Zondag 09/05/2021

AchtergrondVerkiezingen Israël

Seculier en ultraorthodox Israël strijden om de identiteit van het land

Duizenden ultra-orthodoxe joden wonen tijdens de lockdown een begrafenis van een belangrijke rabbi bij in Jeruzalem.  Beeld AFP
Duizenden ultra-orthodoxe joden wonen tijdens de lockdown een begrafenis van een belangrijke rabbi bij in Jeruzalem.Beeld AFP

Natuurlijk klinkt hetzelfde refrein als bij eerdere verkiezingen in Israël: premier Netanyahu, die terecht moet staan wegens corruptie, is wel/niet geschikt om het land te leiden. Maar het echte twistpunt schuilt dit keer bij een ander thema: orthodoxe en seculiere partijen beschuldigen elkaar ervan het karakter van het land te vernietigen.

“Als u Netanyahu naar huis kunt sturen door een coalitie te vormen met de ultraorthodoxe partijen, zou u dat dan doen?” Deze vraag werd vorige week tijdens een televisie-interview voorgelegd aan Avigdor Lieberman, leider van de seculiere rechts-nationalistische partij Ons Huis, en fel tegenstander van Benjamin Netanyahu. Zijn antwoord: “Zij moeten zo snel mogelijk samen met de premier in een kruiwagen naar de dichtstbijzijnde vuilnisbelt worden afgevoerd.”

Hierop werd Lieberman beschuldigd van antisemitisme en sommige ultraorthodoxe partijleden plaatsten foto’s op sociale media van vermoorde joden die tijdens de Holocaust met kruiwagens werden afgevoerd. “Lieberman kent vuilnisbelten goed”, zei Moshe Gafni, de leider van de Verenigde Thora Partij. “Hij ruikt ze constant. Hij leeft ervan.”

Dienstplicht

Het wringt al jaren tussen de haredim, zoals de ultraorthodoxen in Israël worden genoemd, en seculiere of minder religieuze inwoners. Omdat de meeste volwassen haredim hun leven vaak aan de studie van heilige boeken wijden, dienen zij niet in het leger (wat voor elke andere Joodse Israëliër wel verplicht is) en ontvangen zij een uitkering. De scholen van deze gemeenschap worden zwaar gesubsidieerd en onderwijzen nauwelijks vakken als Engels of wiskunde. En omdat acht, tien of twaalf kinderen geen uitzondering zijn, groeit hun aantal aanzienlijk.

Moshe Gafni leidt de Verenigde Thora Partij. Beeld EPA
Moshe Gafni leidt de Verenigde Thora Partij.Beeld EPA

Dit jaar ging het nog meer knellen toen de haredim zich niet aan de coronamaatregelen hielden. Terwijl iedereen thuis in lockdown zat, bleven de scholen van ultraorthodoxen gewoon open, gingen ze met honderden tegelijk naar bruiloften en met duizenden naar begrafenissen. Iedereen was boos: de haredim omdat niemand begreep dat zij niet met zoveel kinderen op een klein appartementje konden bivakkeren, de rest van Israël omdat het aantal besmettingen in het land (deels) vanwege het gedrag van deze groep hoog bleef.

Premier Netanyahu bevond zich tussen twee vuren. Enerzijds wilde hij zijn eigen achterban niet tegen de haren in strijken, anderzijds kon hij niet hard optreden tegen de haredim; zijn Likoed-partij vormt al jaren een coalitie met de ultraorthodoxe partijen en zonder hun steun kan hij na de verkiezingen waarschijnlijk niet aan de macht blijven.

De oppositie rook bloed en het was een uitgemaakte zaak dat deze verkiezingen niet alleen een referendum zouden worden over het functioneren van Netanyahu, zoals de vorige keren het geval is geweest, maar ook een strijd tussen het seculiere en diep religieuze deel van het land.

Bekeren

Luttele weken voor de verkiezingen gooide het Hooggerechtshof olie op het vuur met zijn besluit dat buitenlanders die zich in Israël bekeren tot traditioneel of progressief jodendom recht hebben op het staatsburgerschap. Deze beslissing is puur symbolisch (het gaat om dertig tot veertig mensen per jaar) maar raakt wel aan een essentieel vraagstuk over de Joodse identiteit.

Avigdor Lieberman, leider van de rechts-nationalistische partij Ons Huis. Beeld EPA
Avigdor Lieberman, leider van de rechts-nationalistische partij Ons Huis.Beeld EPA

Dankzij de Israëlische wet op terugkeer hebben alle Joden die in het buitenland zijn geboren, en iedereen met Joodse ouders, grootouders of een Joodse partner, recht om het Israëlische staatsburgerschap te claimen. Mensen die zich in het buitenland tot een liberale vorm van het jodendom bekeren hebben dat ook. Israël koos na zijn oprichting in 1948 voor deze ruime maatstaf om grootschalige immigratie te bevorderen en, zo kort na de Holocaust, (half-)Joden die last hadden van antisemitisme een veilige haven te bieden.

Tegelijkertijd heeft de regering de vraag wie er nu wel en niet Joods is altijd neergelegd bij de orthodoxe joodse autoriteiten, en deze beschouwen mensen die zich tot liberale vormen van het jodendom bekeren simpelweg niet als Joden. Maar door het oordeel van het Hooggerechtshof kunnen nu ook niet-orthodoxe autoriteiten bepalen wie de status van Jood kan krijgen.

Dat is tegen het zere been van de ultraorthodoxen. Enkele dagen na de uitspraak van het Hooggerechtshof kwam de Verenigde Thora Partij (VTP) met een campagnevideo waarin mensen die door niet-orthodoxen tot het jodendom waren bekeerd werden vergeleken met honden met een keppeltje of een gebedssjaal. De video eindigde met de boodschap dat de VTP “uw jodendom en dat van uw kinderen en kleinkinderen zal beschermen”.

Een andere ultraorthodoxe partij, Shas, wakkerde in de media de angst aan dat liberalen tienduizenden migranten en asielzoekers willen bekeren, zodat deze aanspraak kunnen maken op het staatsburgerschap. Hiermee wordt ingespeeld op de vrees dat Joden in de toekomst in Israël niet meer de meerderheid zullen uitmaken (omdat Arabische Israëliërs bijvoorbeeld veel kinderen krijgen) en het land daarmee haar joodse karakter zal verliezen.

Met deze smerige campagne hopen de ultraorthodoxe partijen hun achterban, die steeds minder vertrouwen heeft in de politiek, alsnog naar de stembus te lokken. Voor meer seculiere partijen is het juist een manier om mensen weg te krijgen bij de Likoed-partij van Netanyahu, omdat deze met de ultraorthodoxen regeert. “Dat is een fundamentalistische coalitie”, waarschuwde Lieberman op Twitter. “Zij willen van Israël een soort Iran maken.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234