Dinsdag 18/06/2019

Hulpverlening

Seksuele uitspattingen achtervolgen humanitaire hulpverlening

Reddingsteams helpen begin 2010 in Port-au-Prince duizenden mensen getroffen door een zware aardbeving. Beeld Photo News

Nu Oxfam bevestigt dat medewerkers op missie in Haïti prostituees in hun woning inviteerden, denken velen: ‘Daar gaan we weer.’ Want seksuele uitspattingen bij hulpverleners in een ver buitenland, we horen het zo vaak dat het onvermijdelijk lijkt. Is dat ook zo?

Belgisch landendirecteur voor Haïti Roland Van Hauwermeiren (68) betaalde prostituees voor hun diensten in de villa die Oxfam voor hem huurde in Port-au-Prince, Haïti. Het was 2010 en Haïti bloedde door een zware aardbeving. Maar Van Hauwermeiren, die de Britse tak Oxfam UK in het land leidde, zorgde voor afleiding.

Waardige exit

Oxfam bevestigt nu dat er een intern onderzoek kwam naar aanleiding van aantijgingen over ‘seksuele uitbuiting’ tegen verschillende personeelsleden en benadrukt dat het daarover in 2011 ook persberichten uitstuurde. De Belg en twee collega’s mochten beschikken zonder tuchtmaatregelen. Vier anderen werden wel ontslagen wegens ‘wangedrag’.

In Haïti is prostitutie illegaal en wie voor Oxfam werkt, onderschrijft een gedragscode die betalen voor seks op missie verbiedt.

Van Van Hauwemeiren is vooralsnog geen spoor. “Ik heb hem in januari 2011 ontmoet in Haïti omdat hij me hielp bij terreinbezoeken”, zegt Erik Todts, expert noodhulpverlening. “Ik weet dat hij vroeger in Afrika werkte en dus in zeer harde omstandigheden goed functioneert en ik kan me voorstellen dat hij op basis daarvan geselecteerd is voor Haïti. Daarna heb ik nooit nog iets van hem gehoord. Hij lijkt sinds dat interne onderzoek van de aardbol verdwenen.”

Rode Kruis en Save the Children

Alle Oxfam-afdelingen zitten verveeld met de zaak. In een persbericht benadrukt de ngo dat het “elk vermoeden van misbruik bijzonder ernstig neemt” en dat Oxfam UK sinds de affaire een hotline voor klokkenluiders instelde en een pakket maatregelen nam om dit te voorkomen.

Maar ondertussen krijgen we nog maar eens het verhaal van een liefdadigheidsorganisatie die getraumatiseerde en hulpbehoevende mensen seksueel uitbuit. Dat komt al sinds er ngo’s en blauwhelmen bestaan terug, in vele variaties, van hulpverleners die tijdens hun uren bordelen bezoeken tot brengers van liefdadigheid die, zoals in Congo en Rwanda, lokale vrouwen verkrachten.

Niet lang geleden kwamen ook het Amerikaanse Rode Kruis en ngo Save the Children in het nieuws in verband met ‘seksueel wangedrag op het terrein’. En de Europese Commissie onderzoekt de Amerikaanse ngo Mercy Corps, die vluchtelingen op het Griekse eiland Lesbos seksueel zou hebben uitgebuit.

Onvermijdelijk?

Is het dan onvermijdelijk dat ngo's of VN-personeel in verre buitenlanden zich vergrijpen aan de doorgaans kwetsbare mensen die ze zouden moeten helpen?

“Het eerlijke antwoord daarop is ja, omdat het mensen zijn en mensen dat soort misstappen begaan”, zegt Todts. “Dit gedrag komt niet meer en vaker voor bij ngo’s dan bij alle andere bedrijven en organisaties. Alleen is het zeer begrijpelijk dat als het aan het licht komt, er veel meer aandacht naar gaat want van liefdadigheidsorganisaties die met ‘ons’ geld werken en mensen moeten beschermen, aanvaarden we zulke uitschuivers natuurlijk veel minder."

Over de omvang van het probleem zeggen ook andere insiders: het is eerder zeldzaam en komt niet per se meer voor dan elders in de samenleving, maar het is er wel en het is op een bepaalde manier structureel omdat het steeds maar weer terugkomt en het eigenlijk niet honderd procent in te dammen is.

Zero tolerance

“Zeker de laatste twee à drie jaar zie je dat veel organisaties een zero tolerancebeleid bepleiten dat iedere werknemer moet ondertekenen”, zegt Christine Knudsen, directeur van Sphereproject.org, dat ngo’s al sinds eind jaren 90 bijstaat om de kwaliteit van humanitaire hulpverlening te verbeteren.

Sphereproject heeft ook een handboek met een gedragscode voor hulpverleners. “Seksuele uitbuiting is natuurlijk geen optie”, zegt Knudsen. 

Misschien denkt een buitenstaander dat iemand die na de uren een prostituee boekt niets ergs doet,  maar in een hulpverleningssituatie zijn prostituees zeer vaak vrouwen die zo arm zijn dat ze geen andere keuze hebben dan hun lichaam voor zeer weinig geld te verkopen. Bovendien heeft de blanke man met zijn vele hulpverleningsdollars tegenover zo’n vrouw automatisch veel macht, wat snel de deur kan openzetten naar misbruik en straffeloosheid, zeggen insiders. 

Knudsen: "Deze mensen hebben weinig keuze en er is een enorm machtsverschil tussen buitenlandse hulpverleners die voorzieningen en budgetten beheren en de mensen die die bronnen om te overleven hard nodig hebben. Dat machtsverschil en het gevoel van straffeloosheid dat erdoor kan ontstaan moet erkend en aangepakt worden."

Toch is de kloof tussen beleid en praktijk soms nog groot.

Ook een geroutineerde ngo-medewerker met ervaring in Afrika en het Midden-Oosten die anoniem wil blijven, zegt: “Er is meer nodig om de zero tolerance ook af te dwingen, het blijft vaak enkel een ondertekend papier."

Psycholoog

Wat volgens hem zou helpen, is strenger onderzoek bij aanwervingen. “Het kan niet dat iemand die hulpbehoevende mensen betaalde voor seks, door de ene ngo aan de deur gezet wordt en bij een andere ngo aan de slag kan, zonder dat iemand daar dat te weten komt. Dat gebeurt nu wel. Soms uit gebrek aan middelen, soms uit schroom om over dit thema te spreken. Persoonlijkheidstests en eens contact opnemen met de vorige hr-afdeling kunnen helpen voorkomen dat het zich herhaalt. Maar het werk op het terrein is keihard, wat ook de reden kan zijn waarom iemand over de schreef gaat. Daarom is het ook nodig dat medewerkers die lang van huis zijn een psycholoog ter beschikking staat.”

Zeker de grote ngo’s hebben ondertussen meer systemen, tests, vormingen en inderdaad psychologen om het probleem te voorkomen en aan te pakken. Alleen zijn er ook veel anderen die daar de mensen, expertise en centen niet voor hebben. “Al hangt het ook niet alleen daar van af maar ook van een bepaalde mentaliteit,” zegt nog de ervaren ngo’er, “want in de VN-hulpverlening is de straffeloosheid in verband hiermee erg groot.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden