En toch blijkt uit het Sexpert-onderzoek, een wetenschappelijke peiling naar de bedgewoontes van de Vlaming, dat we het behoorlijk weinig doen. Vijf keer per maand, gemiddeld. En dan zijn die cijfers nog stevig omhoog gekrikt door fladderende vrijgezellen: wie in een lange, stabiele relatie zit, doet het veel minder.

Weinig verbazende ontdekking: hoe langer de relatie, hoe minder vaak er gevogeld wordt. Veel koppels hebben zelfs in het geheel geen seks meer: 3,5 procent van de koppels die tussen de 0 en 10 jaar samen zijn, 8 procent van zij die tussen 10 en 30 jaar samen zijn en zelfs 30 procent van zij die al langer dan dertig jaar samen zijn.

Een grote markt sekslozen om aan te boren, moet de populaire Duitse filosoof Wilhelm Schmid gedacht hebben. In zijn laatste boek, Sex-out, tracht hij het lijden van de gedwongen onthouders op filosofische wijze te bezweren.

Dat nu net Schmid met het onderwerp aan de haal gaat, hoeft niet te verbazen. De man is met zijn populaire filosofische boeken die bijwijlen meer aan zelfhulp dan aan diehard filosofie doen denken, een soort Duitse versie van Alain de Botton. Zijn vorige boek en absolute bestseller Gelatenheid was een pleidooi om in onze door jeugd geobsedeerde maatschappij kalm en bedaard te leren leven met je oprukkende ouderdom en de nare bijwerkingen.

Ik was meteen geïntrigeerd door Schmids nieuwste: we kwekken met z'n allen vaak over seks, maar zelden op een interessante manier. Als het vrijen slecht gaat of stilligt, zwijgen we al helemaal. We missen een gedegen debat over alle aspecten van het neuken - maatschappelijk, economisch, biologisch, en, wel ja, waarom ook niet filosofisch?

Dat Schmid een heel boek aan het gebrek aan seks wijdt, is dus verfrissend. Zeker omdat de doorsneefilosoof zich liever op veilige afstand houdt van een plastisch en aards gedoe als neuken. Reden genoeg om met de man in dialoog te gaan. "Filosofen zijn al niet geïnteresseerd in seks, laat staan aan het gebrek daaraan. Het lijken wel aseksuele wezens", zegt Schmid.

Als er nog zo veel seks-gerelateerd filosofisch terrein te ontginnen valt, waarom schreef u dan niet eerst een boek over het wél hebben van seks?
"Goede seks maakt een mensenleven mooi. Maar ik merkte dat veel mensen, vooral als ze in een langdurige relatie zitten, lijden aan een tekort aan seks - onderzoek toont dat ook aan. Het is pijnlijk als je partner meer of minder wil dan jij. Het zou natuurlijk een stuk eenvoudiger zijn, als vooral mensen met dezelfde behoeftes elkaar zouden vinden. Maar dat gebeurt zo zelden - en als dat wel gebeurt, gaan de behoeftes na een tijd toch weer uiteenlopen."

"Iedereen kan dus in een seksloze periode terechtkomen en dat kan een relatie doen bevriezen. Toch wordt er veel te weinig over gepraat, laat staan nagedacht. Vandaar mijn boek. Daarin beschrijf ik vooral de problemen van heteroseksuele koppels, die proberen monogaam te zijn. Daarvan zijn er nu eenmaal het meest. Misschien hebben zij het wel moeilijker dan koppels van hetzelfde geslacht, omdat zij een heel ander soort lichaam moeten leren verkennen en plezieren."

Het gebrek aan seks, een 'sex-out', zoals u het noemt, ziet u overal. Na een tijdperk waarin seks 'hysterisch overschat werd', beleven we volgens u een heuse sex-out-epidemie. Interessante theorie, maar hoe staaft u dat? Het lijkt me moeilijk om historisch bronnenmateriaal te vinden over hoe vaak er wordt geneukt.
"Dat is zo, maar ik geloof dat ik, als filosoof, toch in zekere mate aanvoel wat er leeft in mijn wereld. Maatschappelijke fenomenen zijn bovendien geneigd in golven te bewegen, van het ene uiterste naar het andere. Na een eeuwenlange afwijzing van de seksualiteit, volgde die hysterische overwaardering, die nu weer plaatsmaakt voor een tijd van uitputting. Onbewust worden individuele ervaringen beïnvloed door dat soort culturele conjuncturen. Dat besef kan troostend zijn, maar is niet genoeg, want in je eigen, individuele bestaan wil je toch leren omgaan met een sex-out."

Zo'n sex-out zorgt voor grote problemen, schrijft u, want de seksuele revolutie heeft ervoor gezorgd dat we de relatie tussen seks en voortplanting hebben doorgeknipt. We hebben nu in de eerste plaats seks om een stevige, langdurige band met iemand anders op te bouwen.
"De oude normen die mensen in een huwelijk aan elkaar ketenden en hen vaak ook tegen hun wil bijeen brachten, zijn er niet meer. Om toch nog een verbondenheid tussen twee mensen te creëren, lijkt seks nu wel het bindmiddel bij uitstek. Seks is het fundament van een relatie. Het probleem is natuurlijk dat, wanneer er geen seks meer is, de relatie ook in elkaar kan storten."

U betoogt in het boek wel vaker dat we niet zo vrij zijn als we denken te zijn. In die zin lijkt de zogenaamde seksuele revolutie gefaald. Onze seksualiteitsbeleving wordt nog steeds, merk ik, geremd door schaamte, door te hoge verwachtingen, door gebrekkige communicatie. Onze verwachtingen zijn ook beïnvloed door de stroom aan commerciële beelden van perfecte lichamen, die seks gebruiken om producten aan de man te brengen.
"Absolute vrijheid bestaat niet. En revoluties falen altijd. Al is het natuurlijk wel zo dat we meer persoonlijke vrijheid hebben dan pakweg honderd jaar geleden - wat ook een last kan zijn, want dan moet je je eigen levenspad bedenken en waarmaken. Mensen die wél denken volledig vrij te zijn, zijn naïef, en kunnen anderen kwetsen met hun illusie."

"Het is waar dat we verwachtingen en verlangens van anderen en van de maatschappij internaliseren, maar dat is deel van de condition humaine. Je kunt je wel bewust worden van wat je hebt geïnternaliseerd en daar vervolgens aan werken. Al kan dat zeker niet alles goedmaken, want ik geloof niet in perfectie: niet in de perfecte omstandigheden, niet in de perfecte mensen en dus zeker niet in de perfecte seks. Perfectie is een moderne droom die veel kapotmaakt."

Is dat de reden waarom u uw boek heeft geschreven? Om mensen er op te wijzen dat een perfect seksleven onmogelijk is?
"Ik wil mensen helpen om met hun sputterende, minder dan perfecte seksleven om te gaan, zodat ze er minder stress, frustraties en verdriet door hebben. In mijn boek presenteer ik een aantal alternatieve manieren om over het gebrek aan seks na te denken."

Waarom zou een filosoof dat beter kunnen dan, pakweg, een therapeut?
"Filosofie doet je nadenken over die gewichtige, maar zelden gedefinieerde termen die ons leven toch zo sterk bepalen: 'liefde', 'seks', 'vrijheid', het zijn allemaal concepten die je heel goed op een filosofische manier kunt benaderen. Dat is wat de filosofie doet: stil doen staan bij wat evident lijkt."

Een gebrek aan seks, schrijft u dus, kan een aanleiding zijn om er eindelijk op een serieuze manier over te beginnen nadenken. Moeten we niet allemaal, sex-out of niet, op een meer serieuze manier over seks nadenken?
"Niet tijdens de seks, natuurlijk. Wanneer je net goed bezig bent en bevredigende seks hebt, verstoort denken net je beleving. Maar daarna, of als je geen seks meer hebt, kan het denken beginnen. Mensen raken vooruit als ze leren zich bewust te zijn van wat ze doen, waarom ze dat doen en wat de gevolgen van hun acties zijn. Nadenken opent mogelijkheden in je hoofd, die uiteindelijk je werkelijkheid kunnen veranderen."

U beschrijft steeds maar vrouwen die niet meer willen en mannen die gefrustreerd zijn. De weg naar het orgasme, zegt u, is voor veel vrouwen minstens even prettig is als het klaarkomen zelf. Nochtans kunnen vrouwen ook overweldigend seksuele wezens zijn, die ook veel en zelfs vrijblijvende seks willen.
"Elke generatie herdenkt in meer of mindere mate de patronen die hun levens sturen - blijf dat dus vooral doen. Door dat herdenken krijg je evolutie. Al zie ik, ondanks de evolutie die we al beleefd hebben, toch nog steeds hardnekkige patronen: de meeste mannen klagen nog steeds over te weinig seks, de meeste vrouwen zeggen nog steeds minder te willen vrijen dan hun partners.

"Als jij dat anders wilt en kunt beleven, doe gerust. Maar als je gedrag op lange termijn lijden veroorzaakt, is dat omdat je ideeën en verwachtingen botsen met de realiteit. Je kunt een kat niet doen blaffen. Er zullen altijd verschillende geslachten zijn, met verschillende noden en verlangens - dat maakt het leven voor mij net voller. Seksuele verschillen tussen mannen en vrouwen zullen dus de eeuwigheid trotseren. Dat is helemaal niet nefast: verschillen maken het leven minder saai."

U geeft uw lezers nog meer goede raad, in tien hoofdstukken, die telkens een uitweg uit de impasse willen bieden. 'De kunst van het opnieuw beginnen', is dan ook de ondertitel van het boek. Maar een handig stappenplan om uit de seks-out te klauteren, hebt u niet geschreven.
"Nee, zeker niet. Ik geef tien mogelijke manieren die twee mensen die op seksueel vlak zijn vastgelopen, kunnen gebruiken om na te denken over hun impasse. De lezers moeten zelf besluiten welke antwoorden bij hen passen. Het beste antwoord houdt trouwens meestal een nieuwe vraag in. En nieuwe vragen stellen, is ook een vorm van opnieuw beginnen."

Ik pik een paar van die oplossingen uit het boek: probeer je partner te begrijpen. Hou van jezelf. Leer meer over seks. Focus op vriendschap, eerder dan op seks. Doorbreek de dagelijkse routine met seks die net ietsje anders is. U verkent zelfs, zonder oordelen, de mogelijkheid van betaalde seks en virtuele seks. Oplossingen die relevant zijn, maar toch ook vrij voor de hand liggen. Hebben mensen het nodig dat u hen nog eens op die logische dingen wijst?
"In de praktijk blijkt het moeilijk om die schijnbaar logische ideeën te volgen. Anderen begrijpen én tegelijk van zichzelf houden, is voor velen bijvoorbeeld een gigantisch probleem. Het is dan ook niet makkelijk om beide dingen tegelijk te doen. Ik wil met mijn oplossingen denkpistes openwrikken, zodat mensen hun probleem op een andere manier kunnen bekijken. Dat alleen al kan een hoop frustraties wegnemen.

"Maar weet je wat naar mijn gevoel het allergrootste probleem is? Ik merk dat veel mensen de monotonie van het alledaagse moeilijk kunnen aanvaarden. En helaas: zelfs seks kan monotoon worden. We verwachten allemaal dat seks altijd vervullend en opwindend is, zo móét het zijn. In de realiteit is het helaas vaker niet zo dan wel - en daar kun je alleen maar mee leren leven."

Geen wonder dat u in het laatste hoofdstuk de confronterende vraag stelt: is seks wel echt zo belangrijk? Zouden we ons beter voelen als we seks niet zo verdomd belangrijk vonden?
"Zeker. Ergens tussen hysterische overwaardering en de sex-out, is een derde weg te vinden. Je kunt ook halverwege een bevredigend seksleven hebben. De Mount Everest kun je niet elke week beklimmen. Maar ook over glooiende velden kun je mooie wandelingen maken."

Misschien heeft het met het leeftijdsverschil tussen Schmid en mij maken, maar zijn Sex-out laat me toch vooral onbevredigd achter. Het boek is waardevol als uitnodiging om zonder meewarigheid, schaamte of ongemak te praten over het niet-neuken. En de oproep tot aanvaarding die door het hele boek spreekt, kan voor sommigen zeker troostend zijn. Maar wie in een sex-out is gesukkeld en nog lang niet klaar is om de gelatenheid te omhelzen, gaat waarschijnlijk beter op consult bij een seksuoloog.

Sex-out, De seksuele impasse filosofisch beschouwd verschijnt deze maand in het Nederlands bij De Bezige Bij, 14,90 euro

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234