Dinsdag 21/01/2020

Seks, maagden en islam in Marokko

Hoe boos is Allah in Marokko om de kus van een jongeman op de hand van zijn verloofde? Het antwoord, en vooral de zoektocht daarnaar, leverde The virgin diaries op, een erg boeiende documentaire van Jessica Woodworth. Een gesprek met de cineaste, die samen met de Vlaming Peter Krüger en Nederlander Joost de Vries het nieuwe onafhankelijke productiehuis The Ice House vzw oprichtte.

Brussel / Eigen berichtgeving

Catherine Vuylsteke

It started with a kiss, de documentaire over maagdelijkheid, seksualiteit en islam in Marokko van de Amerikaanse Jessica Woodsworth, bedoel ik. Niet die van Hot Chocolate maar van de verloofde van Woodworths vriendin Fatiha (28). Een zedige kus op de hand, nog wel. En toch: de verloofde meldt luttele dagen later dat zoiets als 'haram' - islamitisch slecht - geldt. Fatiha wil weten waarom, maar dat soort vragen, zo meent de echtgenoot in spe, hoor je niet te stellen. Met een dergelijk antwoord kan de goed opgeleide, uit een erg respectabele, traditionele familie stammende Fatiha dan weer geen genoegen nemen. Samen met Woodworth zoekt ze antwoorden.

Dat Jessica Woodworth deze film maakte, is haast een toeval. Ze bracht haar jeugd als dochter van een Navo-functionaris in Brussel en Genève door - wat haar de voor Amerikanen zeldzame kennis van de Franse taal opleverde - en studeerde vervolgens aan de universiteit van Princeton en Stanford. Daarna kreeg ze een Fulbright-onderzoeksbeurs en kwam als from outer space in Marokko aan. Hoewel, dat laatste viel nogal mee: Woodworth had zich met de boeken van Fatima Mernissi een zeker beeld van dat land gevormd en raakte nog meer geïnteresseerd in de Arabische wereld na Linda Steets veils and daggers, over het imago van die regio in het Westen.

"Desalniettemin", vertelt ze, "wilde ik onbevangen naar deze maatschappij kunnen kijken, en één van mijn eerste conclusies was dat ik mij nooit enige echte toegang tot het leven van de Marokkanen zou kunnen verschaffen zonder loyale vrienden die mij werkelijk in vertrouwen namen. In dat opzicht heb ik verschrikkelijk veel geluk gehad: ik leerde Fatiha haast meteen kennen.

"Het eerste onderwerp dat me fascineerde, was dat van de moudawana, het momenteel geheel ter discussie staande familierecht. Ik wilde dat in de praktijk zien, hoe de rechtbanken over scheidingsaanvragen oordelen en wat er gebeurt met dochters die bij gebrek aan de goedkeurende vaderlijke handtekening hun huwelijksdromen in rook zien opgaan. Met hun verhalen wilde ik een film maken, een variant van Divorce, Iranian style. Maar daarover een film maken, bleek een heikele zaak, vooral daar de Marokkaanse samenleving nog steeds een erg ambigue relatie met 'het beeld' heeft en het fenomeen kritische documentaire er eigenlijk onbekend is.

"Ondertussen hadden we er een halfjaar veldwerk opzitten en bevonden we ons in een waar moeras van verhalen. Ik deelde onderhand een appartement met Fatiha, wier leven in een stroomversnelling terecht was gekomen. Onder de enorme familiale druk stemde ze in met een huwelijk met een jongen die haar onlangs overleden grootvader had uitgezocht. Het was mijn idee om dààr een film over te maken, een klein project, bestemd voor discussies in scholen. Voor haar kwam het er op aan een film te maken die in Marokko vertoond kon worden. Haar enige voorwaarden waren dat haar familie en haar verloofde erbuiten bleven.

Aangezien Fatiha een erg beschermde jeugd heeft gehad, was mijn ontdekkingstocht van de Marokkaanse maatschappij ook in grote mate de hare. Hoe meer ze te weten kwam, hoe verbetener ze zich in de hele problematiek vastbeet. "Het werd niet alleen een film over haar, maar ook mèt haar als 'interviewer', wat niet eenvoudig was, en dan heb ik het niet eens over haar spoedcursus 'interviewen voor de camera'. Immers, je kan een islamgeleerde niet zomaar vragen stellen: er wordt in metaforen gesproken en elke vraag moet verwijzen naar een historische figuur of een religieus vers - een kunst waarin Fatiha's broer haar bekwaamde."

Fatiha en Woodworth spraken met honderden islamgeleerden, gynaecologen die middels operaties het maagdenvlies herstellen en gewone burgers.

Vijvenvijftig uur film leverde dat op, te herleiden tot 57 minuten documentaire. "Het allerschokkendste voor Fatiha was de visie van verschillende islamgeleerden op de operaties die het maagdenvlies herstellen. Ze vonden die 'halal' - islamitisch toegestaan - en beriepen zich op het 'sitr'-principe van het minste kwaad. De eigen eer en die van de familie worden gered, en de 'zonde' is er één voor God, maar God is vergevingsgezind. Fatiha wilde van die geleerden exacte antwoorden, ze hoopte dat ze haar zouden zeggen wat ze precies wèl en niet mag als goede moslim en dat ze haar zo strikte kindertijd zouden rechtvaardigen. Maar ze hoorde het tegenovergestelde: de bottom line van het discours was dat je kunt doen wat je wilt, als je maar discreet bent. 'Maar dat is hypocrisie', vond Fatiha."

The Virgin Diaries, RTBF 1 23.15 (ook morgen om 13.30 op La Deux, woensdag om 10.00 uur op RTBF 1 en volgende zondag om 23.00 uur op Canvas)

Je kunt doen wat je wilt, als je maar discreet bent

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234