Maandag 21/06/2021

Sesamstraat

Na al die jaren blijft de vraag: zijn Bert en Ernie homo's?

blaast dertig kaarsjes uit

Op 4 januari 1976, precies dertig jaar geleden, zond de Nederlandse televisie voor de eerste keer Sesamstraat uit. Het kleuterprogramma, dat een onbetwistbare cultstatus kreeg, komt oorspronkelijk uit de Verenigde Staten. Wat de Amerikaanse programmamakers op de rails zetten om kleuters op een leuke manier te leren tellen en spellen, bleek al snel een gouden formule te zijn. Sesamstraat oversteeg het tellen en spellen. Zijn onsterfelijke duo Bert en Ernie veroverde de wereld, om over Tommie, Pino en Koekiemonster nog maar te zwijgen. Sesamstraat is inmiddels in ongeveer 140 landen te zien of te zien geweest.

Brussel

Eigen berichtgeving

Armand Plottier

'Ernie is bij de kinderen zeker populairder dan Bert. Hij is brutaler, pesteriger en oorspronkelijker. Je met hem identificeren ligt voor de hand", vindt Paul Haenen. Hij kan het weten, want al sinds mensenheugenis leent hij zijn stem aan de Nederlandse Bert.

In het rijtje van klassieke duo's als Laurel en Hardy, Suske en Wiske, of Winnetou en Old Shatterhand passen beide Sesamstraat-helden perfect en zoals het hoort, weet niemand wat wat hen nu eigenlijk bindt. Zijn het broertjes, vriendjes of is hun relatie misschien nog inniger? " Jazeker, vraag het maar. Zijn Bert en Ernie homo's?", lacht Haenen. "Ooit kroop Ernie in bed bij Bert. Die scène haalde enkel de Nederlandse huiskamers, de Amerikanen wilden zich daar niet aan wagen. In Amerika werd zelfs expliciet ontkend dat ze gay zouden zijn. Ik weet wat er achter de schermen gebeurt, maar verwacht van mij geen indiscreties."

Afgelopen zomer kwamen de Amerikaanse Ernie en Bert voor het eerst in bijna dertig jaar naar Europa en dat was voor Paul Haenen "een schok". "Het was ook voor Wim T. Schippers (Ernies stem, ArP) zeer emotioneel. Bert was groter dan ik dacht. En hij had vuile handen."

Bert, Ernie en Koekiemonster zijn duidelijk Amerikaanse uitvindingen, en voor het Nederlandse deel van het programma werden studiofiguren als Pino en Tommie bedacht, die emotioneel herkenbaar waren voor kinderen van drie tot zes jaar. "Het is waar, Tommie is een succesvolle 'Nederlandse ingreep', en hij blijft na al die jaren de kinderen heel erg intrigeren. Lees de 'vragen en antwoorden' op de Sesamstraat-website maar", vertelt een trotse Bert Plagman, die voor de kop en stem van Tommie zorgt. Op die website wordt de voor de hand liggende vraag of Tommie een hond dan wel een beer is door de experten zonder de minste twijfel met een "Tommie is een fantasiebeest, waar er maar één van is" afgehandeld.

"Ik ben de op één na langst meedraaiende Sesamstraat-medewerker. Uw landgenote Sien Diels doet al 30 jaar mee, zij is de absolute recordhoudster, zelf heb ik er 28 jaar op zitten. Wist je dat het programma oorspronkelijk een coproductie met de toenmalige BRT was. Die samenwerking strandde al na vijf jaar."

Voor een professionele poppenspeler als Plagman, die hooguit zes weken per jaar aan Sesamstraat besteedt, is het programma een leuk tussendoortje. "Mocht het mijn enige rol zijn, dan zou ik gek worden. Nu is Tommie een leuk klusje, de Sesamstraat-ploeg is me zeer dierbaar." Als we Plagman mogen geloven is Tommie een anarchistisch jongetje van een jaar of zes. Hij is heel nieuwsgierig en leeft in zijn eigen wereldje. "'Ik wil hem zo graag in bad stoppen', schreef een moeder mij ooit. Een groter compliment kun je toch niet krijgen?"

Uit cijfers van de Nederlandse Stichting Kijk-en Luisteronderzoek blijkt dat van alle kinderen van drie tot zeven jaar de meesten naar Sesamstraat kijken. Volgens die cijfers kijken de kinderen uit die doelgroep gemiddeld drie à vier keer per week. Van bij het begin waren de programmakers zich bewust van de 'zware verantwoordelijkheid' die op hun schouders rustte.

Op de Sesamstraat-website vertelt psycholoog Peter Levelt: "In het begin durfde het team van Sesamstraat niets doen zonder wetenschappelijk onderzoek. Dat had te maken met de enorme onzekerheid bij iedereen, niemand had er een flauw idee van hoe kleine kinderen televisiekeken. En hoe verpak je een aantal duidelijk omschreven doelstellingen in vijftien minuten? Een vaak gehoorde uitspraak was in die tijd: 'En wat zegt het onderzoek daarover?'. Het waren pionierstijden, maar het programma zat meteen al aan zo'n 50% kijkers. In het begin ben ik met een gammele bus langs kleuterscholen in Friesland en Zeeland gereden. Aan de hand van multiplechoicevragen stelden we vast in hoeverre kinderen de items begrepen." De laatste jaren valt het wel mee met de steun van psychologen, weet Plagman. "Nu houdt de adviesraad zich hoofdzakelijk bezig met problemen als 'om hoe laat staat Sesamstraat geprogrammeerd?'of 'wordt Sesamstraat nog wel geprogrammeerd?' (lacht).

Natuurlijk vindt ook Plagman dat er voldoende aandacht aan de 'andersgekleurde' Nederlander moet worden besteed - "schrijf maar andersgekleurd, allochtoon vind ik zo'n eng woord" - maar zijn personage Tommie houdt zich daar niet echt mee bezig, "die dribbelt daar vrolijk en eigenzinnig door".

"Kleuters zijn leuke mensen", zegt Plagman. Dat ondervindt hij vooral als hij met zijn eigen poppen op schoolbezoek gaat. "Hun fantasie is grenzeloos. Wat me wel opvalt, is dat veel ouders blijkbaar geen verhaaltjes meer voorlezen. Nogal wat kinderen kunnen zich niet echt lang concentreren. Vaak moet ik pauzes inlassen of flauwe grappen vertellen. Ik vraag me weleens af of dat is omdat ze verslaafd zijn geraakt aan zappen."

De Vlaamse kindjes verschillen volgens Plagman wel degelijk van de Nederlandse. "Jazeker. Ze zijn gedisciplineerder en beter opgevoed. Wat ze spannend of ontroerend vinden, blijft natuurlijk hetzelfde over de landsgrenzen heen. Je bent nu eenmaal vijf à zes jaar ongeacht je nationaliteit."

Vanavond gaat Plagman, samen met de rest van de ploeg, eens lekker eten en worden de kijkers op een 'nieuwe straat', een ontwerp van Erly Brugmans, vergast. De nieuwe straat wordt feestelijk ingewijd tijdens een speciale veertig minuten durende liveshow, Open huis in Sesamstraat, met publiek. Voor de gelegenheid komen ook de Amerikaanse poppen Bert en Ernie, Elmo en Koekiemonster over om mee te doen aan het feestprogramma. En jazeker, Bert en Ernie zullen hun kraker 'Ernie, je hebt een banaan in je oor' vertolken.

Open huis in Sesamstraat, 14.OO Nederland 3 (een herhaling van 3 september 2005)

www.nps.nl/sesamstraat.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234