Zaterdag 15/08/2020

Seksisme lijkt dood, leve modern seksisme

Jonge mannen zijn seksistischer dan hun vaders, al neemt hun vooringenomenheid een andere gedaante aan. Plat gezegd: tieners en twintigers gaan ervan uit dat de strijd gestreden is en dat al die vrouwen niet zoveel moeten zagen over die 'zogenaamde ongelijkheid'. Het seksisme in haar modernste en vileinste variant.

Moeders, let op voor uw zonen. Voor u het weet, zijn het onvervalste macho's. Voor u het weet, groeien ze uit tot onversneden seksisten. Die waarschuwing bevat het onderzoek van de Antwerpse en Brusselse Université Saint-Louis over seksisme, holebifobie en transfobie (zie kader). De pubers van nu zijn echter geen traditionele seksisten, ze zijn van een gesofisticeerder soort.

Dit moderne seksisme is veel minder bruut dan haar voorganger. Mannen die eraan lijden, zijn zich van geen kwaad bewust. Ze gaan ervan uit dat de vrouwenstrijd lang achter de rug is. Vrouwen hebben in hun ogen exact evenveel rechten als de mannen. Ze raken even makkelijk aan de top, ze vinden evenveel nullen terug op hun loonbriefje, ze krijgen geen beledigingen meer naar hun hoofd geslingerd. "Modern seksisme gaat over de verborgen, subtiele vorm van seksisme", duidt Myrthe Dierckx van de Universiteit Antwerpen. "Het beschrijft het gebrek aan bewustzijn en begrip over de nog steeds bestaande ongelijkheid tussen mannen en vrouwen in een formeel egalitaire samenleving. Moderne seksisten ontkennen dan ook vaak het bestaan van discriminatie tegenover vrouwen, voelen zich beledigd als mensen hierover klagen en staan weigerachtig tegenover maatregelen om discriminatie tegen te gaan."

Mama moet land hervormen

Moderne seksisten zullen de nieuwe seksismewet van federaal minister Joëlle Milquet (cdH) een uiting van hysterisch feminisme vinden. Ze snappen niet dat seksisme heden ten dage nog strafbaar moet gemaakt worden.

Senator Freya Piryns (Groen) gaf ongewild eind november het beste bewijs dat ook in de politiek nog niet alles peis en vree is tussen de seksen. De Antwerpse moest haar baby van enkele weken oud meetronen naar de Senaat omdat er voor volksvertegenwoordigers nog altijd geen wettelijk geregeld zwangerschapsverlof bestaat. Had Piryns verstek laten gaan, had een hele resem wetten niet de vereiste meerderheid gehaald. "Leon, nog geen maand oud", schreef ze toen op haar blog, "gaat dus donderdag mee naar de Senaat. Stiekem hoop ik dat hij daar alles bijeen huilt, duidelijker dan dat kan mijn punt niet gemaakt worden. Pas bevallen mama's horen namelijk niet te werken. Ik dacht dat we daar in onze maatschappij al voor hadden gezorgd."

Voil janet

Dat jongeren hoog scoren op dit modern seksisme, betekent niet dat zij per definitie conservatiever zijn dan hun vaders. "Jongeren hebben op heel veel punten nog geen bewustzijn. Zij erkennen bepaalde problemen nog niet omdat ze er nog nooit mee in aanraking gekomen zijn", zegt Petra Meier van de Universiteit Antwerpen. Omdat het theoretisch kader - de wetten, de rechtspraak - seksisme afstraft, gaan ze ervan uit dat het in de praktijk ook wel los zal lopen. "Jongeren zijn willens nillens erg naïef", gaat Meier verder. "We moeten hen hiervoor niet met de vinger wijzen, we moeten hier iets aan doen."

Datzelfde gebrek aan inlevingsvermorgen manifesteert zich bij jongeren tegenover holebi's. Over het algemeen zijn ze veel toleranter tegenover homo's, lesbiennes en biseksuelen dan ouderen. Maar zij gaan wel veel vaker uitdrukkingen bezigen zoals 'wat een janet' of 'dat is voor mietjes'. "Daar zitten niet eens slechte bedoelingen achter", zegt Meier. "Deze jongeren beseffen gewoon nog niet hoe kwetsend dit kan zijn."

Mannen met schorten

De beste remedie tegen deze hedendaagse intolerantie, zo betogen onderzoekers, is vanzelfsprekend de opvoeding. "Al vanaf de eerste kleuterklas moeten leerkrachten ingaan tegen alle mogelijke stereotiepen", meent Meier. "Tegen kinderen zeggen kleuterleiders nog altijd: 'Vraag aan mama om een taart te bakken. Vraag aan mama om je sportzak klaar te maken.'"

In leesboekjes staat de moeder met een schort aan het fornuis en komt de vader thuis van het werk met zijn aktetas. Vaders dienen om in de bomen te klimmen, moeders om de kapotte knieën achteraf te verzorgen. Koppels met twee mannen of twee vrouwen zijn nauwelijks ergens te vinden. "Dat moet veranderen", gaat Meier verder. "Je moet constant ingaan tegen deze traditionele binaire opdeling tussen man en vrouw", vervolgt Meier. "Een sensibiliseringsweekje hier of ginder volstaat niet. Deze vooroordelen zijn immers zo ingeslepen dat het erg moeilijk is om ze uit te roeien. Dit is geen pleidooi voor indoctrinatie, wel voor bewustmaking."

Het modern seksisme maakt golfbewegingen doorheen de generaties. De middengeneraties, in het onderzoek tussen 27 en 56 jaar oud, vallen er minder op te betrappen, net omdat zij meer met hun voeten op de grond staan. Via allerlei ervaringen, op het werk, in hun gezin of bij hun vrienden merken mannen dat het seksisme toch nog hardnekkiger is dan ze dachten. Ze stellen het idee bij 'dat alles al wel in orde zal zijn voor de vrouwen'. Bij zestigers valt uit het onderzoek op te maken dat ook deze vorm van seksisme hevig aanwezig is. "Bij hen zijn de echt ouderwetse denkpatronen nog dominant", zegt Meier. "Dat maakt van hen traditionele én moderne seksisten."

Ook oud seksisme floreert

Het moderne seksisme heeft het oude seksisme zeker niet verdrongen. Mannen van alle leeftijden zijn ook nog altijd 'gewone' of 'traditionele' seksisten, en zijn hier veel vaker schuldig aan dan vrouwen. Zo vindt 44 procent van de mannen dat sommige mensen niet gelijkwaardig zijn aan anderen, terwijl 'slechts' 28 procent van de vrouwen daarvan uitgaat. Een vijfde van de mannen uit het onderzoek voelt zich ongemakkelijk in de nabijheid van vrouwelijke mannen, tegenover 5,5 procent van de vrouwen.

Hoe mannelijker mannen zich voelen, hoe intoleranter ze zijn. "Wie de patriarchale rollenpatronen in het gedrang brengt, zoals holebi's, wordt door hen afgestraft", legt Dierckx uit. "Deze mannen zijn immers angstig dat zij de bestaande mannelijke dominantie in de samenleving zullen doorbreken. Daar worden ze vijandig en agressief van."

Vrouwen gaan niet vrijuit

Vrouwen zijn dan wel minder seksistisch dan mannen, toch mogen ze hun handen niet in onschuld wassen. Ook zij denken nog altijd in zwart-witclichés, en beschouwen dit als onwrikbare waarheden. Zo meent 47 procent van de vrouwen dat 'mannen zich als baby's gedragen als ze ziek zijn' en dat 'mannen altijd zullen vechten om meer controle in de maatschappij dan vrouwen'.

Vaak zijn deze vooroordelen zulks gemeengoed dat de 'eigen soort' ook overtuigd is van het objectiviteitsgehalte. 30 procent van de mannen gaat er zelf mee akkoord dat een lichte verkoudheid hen transformeert tot kleine kinderen.

Stad versus platteland

De onderzoekers hadden verwacht dat stedelingen veel toleranter zouden zijn plattelandsbewoners. Omdat verschillen dagdagelijkse kost zijn in de grootstad, gingen de academici ervan uit dat dit ook weerspiegeld zou zijn in de houding van hun inwoners. Eerdere studies wezen ook uit dat de straat waar je woont, je houding bepaalt tegenover anderen. In dit onderzoek bleek dat echter niet te kloppen. De woonplaats was hier geen doorslaggevende factor voor de tolerantiegraad.

Op dit verrassende resultaat is er wel één, angstaanjagende uitzondering. Stedelingen gaan vaker holebi's beledigen of zelfs fysiek aanvallen dan dorpelingen. Of dat te maken heeft met de grotere anonimiteit in de (groot)stad of meer zichtbare aanwezigheid van de holebigemeenschap aldaar, konden de onderzoekers niet achterhalen.

Veel bepalender dan het postadres blijkt echter de vriendenkring van de ondervraagden. Hoe meer die verschilt van jezelf, hoe meer iemand verschillen aanvaardt. Ook van 'onbekend maakt onbemind' bestaat er dus een moderne versie.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234