Donderdag 18/07/2019

Interview

Sébastien Courtoy, de advocaat die Syrië-strijders en negationisten verdedigt

Courtoy geeft toe: 'Ik zit misschien vaak naar mooie vrouwen te staren, maar ik werk wel hard.' Beeld © wouter van vooren

"Het gaat zo: een man ligt knock-out, en iedereen gaat nog eens een mep op zijn gezicht geven. Ik ga dan liever voor die man staan. Voor mij is dat advocaat zijn in zijn puurste vorm." Sébastien Courtoy verdedigt Syrië-strijders, negationisten en Mehdi Nemmouche, de man van de aanslag in het Joods Museum. "Let goed op: ook hem krijg ik vrij."

Hij is net veertig geworden, en hij ziet dat als een drama. Hij bekijkt zichzelf in de spiegel, gaat met een hand door zijn haar en zucht dat we er niet jonger op worden. In Knack werd hij laatst neergezet als de nieuwe Jacques Vergès. Advocaat van de onverdedigbaren. Omdat, stond er, hij het ook niet hoeft te doen voor het geld: "Hij komt uit een puissant rijke bourgeoisfamilie in Ukkel."

Hij lacht: "Ja, was dat maar waar. Mijn opa en mijn oom hebben tijdens de oorlog in een kamp in Duitsland gezeten. Als communisten."

Sébastien Courtoy is de advocaat van de Franse komiek Dieudonné M'bala M'bala en van Laurent Louis, het ongeleide projectiel dat door een toeval vier jaar lang Kamerlid mocht zijn en vorige zomer in Anderlecht een 'anti-joods wereldcongres' wilde organiseren. Courtoy zelf riskeert voor de tuchtraad van de orde van Brusselse advocaten een schorsing op basis van een foto uit 2012 waarop hij de quenelle brengt, de door Dieudonné bedachte alternatieve Hitlergroet. Dan lijk je stilaan een karikatuur van jezelf, maar Courtoy is vooral een gehaaide strafpleiter met een verwonderlijk hoog aantal vrijspraken. Zijn wachtkamer zit vol moeders en broers van Syrië-strijders. Hij is ook de raadsman van Mehdi Nemmouche, de man die werd gearresteerd na de viervoudige moord in het Joods Museum. Zoals Vergès zijn cliënten vaak adviseerde om zijn ondervragers te negeren, doet ook Courtoy dat.

Op het zonovergoten Ukkelse caféterras staat hij bij een sigaret schaamteloos benen en rokjes na te staren. Hij beaamt dat Nemmouche in een jaar exact één woord heeft gewisseld met de politie. "Ze vroegen hem of hij Mehdi Nemmouche is. Ik heb hem geadviseerd om ja te antwoorden. Voor de rest zal hij zwijgen."

Mehdi Nemmouche, die vier mensen zou hebben vermoord in het Joods Museum Beeld © rv

Hoe komt zo'n Nemmouche bij u terecht?
"Hij had na zijn arrestatie in Marseille een Franse advocaat, meester Pepiezep, maar verkoos na zijn uitlevering iemand die de Belgische procedures kent. Ik ben gecontacteerd door zijn familie, die een paar zoektermen op Google had ingebracht. Aangezien ik de laatste tijd veel vrijlatingen heb bekomen van mensen die van gelijkaardige zaken werden beschuldigd - jihadisme, moord - kwamen ze bij mij terecht. Er is, mocht u zoiets denken, geen in nevelen gehuld internationaal netwerk dat mijn diensten inhuurt."

Dieudonné, een komiek die van negationisme wordt beschuldigd Beeld © rv

U lijkt een bepaald cliënteel op te zoeken: net die figuren die andere advocaten in gewetensproblemen brengen.
"Oh, deze week heb ik een cannabisdealer vrij gekregen, een gast van wie het niemand wat kan schelen wat hem overkomt. Ik heb veel zaken die verband houden met terrorisme, dat klopt. Maar ik behaal ook resultaten. Er is een explosie van dit soort zaken, nu de wereld België stilaan beschouwt als 'draaischijf van het internationale terrorisme'. En op het gevaar af dat ze mij een dikke nek gaan noemen: het is een feit dat ik dit soort gasten sneller uit de gevangenis haal dan anderen (lachje)."

Hoe doet u dat dan?
"Het federaal parket heeft een hele organisatie die maanden op een verdachte zit te werken. Van de onderzoeksrechter tot de politieman: iedereen weet wat er in het dossier staat. Wij advocaten krijgen veertig kartonnen dozen voorgeschoteld. Daar zit het allemaal in. Honderden pagina's teksten van afgeluisterde telefoongesprekken en analyses die de politie daarvan heeft gemaakt. Ik ga altijd op zoek naar de woorden zoals die werkelijk zijn uitgesproken. Ik stel vast dat men in de beschuldiging weleens een woordje weglaat of eentje toevoegt. Ik zeg niet dat het in alle dossiers gebeurt, maar ik zie het wel vaak.

"De politie houdt bepaalde figuren in het oog, vindt niet meteen iets om die te pakken en komt in de verleiding om zelf bewijsmateriaal te fabriceren. Ik heb onlangs twee dames vrij gekregen die naar Syrië waren getrokken om - en dat was de waarheid - humanitaire redenen. Er zat een opname in het dossier die dat bevestigde. Het federaal parket 'vergat' dat deel. Voor de meeste advocaten is het bijna onmogelijk om die veertig kartonnen dozen allemaal te lezen. Syrië-strijders zijn ook nog eens cliënten die slecht betalen, als ze al betalen. Dus krijg je bijna vanzelf een vrijgeleide voor het federaal parket om bewijsmateriaal te verzinnen."

Onze 'war on terror' ontspoort?
"Ik heb vorig jaar alleen vijf zogenaamde leiders van terroristische cellen uit de gevangenis gehaald. Denkt u werkelijk dat men die gasten zou laten gaan mochten het terreurleiders zijn? Er zat een jongen van twintig bij die werd beticht van feiten van twee jaar eerder. Op je achttiende terreurleider? Duh. Een andere werd vrijgelaten op de dag dat België besliste om F16's naar Irak te sturen. Een terreurleider vrijlaten op de dag dat je aan IS de oorlog verklaart?

"Wat wij nu meemaken is waarvoor veel academici waarschuwden toen België in de jaren 90 de Italiaanse aanpak van de maffia importeerde. Men hanteerde het principe dat je schuldig kon worden aan 'lidmaatschap van een criminele organisatie'. Dat zie je nu in al die dossiers: mensen worden bestempeld als jihadist, gewoon omdat ze iemand kennen. Ik zit misschien vaak naar mooie vrouwen te staren, maar ik werk hard. Ik doorlees die veertigste kartonnen doos wel. Dat is trouwens nergens voor nodig, veertig kartonnen dozen. Die dienen alleen om de advocaat te doen verdrinken in het papier.

"Ik zie de radicalisering bij mijn cliënten dag na dag toenemen. Geen land ter wereld heeft in verhouding tot zijn omvang meer terrorismeprocessen op de teller dan België. Tevens zijn wij het land met het hoogste aantal jongeren dat in Syrië gaat vechten. Wordt het niet eens tijd om vast te stellen dat er een oorzakelijk verband is tussen repressie en radicalisering?

"Het is tragisch, als je er met je neus bovenop zit. Geen enkele van mijn cliënten kan fatsoenlijk schrijven. Daar begint het al, in hun écoles de merde. Wij hebben hun ouders niet naar hier laten komen om astrofysicus te worden. Er was en is nood aan loodgieters en poetsvrouwen. Maar mannen willen in wezen allemaal hetzelfde: een knappe vrouw, een mooie auto, een fraai huis. Wel, op een dag begint het zo'n gast te dagen dat hij er met zijn 15 euro per uur niet zal geraken. Dus vluchten ze ergens in. Kent u iemand in uw eigen omgeving die uit vrije wil in Syrië is gaan vechten of overweegt dat te gaan doen? Hier zijn ze dikke nullen, ginder helden."

Dieudonné tweette na de aanslagen bij Charlie Hebdo en de Joodse supermarkt: 'Je me sens Charlie Coulibaly' - een van de daders. Was dat grappig bedoeld?
"Een filmpje van Dieudonné bereikt meteen twee miljoen mensen. Niet omdat ze hem zo grappig vinden, maar omdat iedereen graag wil weten wat hem nu weer is overkomen. In mei zou hij optreden in Tour & Taxis. Het OCAD verhoogde meteen het dreigingsniveau van drie naar vier, waarna de Brusselse burgemeester Yvan Mayeur (PS) het optreden verbood. Er is geen enkele zin voor kritiek meer. We hebben het over een komiek, iemand die op een podium staat en grapjes maakt. Dieudonné vindt van zichzelf dat hij artistiek onsterfelijk is geworden. Al wat hij nog moet doen, is de mensen vertellen wat hem overkomt.

"Wat weinigen weten, is dat Dieudonné oorspronkelijk in duo optrad met de joodse komiek Élie Semoun. Zij waren onafscheidelijk, zoals Gaston en Leo. Élie was de bange blanke man die de migranten van alles de schuld gaf, Dieudonné stond de joden af te zeiken. Het werkte perfect, ze waren de chouchou's van links, symbolen van de strijd tegen het Front National. Op zeker ogenblik zijn ze hun eigen weg gegaan. Dieudonné bleef doen wat hij deed, maar de context was opeens anders, en na een sketch over Israël kreeg hij de hele joodse gemeenschap tegen zich. Nu leven we in 1984 van George Orwell. Men herformatteert de geschiedenis. Er is geen democratie meer."

Overdrijft u niet een beetje?
"Als ik Dieudonné in Parijs in zijn theaterzaaltje bezoek, dan staat er altijd een politiewagen voor de deur. Niet om hem te beschermen, laat dat duidelijk zijn. Hij krijgt constant fiscale controles. Tientallen, altijd weer opnieuw. Bij zijn laatste grote optreden werd de hele wijk afgegrendeld door speciale eenheden. Zijn telefoon wordt afgeluisterd. Mij is vroeger altijd verteld dat dit zoiets was uit de communistische regimes, van voor de val van de Berlijnse Muur. Waar zo'n dissident constant werd gevolgd door de politie. Vandaag gebeurt dat met Dieudonné.

"Ik ben gecontacteerd door de familie van een van de twee jongens die omkwamen tijdens de inval in Verviers. Ik behartig in regel enkel de belangen van verdachten, nooit van slachtoffers, dus ik weet nog niet of ik de zaak aanpak. En ik zeg nu niet dat het zo is, maar stel nu eens - stél - dat de politie in Verviers in de fout is gegaan, zoals die familie beweert. Door als eerste te schieten, eerder dan aan te bellen en die jongens in te rekenen. Ligt iemand daar dan wakker van? Neen, totaal niet, want het is toch maar crapuul. Dit is de ambiance waarin wij nu leven."

Wat is de betekenis van een quenelle?
"Dieudonné heeft meerdere van die gebaren bedacht. Nu hij is geworden wie hij is en hebben miljoenen mensen de armbeweging geadopteerd als uiting van dissidentie. Op Facebook vind je filmpjes van een man die gaat diepzeeduiken en net voor zijn sprong een quenelle doet. Een antisemitische diepzeeduiker? Alles is context. Ik begrijp echt niet hoe je een door een komiek bedachte armbeweging bij wet kunt definiëren of verbieden. Als ik een quenelle breng voor een gaskamer in Auschwitz, dán is het antisemitisch.

"Als ik door het justitiepaleis loop, word ik door confraters dagelijks begroet met een stiekeme quenelle. Dit soort gebaren is van alle tijden, denk aan hoe de Poolse vakorganisatie Solidarnosc haar naam op de muren kalkte. De quenelle heeft voor sommigen een antisemitische betekenis gekregen omdat een boze fan van Dieudonné er ooit een bracht voor een synagoge. Als protest, omdat het ook altijd joodse organisaties zijn die zijn optredens willen verbieden."

"De eerste die in België werd vervolgd voor een quenelle was een politieman uit Vottem, ook al na een filmpje op Facebook. Ik heb hem verdedigd en het parket ervan kunnen overtuigen om af te zien van vervolging. Waar niemand bij stilstaat, is de hel waardoor zo'n man moet. Maandenlang is hij verplicht zich te verantwoorden voor dat filmpje. Hij werd belaagd door de pers, moest voortdurend uitgelegd zien te krijgen dat hij geen antisemiet is. Kreeg problemen op het werk."

Mehdi Nemmouche moet in 2016 voor het assisenhof verschijnen. U wilt hem vrijpleiten?
"Laat ons er allereerst van uitgaan dat Mehdi Nemmouche tot nader order onschuldig is, zoals elke burger. Iedereen gaat er al een jaar van uit dat hij op de plaats van de misdaad aanwezig was. Ik zeg u dat het onderzoek geen enkel bewijs heeft opgeleverd. Geen DNA-spoor, geen ballistisch spoor, geen enkele getuige die hem heeft herkend. Geen enkel camerabeeld ook. Goed, ze hebben hem vier dagen na de aanslag in Marseille gearresteerd met die schoudertas, en daar zat het wapen in. We gaan daar op het proces niet lastig over doen: hij wist van die tas. Maar de aanklacht luidt dat hij deze vier mensen heeft gedood. Ik zeg: daar is geen enkel bewijs voor."

Er is toch die ene opsporingsfoto, van Nemmouche en de onbekende 'derde man'?
"Die foto dateert van vier dagen na de aanslag. Je ziet een door de politie onherkenbaar gemaakte Mehdi Nemmouche die door de Brusselse Noordwijk wandelt achter een onbekende kale man die de schoudertas draagt waarmee Nemmouche zal worden opgepakt in Marseille. Ik ken de originele foto, want die zit in het dossier. Mijn cliënt loopt er relaxed bij, handen in de zakken. Op de originele foto draagt de man voor hem een zonnebril, maar die is door de politie weg gefotoshopt. Als ik aan de onderzoeksrechter vraag waarom, dan krijg ik geen antwoord. Alle getuigen in het Joods Museum zeggen dat de dader een zonnebril droeg en een baseballpet. Dan denk ik: wat wil je verbergen met zo'n pet? Dat je kaal bent, eventueel? Op een van de beelden in het museum zie je hoe de man met de pet een deur opent. De expert heeft DNA van de schutter op die klink gevonden. Het DNA-spoor matcht niet met Nemmouche.

"Stel nu dat ik de man op de opsporingsfoto ben. Ik weet dat de politie mij zoekt als medeverdachte in de voornaamste terroristische aanslag van de laatste jaren. Dan meld ik me toch? Dan leg ik toch met handen en voeten uit dat ik daar toevallig liep en kom ik met een verklaring voor die tas? Doe ik dat niet, dan ben ik voor de rest van mijn leven voortvluchtig. Wel, er is geen spoor van die man. Wij weten niet wie hij is."

Kunt u het niet gewoon aan Nemmouche zelf vragen? Hij zal het toch wel weten?
"Nee, hij zwijgt. Omdat het systeem niet correct werkt. Als de politie gaat fotoshoppen, wat dan nog? Ik weet zeker dat van zodra Nemmouche gaat praten, zijn verklaringen zullen uitlekken in de pers, dus kan hij beter zwijgen. De laatste drie keren dat ik het dossier kon gaan inkijken, stelde ik vast dat er al in drie maanden geen enkel stuk meer is toegevoegd. Het onderzoek zit muurvast. Trouwens, hoe komt het dat Nemmouche pas vier dagen na de aanslag in Brussel de bus nam naar Marseille? Ik zou denken dat de meeste daders van een aanslag als deze een vluchtplan hebben."

Dit was een Palestijnse vergeldingsactie tegen de Mossad en Nemmouche liet zich pakken met het moordwapen om de vlucht van de anderen te vergemakkelijken?
"We zitten ook nog met de persoonlijkheid van een van de slachtoffers. Die had een valse identiteit. Weet je wat zijn familie antwoordt als de politie vraagt waarom? 'We willen daar niets over kwijt, want we willen de verdediging geen argumenten geven.' (triomfantelijk lachje) Ik vertel u nu ongeveer een honderdste van wat ik aan elementen in handen heb. Dus ja, ik ga voor de volle 100 procent voor de vrijspraak."

U zei daarnet dat u nooit slachtoffers vertegenwoordigt, enkel verdachten.
"Omdat die rol mij niet ligt. Ik val niet graag mensen aan. Het gaat zo: een man ligt knock-out, en dan gaat iedereen nog eens een mep op zijn gezicht geven. Ik ga dan liever voor die man staan. Voor mij is dat advocaat zijn in zijn puurste vorm: het individu versus het apparaat. Ik verdedigde ook Georges-Pierre Tonnelier van het Front National. Die werd bedolven onder de aanklachten: van antisemitisme tot 'smaad aan een politiecommissaris'.

"Ik heb Thierry Vandenplas verdedigd, de Kraainemse schepen die zich in een discussie op Facebook over de concentratiekampen even liet gaan en van de ene dag op de andere zijn wereld zag inzakken. Holocaust-ontkenner, uit de partij gezet. Weg carrière. Dat was zoals met die agent in Vottem. U hebt geen idee hoe dat is, opeens zo alleen te zijn. Zo, plots. In Franstalig België is men daar radicaal in, in het sociaal isoleren van zo'n individu. Ik heb zelf niks met het FN, ik vind het dom hoe zo'n partij bepaalde groepen viseert. Maar ik heb het nog lastiger met hoe zo'n heel systeem in beweging komt, vanwege een opinie."

Ook als die opinie de Holocaust in twijfel trekt?
"In Frankrijk treed ik nu op in het proces tegen twee documentairemakers die in hun reeks l'Homme een portret schetsen van Robert Faurisson (in Frankrijk bij herhaling veroordeeld voor inbreuken op de wet op het negationisme, DDC). Ze hebben in diezelfde reeks ook een portret gemaakt van een satanist. Wil dat dan zeggen dat die journalisten ook nog eens satanisten zijn?

"De wet op het negationisme is een fascistische, racistische wet. Omdat ze de uitdrukking van een opinie verbiedt en vervangt door een door de staat opgelegde waarheid, namelijk degene die is vastgelegd op het naziproces in Nürnberg door het regime van Stalin. Het proces werd geleid door Iona Nikitsjenko, de militair van de grote zuiveringsprocessen van de jaren 30. Ik vind dat niet oké, maar helaas: je mag het niet hardop zeggen.

"In de Afrikaanse gemeenschap in Brussel hoor je het vaak: waarom mag er niet worden gesproken over de Congolese genocide onder Leopold II? Simpel, de Shoah was de eerste en enige genocide op blanken, en alleen daarom hebben wij wetten over wat daarover mag worden gezegd en wat niet. We hebben die wetten niet voor genocides op niet-blanken, dus is het pure hypocrisie. Sinds de wet op het negationisme is er nooit zoveel antisemitisme geweest.

"Je voelt dit ook bij jonge moslims. Waarom mag je wel grappen maken over hun profeet en niet over de Holocaust? Herinner u de wet die de universele competentie regelde, die België toeliet het Rwanda-proces te voeren. Heel mooi, tot iemand klacht indiende tegen Ariel Sharon. De wet werd meteen afgevoerd."

Van wie zou u nooit de advocaat willen zijn?
"Wat ik me zeker nooit zie doen, is de rol opnemen van zo'n oudere advocaat die namens een joodse organisatie de rechtszaal binnenkomt en met een basstem begint te preken: 'Ik ben hier om een stem te geven aan zes miljoen mensen die vandaag een tweede keer dreigen te worden gedood!' Slecht theater vind ik dat. Meestal komen ze ook nog eens met zijn tienen, royaal vergoed door tien joodse organisaties. Dan denk ik: Als zij hier met tien staan en ik in mijn eentje, dan ben ik toch gewoon tien keer zo goed? (lacht) Dat is gewoon genieten."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden