Maandag 15/07/2019

Seriële ondergang

De aanloop naar het boek wordt ontsierd door een beteugeling van de pers: er worden geen recensie-exemplaren verspreid

Thomas Harris

Hannibal Rising

Bantam Dell Publishing Group, 432 p., 29,95 euro.

De nieuwe Dr. Lecter van Thomas Harris

Of de film de magen doet keren, weten we pas in februari. In elk geval breekt het boek Hannibal Rising, waarin Thomas Harris voor de vierde keer Dr. Lecter opdient, erg zuur op.Door Jo Smets

Louisiana, de nummer twee van de tornado states in het diepe Zuiden van de VS, bleef op 4 december behoorlijk kalm bij het nieuws dat de tweeënveertigjarige Ronald Joseph Dominique was gearresteerd. In iets minder dan tien jaar had deze dakloze 'ordinary Joe' drieëntwintig mannen - zowel hetero's als homo's, tussen zestien en zesenveertig jaar oud - verkracht en gewurgd of doen stikken. Tja, zullen velen hebben gedacht, we leven in een serial killer culture. Daar in de bayou lag men zoals elders misschien meer wakker van wat er de volgende dag, op 5 december, stond te gebeuren. Iets meer naar het zuidoosten woont namelijk een grote, gebaarde, joviale man van zesenvijftig jaar die om de zes of zeven - één keer elf - jaar een misdaadroman schrijft. In tegenstelling tot zijn meest beroemde personage - een mensenetende, door een esthetisch sadisme gedreven, kokkerellende psychiater/seriemoordenaar met zes vingers - is de man een goed bewaard geheim. Op enkele inside jokes na, natuurlijk: hij is dol op koken en koestert een wat ouderwetse etiquette, een hoofsheid die men graag met het Zuiden associeert.

Thomas Harris leidt samen met zijn levensgezellin een teruggetrokken bestaan in Florida, de nummer één van de tornado states. Slechts in de zomer ruilt hij huis en apart schrijfkantoor in voor een stulp op Long Island, of voor een verblijf in Europa, in Parijs of Firenze (waar hij in 1994 de opening van het proces tegen Pietro 'Il Monstro' Pacciani bijwoonde, Italiës meest notoire killer). Hij werd een stuk noordelijker geboren, in Jackson, Tennessee, in 1940. Zijn jaren als introverte tiener met een onstilbare leeshonger en een ontpoppend schrijverschap bracht hij dan weer door in het stadje Rich in de staat Mississippi. En zijn universitaire opleiding kreeg hij nog westelijker, in Waco, Texas, waar veel later sekteleider David Koresh tijdens een vreselijk misgelopen razzia door de FBI met meer dan honderd van zijn Davidianvolgelingen de vuurdood stierf. Harris trouwde en leek een onopvallend leven met vrouw en enige dochter beschoren. Maar in de late jaren zestig kwam het tot een scheiding en een ommekeer. De aspirant-schrijver ontvluchtte pardoes het Zuiden om in New York bij Associated Press carrière als misdaadreporter te maken. Naast een opmerkelijk inzicht in de psyche van moordenaars, en een grondige kennis van de forensische pathologie, had hij een neus voor de nieuwste technologieën waarmee het moderne politiewerk vanaf het midden van de jaren zeventig tot de quasi-wetenschap van vandaag zou uitgroeien. Het was een tijd die de flowerpowerboodschap van weleer snel zou vergeten, en Harris verkeerde in goed gezelschap. In 1974 werd Stephen Kings novelle Carrie gepubliceerd, waarin een kneusje schoolpesterijen en maternale godsdienstwaanzin op telekinetische terreur trakteert. In datzelfde jaar draaide Tobe Hooper The Texas Chainsaw Massacre, een aanval met het slagersmes op het samenlevingsmodel van harmonie. Maar 1974 was vooral het jaar van Ted 'Teddy' Bundy, de knappe, intelligente en welbespraakte rechtenstudent die met een nepgips om zijn arm of op krukken studentes om hulp vroeg bij het dragen van zijn cursussen naar zijn auto. Hij gebruikte een honkbalknuppel om de meisjes het hoofd in te slaan, waarna hij maandenlang een private eredienst hield met hun ontbindende lijken. Bundy (aan wie voor het eerst de term 'serial killer' werd geschonken), de Green River Murders, David 'Son of Sam' Berkovitz: de jaren zeventig waren hot stuff voor een misdaadschrijver.

Dat gold echter (nog) niet voor Harris, want in 1975 debuteert hij met de thriller Black Sunday, die weinig ophef maakte, tenzij misschien om zijn toen erg onwaarschijnlijk geachte plot rond een geflipte Vietnamveteraan, Palestijnen en Israëli's, de Super Bowl, tachtigduizend toeschouwers (onder wie de president) en... een televisiezeppelin. Maar dan kocht Paramount het boek en zette regisseur John Frankenheimer het om in een no-nonsense-actioner. Onze literaire rups spon er (zoals later, met acht miljoen dollar voor Hannibal) meteen een financiële cocon van waarin hij zijn gedaanteverwisseling tot doodshoofdvlinder van de moderne misdaadfictie kon beginnen. Een dosis Magere Hein deed de rest: in 1980 verloor hij zijn vader, waardoor de band met zijn moeder strakker werd aangehaald. De bejaarde dame werd zijn klankbord, en nog lang na de serial killer boom in literatuur en cinema zou de gruwelfictie die haar zoon met haar besprak haar "nachtenlang wakker houden".

Fast rewind: 1 oktober 1981. Bij Putnam (en bij Bantam in paperback) verschijnt Red Dragon. The New York Times schrijft : "RD is een machine die slechts één doel heeft: je pols doen kloppen, je hart doen bonzen, je angstklieren doen lekken." 25 jaar en twee filmadaptaties later heeft de roman nog niks van zijn huiverglans verloren. In de schaduw van een ijzingwekkend portret van een psychopaat met hazenlip die een metamorfose tot draak denkt te ondergaan (en bij wijze van conclusie William Blakes befaamde schilderij The Great Red Dragon and the Woman Clothed in the Sun gaat oppeuzelen), loert een al even briljant gestileerd personage. Het wordt de beroemdste creatie uit de recente geschiedenis van de mystery thriller novel: Dr. Lecter, alias Hannibal the Cannibal.

Fast forward: 5 december 2006. Bij Random verschijnt Hannibal Rising. De release is het meest geanticipeerde literaire event van het jaar. Literair? Even gas terugnemen. Er is namelijk eerst sprake van een film waarvoor hij het script zou hebben geschreven, nog voor hij het boek had bijeengezwoegd. Er was zelfs al een releasedatum (9 februari), een regisseur (Peter The Girl With a Pearl Earring Webber), een acteur die the fine young cannibal zou spelen (Gaspard Un long dimanche de fiançailles Ulliel), een actrice die Moeder Gans mocht zijn (Gong Li). De aanloop naar het boek wordt ontsierd door een beteugeling van de pers: er worden geen recensie-exemplaren verspreid, er heerst een embargo wanneer online en in his master's voice - Harris leest voor - een fragment vrijkomt. Het werd dus wachten tot na 5 december voor een betere blik op het portret-van-de-kunstenaar-als-jonge-psycho. Een paar dagen later slaat The New York Times zonder pardon de nagel in de doodskist. Rising was Harris' "laatste (alstublieft!) poging om het onderste uit de kan te halen van een concept dat ooit schitterde, maar nu ver was afgegleden".

Amper twee meesterlijke psychothrillers (Dragon, Silence) en één erg onderhoudende proeve van grandguignol (Hannibal) in een kwarteeuw waren nodig voor de sell-out aan "marktkrachten die de heer Harris noopten tot het ophoesten van deze haarbal van een verhaal", aldus nog The New York Times. Zelfs David Sexton, auteur van de winderige studie The Strange World of Thomas Harris is niet mals: "Ik heb het fragment op de website gelezen, en ik vrees dat het een ramp is."

Wat is er gebeurd? Kort: terwijl Hannibal van het enigmatische reptiel een parel voor de zwijnen met aaibaarheidsfactor maakte die jager (Clarice Starling) met prooi (hijzelf) verwart (of was het andersom?), doet de flinterdun geplotte Rising iets veel ergers. Het boek roept het verleden in om het duistere singular event dat Lecter heette, moreel te verklaren. "Nothing happened to me", zegt hij in Silence, "I happened." Amoreler kon het niet. Stond er dan geen editor klaar om de schrijver daaraan te herinneren (maar vooral om de lucht uit dat gezwollen taaltje waarin Rising baadt te laten ontsnappen?) Neen. Hannibal the Cannibal wordt Hannibal the Can-Be-Banal (ach ja, het moet wel met Hannah Arendt te maken hebben). Hij is een door nazikwaad getraumatiseerde, Litouwse kasteelherenzoon die zijn zus Mischa verorberd ziet worden en dan maar zelf kannibaal wordt, van een Japanse dame in Parijs de regels van het aristocratenspel leert, als hij tenminste zijn tijd niet doodt door ergens aan het water naar een spinnende spin te zitten turen. Geeuw. Zo wordt snel duidelijk waarom Harris "soms dagen aan een stuk in dat kantoortje" zit, "zonder één woord op papier te krijgen", aldus zijn agent, geciteerd in The Observer. Stephen King verklapte ooit dat schrijven voor Lecters schepper een kwelling is die hem soms over de grond doet rollen van frustratie. Voor de meesten onder ons is de beschrijving synoniem met writer's block. Maar neen, de schrijver zou in zijn kantoortje "de intimiteit van de details" zoeken. Gelukkig krijgt hij af en toe Dr. Lecter op bezoek. Met Harris' eigen woorden: "He's immensely amusing company..." Not anymore.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden