Dinsdag 27/10/2020

'Selma', De juiste film op het juiste moment

Jammer dat Ava DuVernay geen Oscarnominatie heeft gekregen als beste regisseur voor Selma. Zij zou de eerste Afro-Amerikaanse cineaste in die categorie geweest zijn. Selma, over een historische mars voor zwarte burgerrechten (die zonet nog massaal herdacht werd in de VS) boet immers niets in aan relevantie.

In Selma wordt een belangrijk hoofdstuk uit de Amerikaanse Civil Rights Movement gereconstrueerd. Op zondag 7 maart 1965 wilden enkele honderden Afro-Amerikaanse demonstranten een protestmars houden voor stemrecht. De tocht zou hen van Selma, in de zuidelijke staat Alabama, naar de hoofdstad Montgomery brengen. Maar op de Edmund Petrus Bridge, over de rivier Alabama, werd de protestmars door de blanke ordediensten brutaal uit elkaar geranseld. De televisiebeelden van dat bloedige treffen maakten grote indruk op de Amerikaanse bevolking en gingen de wereld rond. De dag zou de geschiedenis van de burgerrechtenbeweging ingaan als Bloody Sunday.

Op dinsdag volgde, onder leiding van dominee Martin Luther King, een tweede poging, die ook niet verder raakte dan de Edmund Petrus Bridge. Dat was de zogenaamde Turnaround Tuesday, omdat de betogers beseften dat, zonder bescherming, hun niet-gewelddadige mars opnieuw door de plaatselijke politie uit elkaar geslagen zou worden. Twee weken later, nadat de organisatoren via een rechterlijk vonnis de belofte op federale bescherming hadden afgedwongen, volgde een derde poging, waarbij de mars wél zijn eindpunt in Montgomery bereikte.

De enkele honderden demonstranten van Bloody Sunday waren inmiddels uitgegroeid tot vele tienduizenden. Op 6 augustus 1965 tekende de democratische president Lyndon B. Johnson de historische Voting Rights Act, die het stemrecht van minderheden beschermde.

Te scherp?

Het is een vast ritueel: zodra de Academy of Motion Picture Arts and Sciences (AMPAS) haar jaarlijkse Oscarnominaties bekendmaakt, wordt er direct gekeken welke films of filmmakers er dit keer schandelijk overgeslagen werden. Dit jaar was de verontwaardiging groot omdat cineaste Ava DuVernay geen nominatie als beste regisseur had gekregen voor Selma. Er was wél een nominatie in de (uitgebreidere) categorie voor beste film en ook voor beste song. Die Oscar mochten Common en John Legend uiteindelijk mee naar huis nemen voor hun sterke song Glory, die over de eindgeneriek loopt.

Als cineaste Ava DuVernay persoonlijk genomineerd was als beste regisseur, dan had de Academy geschiedenis geschreven omdat zij hiermee de allereerste Afro-Amerikaanse filmmaakster in die categorie zou geworden zijn. Niet dus. Er werd meteen naar verklaringen gezocht. Was het een kwestie van seksisme, omdat DuVernay een vrouw is? Of racisme, omdat zij zwart is? Was het de fout van Hollywoodstudio Paramount omdat de leden van de Academy pas laattijdig de screeners van Selma toegestuurd kregen? Of kwam het omdat er inmiddels een rel was ontstaan rond de historische betrouwbaarheid van de film? Fans van Lyndon B. Johnson waren namelijk van mening dat de film een te scherpe kritiek formuleerde op de president omdat hij het uitvaardigen van de Voting Rights Act niet genoeg als een 'politieke prioriteit' behandeld had. Kortom: voer voor discussie onder historici.

Ook het debat rond historische correctheid is een vast Oscarritueel geworden. "You know it's Oscar season when the historical-accuracy hit squads show up", was de ironische reactie van journalist Bilge Ebiri op de website Vulture.com. Dit jaar was trouwens niet alleen Selma het doelwit, maar ook biopics zoals The Imitation Game, Foxcatcher en American Sniper.

In The New York Times liet filmhistorica Jeanine Basinger noteren dat ze soms zo moe wordt van al dat muggenziften: "We're trying to hold movies to a truth we can't hold history to. History is always someone's opinion." Met andere woorden: als zelfs historici blijven kibbelen over allerlei details, hoe zou een film, die in eerste instantie een dramatisch verhaal wil vertellen, iedereen tevreden kunnen stellen? Zolang er geen sprake is van pure propaganda of flagrante geschiedenisvervalsing bestaat er ook nog zoiets als creative license. Het feit dat de portrettering van president Lyndon B. Johnson voor gekrakeel zorgt, is evenmin toevallig. Het doet zich telkens voor bij presidentiële biopics, van JFK over Frost/Nixon tot Lincoln.

Creatief herschreven

Opmerkelijk detail: de redevoeringen van dominee Martin Luther King in Selma zijn blijkbaar ook niet helemaal historisch accuraat. De reden: de rechten op die speeches zitten bij Dreamworks en Warner Bros. omdat Steven Spielberg plannen heeft om ooit een biopic over Dr. King te produceren. En dus moesten de historische toespraken van de dominee door de filmmakers van Selma op een creatieve maar zeer overtuigende manier 'herschreven' worden.

Blijft de vraag of Ava DuVernay nu al dan niet een nominatie als beste regisseur verdiend had? Absoluut. Haar regie, zowel in de intimistische als de actiescènes, zowel bij de gesprekken in het Witte Huis als bij de massataferelen aan de Edmund Petrus Bridge, is van hetzelfde hoge en meeslepende niveau als de vertolkingen, zowel door de hoofdpersonages als door de talrijke nevenpersonages. En ja, het feit dat de Britse acteur David Oyelowo niet genomineerd werd voor zijn indrukwekkende vertolking van Martin Luther King mag gerust ook een schande genoemd worden.

Het resultaat is een film die even aangrijpend als actueel is. Afgelopen weekend werd in Selma, in aanwezigheid van president Obama, de vijftigste verjaardag van die historische protestmars herdacht. Maar tegelijk werd ook in herinnering gebracht dat de Voting Rights Act nog steeds zwaar onder druk staat. De strijd voor gelijke rechten is nog niet helemaal gestreden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234