Donderdag 28/05/2020

'Seks is een politiek wapen'

Meer dan de politiek is het de seksualiteit die de VS heeft geconstrueerd, en meer dan welke groep ook hebben de puriteinen hun stempel gedrukt op God en gebod. Dat stelt politicologe, historica en journaliste Nicole Bacharan in haar onthullende boek Du sexe en Amérique.

De naam Nicole Bacharan zal het noordelijke landsgedeelte niets zeggen, maar onder de taalgrens en in haar vaderland Frankrijk is deze Washington-correspondente een radio- en tv-beroemdheid. Bacharan, die haar rijexamen in het Nederlands aflegde toen ze aan het Europa-college in Brugge studeerde, is behalve politicologe ook historica. Als onderzoekster is ze bovendien verbonden aan Stanford, en het jongste anderhalve decennia schreef ze een vijftiental boeken bij elkaar.

Ook haar nieuwste werk, het uiterst lezenswaardige Du sexe en Amérique. Une autre histoire des États-Unis, gaat als zoete broodjes over de toonbank. In een romaneske stijl die op geen enkel moment afdoet aan academische sérieux fileert ze de Amerikaanse identiteit en de vele invloeden die haar hebben gevormd. Seks, en daarmee macht, leugen en vrijheid, zijn Bacharans rode draad.

U schrijft dat de Amerikanen seksueel niet anders leven dan de Europeanen, in die zin dat we aan beide kanten van de Atlantische Oceaan seksueel bevrijd zijn. Toch denken Amerikanen anders over seks. Daar komen de puriteinen op de proppen.

"Ik heb de geschiedenis van de diverse territoria van de huidige VS bestudeerd vanuit de vraag hoe het mogelijk is dat de puriteinen de doorslag gaven voor de hedendaagse seksuele cultuur in de VS. De puriteinen waren immers niet de eersten die in het overzeese gebied voet aan wal zetten.

"Eerder had je de Spanjaarden, die met hun Inquisitie via het Westen en Mexico arriveerden, vervolgens de Engelse anglicanen die zich in Virginia vestigden, daarna de Fransen die Quebec en Louisiana voor hun rekening namen. Later pas, in 1620, in wat New England genoemd zou worden, landden de puriteinen: één schip, samen 105 mensen, kinderen en matrozen meegerekend. Een groep die amper een jaar later al gehalveerd was door kou en ziekte.

"Hoe kon het dat dat groepje zo'n beslissende invloed uitoefende op zo'n immens land, waar bovendien lang niet alleen Europeanen neergestreken waren, maar ook heel veel mensen uit Afrika, Azië en Zuid-Amerika?"

Wat was de sleutel van hun succes?

"De puriteinen konden de officiële voorouders van de VS worden omdat ze het gemaakt hadden in hun nieuwe land. Hun visie op menselijke relaties en seksualiteit was keihard, ja. Zo hadden ze een obsessionele aandacht voor kuisheid, transparantie en groepscontrole. De puriteinen hadden hele rituelen voor zondaren of mensen die overspel pleegden, met spectaculaire publieke vernederingen en groots opgezette spijtbetuigingen, met mogelijkheid tot vergiffenis en aan het eind van de rit ook officiële re-integratie in de gemeenschap.

"Het zijn allemaal dingen die we ook vandaag nog zien, de idee dat als één lid van de groep zondigt de hele groep als zondaar wordt beschouwd. Die wil om te controleren blijft aanwezig en is fundamenteel. Hij heeft te maken met de zelfperceptie van de VS als uitverkorenen Gods.

"Maar wat het puriteinse succes vooral verklaart, is de ideologie van de permanente mogelijkheid tot het heruitvinden van jezelf. Een mens moet aan zichzelf werken zoals hij aan de wereld moet werken, luidt de redenering. Zondaren met berouw, mensen die mislukt zijn, kunnen de wereld veranderen en kracht putten uit hun mislukking. Dat is een van de wortels van het Amerikaanse kapitalisme. Ook migranten die vandaag in de VS aankomen, uit regio's met een totaal andere culturele en seksuele ervaring, nemen opvallend snel het mentale kader op dat de VS van de puriteinen geërfd hebben."

Dat puriteinse staat ook in schril contrast met de seksualiteit van de inheemse volkeren, van wie de Amerikanen maar bitter weinig overnamen.

"Voor de Europeanen was de seksuele schok gigantisch, en die bepaalde mee het Europese geweld tegen de indianen. Het gaat niet alleen over het feit dat die grotendeels naakt liepen, maar ook dat de seksuele daad in hun ogen niet zondig was, wel iets goeds en moois dat niet per se verborgen hoefde te blijven.

"Ik zeg niet dat de inheemse seksualiteitsbeleving een idylle was, maar voor Europeanen in de 15de, 16de en 17de eeuw was ze volstrekt onbevattelijk. De Europeanen hebben dan ook niets van de inheemse cultuur geïntegreerd. Op geen enkel moment is het in ze opgekomen dat ze iets van de indianen te leren hadden. Dat is die laatsten uiteraard verschrikkelijk duur te staan gekomen."

Niet alleen de puriteinse geest heeft de seksuele identiteit gevormd, dat heeft ook de slavernij, schrijft u.

"De grote leugen die de slavernij geweest is, ja, want officieel waren de VS het land van de vrijheid. De raciale orde, laat ons duidelijk zijn, is ook een seksuele orde. Als je slaaf bent omdat je huid donker is en vrij burgerschap verzekerd wordt door een blanke kleur, dan kunnen mensen van een verschillende huidskleur onmogelijk samen kinderen krijgen, een officieel verbod dat verschrikkelijk zwaar zal wegen op de verhouding tussen zwarte mannen en blanke vrouwen, en dat een obsessie wordt voor blanke mannen, die seksuele concurrentie vrezen van zwarte mannen.

"In veel gevallen zijn de gevolgen van die institutionalisering moorddadig gebleken. Een ander aspect dat ook vandaag nog in de taboesfeer hangt is de absolute dominantie van blanke mannen over zwarte vrouwen. Die laatsten waren natuurlijk hun eigendom, blanke heren konden met hen doen wat ze wilden. Het ging zover dat zelfs de hele idee van verkrachting niet bestond. Vrouwen behoorden hun meesters toe, punt uit."

En dat werd dan allemaal omzwachteld, goedgepraat en overgoten met een stichtelijk sausje?

"Veel blanke mannen zeiden dat zwarte vrouwen geen moraal hadden, zich provocatief opstelden en alleen op seks uit waren. Hoe dan ook, als je kijkt naar het aantal mulatten dat sinds het begin van de slavernij ter wereld is gekomen, dan kun je alleen maar afleiden dat de rassenscheiding in de realiteit nooit bestaan heeft, dat de officiële instelling en de concrete praxis soms ver van elkaar lagen. Maar daar sproot weer een ander probleem uit voort: dat van het vaderschap. Mulatten hadden nooit vaders, iedereen deed alsof zijn neus bloedde. De blanke vrouwen op de plantages wisten heel goed wat hun mannen hadden gedaan, maar zwegen. Dat alles heeft een heel gewrongen erfenis nagelaten."

Waar we ook vandaag de sporen nog van zien?

"Kijk naar het electoraat van Donald Trump. Daar zitten heel wat mensen tussen uit de voormalige geconfedereerde staten. Er is een rechtstreeks verband tussen de keuze voor Trump en heimwee naar de zogenaamde goede oude tijd, toen de zwarte zijn plaats nog kende en het niet tot pakweg president schopte. Obama blijft fundamenteel onaanvaardbaar voor een kleine maar erg virulente minderheid in de VS.

"Ik heb nooit eerder een dergelijke explosie van expliciet racistische groepen gezien en nooit eerder is een vergelijkbaar volume aan wapens verkocht.

"Daartegenover staan, gelukkig maar, de vele miljoenen VS-burgers voor wie Obama's verkiezing een opluchting was, een catharsis zelfs. Mensen waren trots dat hun land in staat gebleken was een zwarte president te kiezen."

Hoe verklaart u Trumps succes bij de diep christelijke kiezers?

"Trump draagt het grootkapitalisme als erfenis van de puriteinen mee, maar daar houdt het dan ook op. Ik heb me dus het hoofd gebroken over de vraag waarom zo veel mensen die God en religie in het centrum van hun doen en laten stellen, voor Trump kiezen.

"Welnu, eigenlijk is het antwoord simpel: de totale verwerping van de vreemde, de buitenlander, de zwarte, de latino. Ook al bezitten zij de Amerikaanse nationaliteit, voor Trump zullen zij nooit Amerikanen zijn. Voor zijn kiezers zijn alleen blanke protestanten Amerikaan en is het blanke protestantisme de enige component binnen de samenleving die aanspraak kan maken op de Amerikaanse identiteit. Voor Trumps kiezers komt de xenofobie op de eerste plaats, daarna pas de moraal."

Hoe moet het, met lieden als Trump, verder met de Republikeinse partij?

"De Republikeinen hebben met vuur gespeeld. Ze zijn op het eindpunt gekomen van een evolutie die ze niet langer in handen hebben. Sinds de jaren 80 hebben ze alle voormalige segregationisten in hun electoraat opgenomen, net als heel veel mensen uit volkse kringen die niet bepaald thuishoren in een formatie die vooral Wall Street en de zakenwereld wil vooruithelpen.

"Om die kiezers aan zich te binden, hebben de Republikeinen hun een religieuze agenda verkocht. De Grand Old Party heeft hen tegen hun eigen sociaal-economische belangen doen stemmen, tegen hun eigen portefeuille dus. Vandaag komt die hele aberratie aan het licht en moeten de Republikeinen naar een nieuw verhaal op zoek. Het religieuze verhaal wordt dus door een xenofoob verhaal vervangen."

Trumps kiezers ook zijn het die zeggen: 'We hebben al een zwarte president gehad, nu moet het ook niet nog een vrouw zijn.'

"En dat terwijl, veel meer dan Trump, Hillary Clinton het puriteinse element belichaamt, de oude religieuze en familiewaarden in zich draagt. Welja, Trump schildert haar af als de patrones van sodom en gomorra, terwijl ze echt wel een ongelooflijk strikte vrouw is. Uit feministische hoek krijgt ze zelfs kritiek voor het feit dat ze al die krenkingen heeft geslikt en Bill vergeven heeft.

"Trump, een man die zelf niet uitblinkt in deugdzaamheid, eerlijkheid of godsijver, wil de hele zaak-Lewinsky nieuw leven inblazen en het thema seksualiteit nog maar eens manipuleren als politiek wapen."

Zal hem dat lukken?

"Ik denk het niet. Als het alleen maar over een seksuele escapade gaat, het geval van Bill Clinton, dan heeft seks vandaag veel minder impact dan wanneer er bijvoorbeeld corruptie mee gemoeid is. Clinton zelf is een andere man geworden. Hij is ouder en wijzer geworden, hij incarneert opnieuw de rol van rots in de branding, een soort geweten van de Democratische Partij. We zullen zien wat ervan komt, maar hij zal zich zeker niet inhouden tegen Donald Trump."

Is het niet paradoxaal dat uitgerekend een land dat zo zwaar tilt aan buitenechtelijke seks, zeker in de politiek, mee het pad geëffend heeft voor de seksuele bevrijding van de Europeanen?

"Kijk naar de jaren 60. Ik denk dat, als de publieke opinie weet gekregen had van het seksleven van president Kennedy, hij dat politiek niet zou hebben overleefd. Het ging niet zomaar om een overspelig akkefietje, Kennedy was op pathologische wijze seksueel actief. Zo'n onthulling zou de opinie destijds niet alleen gechoqueerd hebben, de mensen zouden zowaar ongerust geworden zijn. En in diezelfde jaren 60, of eerder nog, in de jaren 50, zie je hoe de Amerikanen die puriteinse erfenis beginnen te doorbreken.

"Aan de ene kant hing er een loodzware schaduw over de seksualiteit, herinner u wat het McCarthyisme met de homoseksuelen en overspeligen heeft gedaan, aan de andere kant kwam de onvermijdelijke reactie. Mensen raakten verstikt, waardoor er een brutale dialectiek ontstond die het puritanisme op haast puriteinse wijze ter discussie stelde. De seksuele bevrijders uit de jaren 60 waren allerminst puriteins op het morele en seksuele vlak, ze waren dat des te meer in het fundamentalisme waarmee ze de wereld wilden veranderen. Kijk naar een Jack Kerouac en het effect van diens boek On the road. Dat is enorm geweest!"

Hoe zou u, vanuit seksueel-politiek standpunt, Barack Obama omschrijven?

"President Obama heeft op perfecte wijze het puriteinse erfdeel geïntegreerd, waarbij je geen verschil hebt tussen de publieke en de privé-moraal. Hij weet ook perfect dat seks tegen je kan worden gebruikt. Zeker nu het internet de hele planeet tot voyeur en daarmee tot puritein gemaakt heeft, zoeken zijn tegenstanders naar de allerkleinste zwakheid om toe te slaan. Wel, dat is ze niet gelukt.

"Obama valt niet aan te vallen. Hij staat symbool voor de volmaakte vlekkeloosheid die een basisvereiste geworden is om de hoogste machtspositie in de VS te bekleden. Ondanks de seksuele charme die hij onmiskenbaar bezit, is hij op dat vlak onaantastbaar gebleken. Hij is iemand die zichzelf beheerst, de totale controle over zijn eigen lichaam en geest in handen heeft."

Ten slotte, en nu hij afscheidnemend is: welke balans maakt u van de Obama-jaren op?

"Ik denk dat zijn binnenlandse balans vrij goed is, zijn buitenlandse minder. Voor een sluitend antwoord vind ik het voorbarig, maar zijn waardigheid en intelligentie zullen gemist worden, zeker en vast. Bovendien, op het morele vlak is Obama allerminst een conservatief. Hij heeft veel gedaan voor het homohuwelijk en heeft in het Witte Huis, naast toiletten voor vrouwen en mannen, ook genderneutrale toiletten geïnstalleerd.

Obama is met andere woorden progressief. Bovendien is hij ongelooflijk elegant. Obama is de totale tegenpool van Trump, die vreselijk vulgair is."

Nicole Bacharan, Du sexe en Amérique. Une autre histoire des Ėtats-Unis, Robbert Laffont, Parijs, 446 blz, 25 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234