Maandag 30/11/2020

Sequelitis en digitalitis houden Hollywood op de been

Sequelitis, digitalitis: het lijken wel namen van vieze ziektes, maar in Hollywood kregen ze er het voorbije filmdecennium niet genoeg van. Check de wereldwijde box-officelijst van de afgelopen tien jaar en concludeer: sequels en digitale spielerei bekoorden de bioscoopbezoekers het meest. Ook sciencefiction bleek in de jaren nul erg in trek en scenaristen haalden nog altijd erg veel inspiratie uit populaire boeken en strips. Tegelijk is de animatiefilm in het begin van dit millennium letterlijk de kinderschoenen ontgroeid en kregen we documentaires steeds vaker - terecht - in de bioscoop te zien. door Jan Temmerman

Het achtervoegsel -itis duidt doorgaans op een ziekte of een aandoening, maar in Hollywood is sequelitis hét wondermiddel dat de boekhouding van de grote filmstudio’s uit de rode cijfers houdt. Wie het lijstje overloopt van de tien titels (zie kader) die tijdens het voorbije decennium bovenaan op de wereldwijde box-officelijst prijkten, kan alleen vaststellen dat het stuk voor stuk sequels waren. Met uitzondering van Harry Potter and the Sorcerer’s Stone, maar die film kreeg inmiddels zélf al vijf sequels. En er komen nog twee vervolgfilms. Het zijn allemaal adaptaties van de gelijknamige, ook al gigantische bestsellers van de Engelse schrijfster J.K. Rowling.Dat The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring uit 2001, het eerste luik van de LOTR-trilogie van Peter Jackson, in tegenstelling tot zijn twee sequels op de tweede plaats eindigde, had alleen met het alles en iedereen overdonderende succes van die allereerste Harry Potter-film te maken. Ook in het geval van de LOTR-trilogie ging het om boekverfilmingen, van de romans van de Engelse schrijver J.R.R. Tolkien.The Dark Knight van Christopher Nolan uit 2008, was eveneens een sequel. Met een indrukwekkende reeks voorgangers: tal van andere Batman-films. The Dark Knight haalde begin dit jaar acht Oscarnominaties binnen (waarvan die voor best supporting actor verzilverd werd als een postume hulde voor Heath Ledger), maar het feit dat er geen nominaties bij waren voor beste film of beste regisseur zette toen heel wat kwaad bloed. Op een nominatie voor beste originele scenario hoefde The Dark Knight hoe dan ook niet te rekenen, want het betrof een adaptatie. Niet van een boek, wel van een stripverhaal, met tekenaar Bob Kane en schrijver Bill Finger als geestelijke vaders van Batman.Ook Mission: Impossible 2 van John Woo uit 2000 kon geen aanspraak maken op een Oscarnominatie voor beste originele scenario, want deze sequel haalde zijn inspiratie uit de gelijknamige tv-serie uit de jaren zestig. De twee Pirates of the Caribbean-sequels, Dead Man’s Chest en At World’s End, die respectievelijk in 2006 en 2007 aan de top van de wereldwijde box-officelijst prijkten, waren weliswaar geen adaptaties van een boek of een stripverhaal, maar echt origineel konden ze toch ook niet genoemd worden. De scenaristen haalden hun inspiratie uit... de gelijknamige attractie in de pretparken van Disney.

Remakes

Dit jaar wordt de wereldwijde box-office dus aangevoerd door Harry Potter and the Half-Blood Prince, maar de top tien van 2009 bevat nog een pak vervolgfilms, zoals de animatiefilm Ice Age: Dawn of the Dinosaurs, het door futuristisch speelgoed (!) geïnspireerde actiespektakel Transformers: Revenge of the Fallen en de boekverfilmingen The Twilight Saga: New Moon, naar de roman van Stephenie Meyer, en Angels & Demons, het ‘vervolg’ op The Da Vinci Code van schrijver Dan Brown. Vervolg tussen haakjes, want in boekvorm kwam Angels & Demons al in 2000, drie jaar voor The Da Vinci Code uit. Wie hoopt dat 2010 minder door sequelitis geplaagd wordt, is eraan voor de moeite, want voor volgend jaar staan nu al Iron Man 2, Shrek 4 - Forever After, Toy Story 3 en Harry Potter and the Deathly Hallows gepland. En die opsomming is zeker niet exhaustief.Aan remakes zal er volgend jaar evenmin een gebrek zijn, want ook Piranha 3D, A Nightmare on Elm Street, Robin Hood van Ridley Scott, Alice in Wonderland van Tim Burton, Clash of the Titans en The A-Team zijn op komst.Behalve van sequelitis (door de website van Urban Dictionary omschreven als “a disease capable only of infecting Hollywood movie producers. Symptoms include uncontrollable greed and a complete lack of creativity”) werd het voorbije decennium ook gekenmerkt door digitalitis, zowel in 2D- als in 3D-vorm, onder meer op het vlak van de animatiefilm. De tijd dat tekenfilms enkel beschouwd werden als entertainment voor kinderen is nu definitief geschiedenis. Net als de tijd dat Disney en animatie zowat als synoniemen voor en door elkaar gebruikt werden, ook al deed de Mouse Factory een gouden greep door - if you can’t beat them, buy them - als overlevingsverzekering de Pixarstudio over te nemen. Of was het toch omgekeerd?Een bizar bijverschijnsel van het Disney-Pixarhuwelijk is de terugkeer van de klassieke met de hand getekende animatie. In 2004, toen het voor iedereen duidelijk werd dat computer-generated imagery (CGI) de toekomst was, sloot Disney zijn traditionele animatieafdeling. Maar het samengaan met Pixar, de onbetwistbare marktleider qua digitale animatie, zorgde er precies voor dat die afdeling weer actief werd, onder meer omdat John Lasseter, grote baas van Pixar en ooit nog werknemer bij Disney, niet wou dat al dat talent en al die ervaring verloren zouden gaan. Het eerste resultaat van die wedergeboorte werd The Princess and the Frog van Ron Clements en John Musker, bekend van Aladdin en The Little Mermaid. Dat animatiefilms niet louter het speelterrein van de kids zijn, bleek de voorbije jaren ook uit het eclatante succes van Persepolis van Marjane Satrapi en Vincent Paronnaud, Waltz with Bashir van Ari Folman en Les triplettes de Belleville van Sylvain Chomet.

Populair boek, populaire film

Er werden de voorbije tien jaar zoveel animatiefilms gemaakt dat de Academy of Motion Picture Arts and Sciences moeilijk anders kon dan in 2002 (voor de filmoogst van 2001) een nieuwe Oscarcategorie te introduceren: die voor Best Animated Feature. Er werd wel een voorwaarde ingebouwd. Er moesten jaarlijks minstens acht kandidaten zijn. Dat is nooit een probleem geweest!Zes van de acht Oscars die inmiddels werden uitgereikt (zie kader) gingen naar digitale animatiefilms. De enige uitzonderingen waren Spirited Away/Sen to Chihiro no kamikakushi van de Japanse grootmeester Hayao Miyazaki en Wallace & Gromit in The Curse of the Were-Rabbit van Steve Box en Nick Park, een productie van de in claymation (klei-animatie) gespecialiseerde Britse Aardman Animationsstudio.In de nog recente geschiedenis van de animatie-Oscars is Pixar de onbetwistbare competitieleider. De zes lange animatiefilms die de studio sinds 2001 geproduceerd heeft, kregen keer op keer een nominatie. En vier ervan, Finding Nemo, The Incredibles, Ratatouille en WALL-E, mochten met het gouden beeldje huiswaarts keren. De kans is trouwens vrij groot dat dit nu al prestigieuze Oscarpalmares straks wordt aangevuld met Up van het duo Pete Docter & Bob Peterson. Up is inmiddels al de tiende digitale animatiefilm van Pixar, dat in 1995 met Toy Story de eerste, volledige computergegenereerde lange film in de markt zette.Het fenomenale succes van de Lord of the Rings-trilogie en de Harry Potter-films is op zich al voldoende bewijs dat populaire boeken een interessante uitvalsbasis zijn voor een lucratieve filmfranchise. Die kip met de gouden eieren werd al veel eerder ontdekt, want ook de langstlopende serie uit de filmgeschiedenis, de James Bond-franchise, haalde haar inspiratie uit de romans van de net als Rowling en Tolkien Engelse schrijver Ian Fleming.The Twilight Saga was al een literair fenomeen voor de eerste film eind 2008 wereldwijd de bioscopen bestormde. De boeken over jonge vampierenliefde waren zo waanzinnig populair dat de Amerikaanse schrijfster Stephenie Meyer meteen tot opvolgster van J.K. Rowling werd gebombardeerd. Nauwelijks een jaar nadat de eerste Twilight-film de kassa’s had gekraakt, draaide opvolger New Moon al in de zalen. Deel 3 en 4 van The Twilight Saga, Eclipse en Breaking Dawn, worden respectievelijk in 2010 en 2011 in de bioscopen verwacht.Ook in Europa beseffen filmmakers dat boekadaptaties voor een built-in audience kunnen zorgen, zoals nu bijvoorbeeld met de Millennium-trilogie van de Zweedse schrijver Stieg Larsson. In eigen land komt Jef Geeraerts het dichtst in de buurt van een franchise, met de avonturen van zijn speurdersduo Vincke en Verstuyft in De zaak Alzheimer en Dossier K.Ook het sciencefictiongenre, dat het voorbije decennium erg populair was, haalt de creatieve mosterd nog altijd graag uit literaire bronnen. Aan de basis van War of the Worlds, de remake die Steven Spielberg in 2005 met Tom Cruise draaide, lag bijvoorbeeld het boek van de opnieuw Engelse sciencefictionschrijver H.G. Wells. Op de eindgeneriek van I, Robot, de blockbuster van Will Smith uit 2004, beperkten de filmmakers zich tot de mededeling: ‘Suggested by Isaac Asimov’s Book’, maar de film begint wel degelijk met de letterlijke vermelding van de befaamde 3 Laws of Robotics van deze in Rusland geboren sciencefictionauteur, waarvan de eerste wet als volgt luidt: ‘A robot may not injure a human being or, through inaction, allow a human being to come to harm.’

Stripverfilming

Het voorbije decennium bleven ook veel filmmakers de goudmijn van de stripverhalen ontginnen, van de superieure Batman-films van Christopher Nolan (Batman Begins en The Dark Knight) over de Spider-Man-trilogie en het X-Men-kwartet, tot de diverse Hellboy- en Blade-sequels. Behalve de Harry Potter-franchise bleven ook tal van andere kinderboeken filmmateriaal aanleveren, van The Chronicles of Narnia, over Charlie and the Chocolate Factory met Johnny Depp, The Spiderwick Chronicles en Eragon, tot de twee Night at the Museum-blockbusters met Ben Stiller en het recente Where the Wild Things Are van regisseur Spike Jonze.Maar niet alle filmmakers zochten hun heil in fictieboeken. Voor velen was de werkelijkheid inspirerend genoeg. En dus konden we tijdens dit decennium een echte doorbraak constateren van het documentaire genre, dat almaar vaker en terecht een plaats vond in de bioscopen. In dat verband vormt Michael Moore zowat een subgenre op zich met succesrijke films als Bowling for Columbine, Fahrenheit 9/11, Sicko en Capitalism: A Love Story. Wat het onderwerp van die laatste film betreft, kregen we ook nog een snelcursus financiële logica annex wanbeheer van Erwin Wagenhofer met Let’s Make Money en van Alex Gibney met Enron: The Smartest Guys in the Room.Maar er waren ook de Abu Ghraibdocumentaire Standard Operating Procedure van Errol Morris, de fastfoodsatire Super Size Me van Morgan Spurlock, de muzikale kroniek No Direction Home: Bob Dylan van Martin Scorsese en het Oscarwinnende An Inconvenient Truth van Davis Guggenheim met de klimatologische boodschap van Al Gore. En ook dit lijstje is zeker niet limitatief.Apocalyptische boodschappen waren het voorbije decennium trouwens niet het monopolie van documentairemakers, want de rampenfilms The Day After Tomorrow en 2012 van regisseur Roland Emmerich schetsten niet bepaald een rooskleurig toekomstbeeld. Net als Children of Men van Alfonso Cuaron, naar het boek van P.D. James. En net als het sinistere The Road met Viggo Mortensen in de hoofdrol. En kijk, die film is óók al gebaseerd op een roman, een van de Amerikaanse schrijver Cormac McCarthy, van wie de Coenbrothers eerder al No Country for Old Men verfilmden. Die geniale filmbroers0 hebben nog nooit een sequel en slechts één remake (The Ladykillers) gedraaid. En ze schrijven stelselmatig erg originele scenario’s. Maar als ze een goed verfilmbaar boek lezen, dan herkennen ze het wel! Alleen 3D is voorlopig (?) niet aan hen besteed.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234