Dinsdag 15/10/2019

Scoutskramp

Ze vinden onthoofde katten terug in hun tenten. Krijgen kwade ouders aan de telefoon over te wilde spelletjes. En o wee, als er niet tijdig een kampfoto op Facebook wordt gezet. Waarom maakt iedereen zich plots zorgen over het scouts- en Chiro-kamp?

Het leek een perfect uitgekiend spel. Het soort spel waar ze jaren later nog over zouden praten. Het soort waarbij frêle dorpsjochies voorgoed mannen van de wereld worden, één met de natuur. Spanning, avontuur, het verrassingseffect: alle ingrediënten voor een klassieker waren aanwezig.

Net als ze bijna richting dromenland waren vertrokken, haalde de leiding de kinderen uit hun tent. Nachtdropping! Verspreid in groepjes over de Zennevallei moesten ze hun weg naar het kamp zelf terugvinden. Zonder kaart. Wegens te saai, te gemakkelijk. De leiding gaf, verstopt aan de overkant van de rivier, de route door met zaklampen en een lichtgevende morsecode. Twee korte flitsen is stroomafwaarts. Drie lange: stroomopwaarts.

"Alleen hadden we met één ding geen rekening gehouden. Dat de Zenne een getijrivier is. Met de vloed verandert die van stroomrichting. Het was midden in de nacht, en we waren alle kinderen kwijt."

Het is meer dan dertig jaar geleden. Maar vraag Studio 100-baas Hans Bourlon (55) naar zijn scoutsverleden, en dit verhaal blijkt nog in zijn geheugen gegrift. "Pas 's ochtends hebben we alle kinderen teruggevonden. Wij vooral opgelucht als leiding, zij dolenthousiast. Wat een avontuur!" Geen haan die er achteraf nog naar kraaide. "Vandaag zou dat wellicht anders zijn. Ik zie de krantenkoppen al: 'Scoutsleiding faalt: kinderen 's nachts aan drama ontsnapt.'"

Sodom en gomorra

Jeugdbewegingen halen deze zomer met regelmaat van de klok de krantenpagina's en nieuwsbulletins. Eerst was er de discussie of sommige spelletjes op kamp wel door de beugel konden, na verhalen over een hyperventilerend meisje tijdens een nachtspel van Jeugd Rode Kruis, en een Leuvense buurtbewoner die de politie had gealarmeerd over een kidnappingspoging. Bleek dat de lokale jeugdbeweging een ontvoeringsspel net iets te overtuigend had uitgevoerd.

Deze week was er het nieuws over kampen die het slachtoffer zijn van ongewenste nachtelijke bezoekers en vandalenstreken, inclusief besmeurde rugzakken en een onthoofde kat in de tent. En tussendoor volgden nog berichten over een uitbraak van het norovirus en besmet water, een verdronken tienerjongen en postkaartjes van geblinddoekte en vastgebonden Chiro-jongeren op hun knieën, die bij sommigen IS-achtige taferelen opriepen.

Zet dat allemaal op een rij en sodom en gomorra lijken er niets tegen. Een mens zou twee keer beginnen nadenken voor hij zijn kind naar zo'n gevaarlijk oord zou sturen tijdens de zomer.

'Niet zeuren, bende poesjes'

"Nochtans zijn de kampen van de jeugdbeweging weinig of niets veranderd in vergelijking met vroeger", zegt Herald Claeys (44). Hij kan het weten. Hij ging als kind al mee op Chiro-kamp en doet dat vandaag nog steeds, als een van de oudervrijwilligers in het kookteam. "Alsof ik in de tijd werd teruggeworpen. Een gevoel dat vandaag steeds zeldzamer wordt. Ze spelen er nog steeds dezelfde spelletjes, soms creatief en rustig, soms wild en spannend."

Het ontvoeringsspel, waarbij de leiding al dan niet met medeweten van de kampgangers een kidnapscenario ensceneert, gaat al decennia mee. Net als fakkeltochten, touwtrekken, om het hoogst in bomen klimmen, durverstochten en nachtelijke droppings.

"Tijdens een spelletje 'probeer om het eerst geblinddoekt de flosj aan het midden van een touw te pakken', liep er ook al eens iemand de verkeerde richting uit, recht tegen een boom", vertelt ex-Chiro-jongen en radiostem Peter Van de Veire (45). "En toen we tijdens een nachtspel verloren waren gelopen, moesten we maar op zoek naar een telefooncel waar we via de Gouden Gids het nummer van een naburige bakker vonden die op zijn beurt de leiding inlichtte. Om dan te horen te krijgen: 'Niet zeuren, bende poesjes, jullie zijn er bijna.' Een lesje in uithoudingsvermogen, niet opgeven en creatief oplossingen bedenken."

Wel een verschil met vroeger is dat iedereen nu met een vergrootglas naar de kampen kijkt, zegt Bourlon. "En dan wordt een vlieg vanzelf snel een monster." Wat nu een uitbraak van het norovirus heet, was vroeger gewoon diarree. Een van de standaardrisico's van een week overleven in de natuur. Een voedselvergiftiging was 'iets verkeerds gegeten'. Een fout te interpreteren spel waarbij kinderen geblinddoekt en gekneveld op een rijtje moesten zitten zou hoogstens afgedaan worden als een jeugdige faux pas, in de toekomst gewoon te vermijden. Vandaag heb je als jeugdbeweging een IS-postkaartschandaal op je conto waar enkel nog een publieke mea culpa soelaas kan brengen.

Met 'dank' aan de (sociale) media. Veel kans dat dergelijke verhalen of foto's de buitenwereld vroeger nooit hadden gehaald. "Wij speelden vroeger een Ku Klux Klan-spel, inclusief brandende toortsen", vertelt CD&V'er en gewezen scout Marc Van Peel. "Dat dat ideologisch fout begrepen kon worden, daar stonden we niet bij stil. Voor ons zat daar absoluut geen ideologie achter. We vonden dat gewoon spannend. Dat is ook jong zijn: af en toe naïef te ver gaan."

Virtuele navelstreng

What happens at camp, stays at camp, was lang het motto. Je was een week weg van de wereld, even niet onder de knoet van de school of het ouderlijk gezag. In tijden van smartphones, Facebook en 4G is dat net iets moeilijker. Ouders, en bij uitbreiding de rest van de wereld, kunnen in veel gevallen haast live het kampgebeuren volgen via sociale media. Met de gsm als virtuele navelstreng.

Bij jeugdbewegingsgroepen valt te horen dat ouders zich veel meer bemoeien dan vroeger met het kamp. Sommige kinderen worden zelfs dagelijks bestookt met sms'jes en WhatsApp-berichten. Of ze wel elke dag een propere onderbroek aandoen? Of ze wel goed eten krijgen? En of ze daar dan ook even een fotobewijs van willen sturen? Dan is mama meteen gerustgesteld. "Als sommige ouders het voor het zeggen hadden, zouden er overal camera's hangen, of zouden ze hun kind via de gps overal volgen."

Sommige groepen opteerden dan ook voor radicale digitale-detoxmaatregelen. Die vrijheid hebben ze. Bij de scouts van Drongen zijn gsm's niet welkom, en ook bij Chiro Bever worden die onder de 18 jaar geweerd. "Gsm's doorbreken de magie van het kamp, het gevoel van in onze eigen bubbel te zitten", zegt leidster Zoë (20). "De eerste dag kampen verlegen kinderen weleens met opstootjes van heimwee. Je steekt daar dan wat extra tijd in en ziet die helemaal openbloeien. Op dag drie zijn ze hun thuis bij wijze van spreken al compleet vergeten. Want dat is toch waar Chiro-kamp mee om draait? Back to basics, je eigen plan leren trekken, grenzen verleggen, dingen leren loslaten."

Bij de ouders verloopt dat vaak minder vlot. Vragen naar foto's op Facebook wimpelen ze af. "Anders krijg je toch zaken als: 'Mijn kind staat niet op de foto, hoe komt dat?' We proberen bezorgde ouders vooraf in de mate van het mogelijke gerust te stellen. 'We bellen wel als er iets is. Geen nieuws is goed nieuws.' Wij stuurden postkaartjes die vaak samen met ons thuis arriveerden."

Geen slechte zet, leert navraag bij andere jeugdkampen. Als er van Facebook gebruik wordt gemaakt, is dat meestal om snel en handig met ouders te communiceren. "Het positieve is dat je in één klap iedereen gerust kunt stellen of van iets op de hoogte brengen. Maar zodra je één foto online post, volgt vaak een waaier aan nieuwe vragen", klinkt het. "Dan verwachten veel ouders plots iets." En: "Vergeet je het een keer, heeft het net een omgekeerd effect en ontstaat er net extra bezorgdheid. Is er iets gebeurd misschien? Voor je het weet beginnen ouders onderling te sms'en en ontstaat er paniek. Nochtans hebben velen zelf ook een scouts- of Chiro-verleden. Ze weten wat daar wel en niet gebeurt. Je zou denken dat dat enigszins zou geruststellen."

Gevaarlijker?

Ongeruste ouders schermen van hun kant met het vaak gebruikte argument dat 'de maatschappij nu eenmaal gevaarlijker is geworden'. Klopt niet helemaal, zeggen sociologen. "Het verkeer is drukker geworden, ja, maar er zijn minder dodelijke ongelukken. Ergens zou je kunnen stellen dat het nu zelfs veiliger is", zegt de Brits-Hongaarse socioloog Frank Furedi. Furedi is professor emeritus aan de universiteit van Kent, maar vooral wereldwijd bekend door boeken als Paranoid Parenting en Culture of Fear.

Dat we nu over het algemeen minder kinderen hebben dan vroeger werkt bezorgdheid in de hand, zegt hij. "Maar het is vooral onze perceptie die is veranderd. Er heerst een angstcultuur. Wat vroeger als normaal spel of kinderlijk experiment werd geacht, wordt nu gauw gezien als potentieel gevaarlijk." Een spel als 'de vleeshoop', waarbij kinderen uit een letterlijke mensenhoop worden getrokken, wordt plots gezien als een garantie op een polsbreuk en dus niet wenselijk. Of het nu gaat over touwtrekken of nachtelijke droppings: ouders willen alle activiteiten monitoren om elk risico ook maar te voorkomen, zegt Furedi. Een evolutie die volgens hem vooral de voorbije tien à vijftien jaar is versterkt.

Een 'zoek en ontmantel de bom'-spel van een scoutsgroep uit Herent zorgde tien jaar geleden ook al voor de nodige ophef, toen een pendelaar in het station van Leuven een van de valse, nochtans knullig gefabriceerde, bompakketten zag liggen. De politie en DOVO werden erbij gehaald, en de scoutsgroep moest de jaren daarop extra spaghettifestijnen organiseren om uit de kosten te geraken. Vandaag zouden de reacties wellicht nog net iets heftiger zijn.

Furedi: "Als volwassenen worden we ook meer en meer bestookt met angstberichten. In de media, vanuit de politiek. Er is een focus op alles wat fout loopt of kan lopen, in plaats van een optimistische visie. Iedereen spreekt de taal van de angst. Helaas recycleren, projecteren en dumpen veel ouders die angsten op hun kroost. Door het leven van hun kinderen overdreven te controleren, proberen ze hun eigen angsten te bezweren. Maar zo zuig je op den duur elke vreugde uit een spel of gebeurtenis."

Drama's kunnen overal gebeuren

En dan wordt het pas écht gevaarlijk, menen sociologen. Want zo riskeer je kinderen te kweken die in angst opgroeien, altijd van het ergste uitgaan en altijd bij het handje moeten worden genomen. "Zo krijg je volwassenen die niet geleerd hebben om zelfredzaam te zijn of onafhankelijk te werken", zegt VUB-socioloog Ignace Glorieux. Hij ziet de eerste tekenen al bij zijn studenten. "Die verwachten bij elke taak een handleiding van a tot z, tot het lettertype dat ze moeten gebruiken toe."

Ook kookouder Herald Claeys merkt al een verschil: "Kinderen zijn nog steeds wild, avontuurlijk en creatief, maar vroeger volstonden twee stokken om zelf de gekste spelen mee te bedenken. Nu moet je ze toch meer ideeën aanreiken: 'Hier twee stokken, doe daar iets mee.'"

Net daarom is een kamp ideaal: een gecontroleerde omgeving waar veilig geëxperimenteerd kan worden. Natuurlijk kan er altijd iets fout lopen. "Toen ik leider was hoorde ik een verhaal van iemand die bij een naburige jeugdbeweging tijdens een tocht langs de weg was doodgereden", vertelt Peter Van de Veire. "Dat zijn natuurlijk drama's, net als de jongen die recent in dat meer is verdronken. Daar moet je natuurlijk uit leren. Maar drama's kunnen helaas overal en altijd voorkomen."

De MNM-dj geeft het eerlijk toe: toen zijn drie kinderen naar de Chiro trokken, hield hij zijn hart soms ook even vast. Moest hij zich ook bedwingen om geen bericht te sturen 'of ze goed waren aangekomen?'. "Terwijl ik als leider ooit zelf de bezoekdag op de Chiro heb afgeschaft omdat die het kamp onnodig verstoorde. Maar dat ongeruste gevoel als ouder is menselijk. Het is hoe je daarmee omgaat."

Zoals veel andere gewezen scouts-of Chiro-leiders spreekt hij van een pre- en post-Dutroux-fase. "Daarna zag je de ongerustheid toenemen. Vroeger waren er wellicht evenveel pedofielen als vandaag, alleen niet zo in ons hoofd."

Van de Veire wil ook niet verkondigen dat alles vroeger beter was. Ook in zijn jaren als Chiro- leider waren er overbezorgde ouders, of ouders die kwaad belden als hun kind 's avonds voor een spel uit zijn bed was gehaald. "Of ze klaagden dat we in plaats van een geregelde activiteit een vrijspelnamiddag hadden gehouden. Aanmodderen was toen al in de ogen van sommigen not done."

Nieuw evenwicht

De vraag is natuurlijk: wat doe je dan als jeugdbeweging? Je aanpassen aan de tijdsgeest of je er net tegen verzetten? Furedi is van mening dat je beter het laatste kunt doen. En ook Marc Van Peel - totem: pientere koala - hoopt vurig dat sommige spelen altijd net dat tikkeltje te ver mogen blijven gaan. "Dat is net boeiend. Straks mogen we alleen nog brave knutselkampen organiseren. Af en toe worden er grenzen overschreden, ik herinner me dat we ooit nog iemand tijdens een spel uit een auto hebben gegooid, maar dat zijn net herinneringen die een leven lang bijblijven. Ik sluit niet uit dat sommige kinderen bepaalde spannende spelen zo angstig vinden dat ze er een klein trauma aan overhouden. Maar het leven zit vol trauma's, klein en groot."

Bij de jeugdbewegingen zoeken ze naar een nieuw evenwicht dat voor iedereen werkt. Nachtspelen gaan meer dan ooit gepaard met extra veiligheidsmaatregelen, over liften en zaken als het ontvoeringsspel wordt openlijk gediscussieerd. "De leiding is vaak jong, maar pakt dat op misschien enkele uitzonderingen na heel professioneel aan", zegt kookouder Herald Claeys. Wel pleit hij om klassiekers als het drugsspel misschien eens te herdenken. "Waarom geen voedselpakketten terreinen over smokkelen in plaats van zogezegde drugs?" Al zijn er evengoed scoutsleiders die argumenteren dat voedselpakketten net iets minder spannend klinken en ze zelf nooit een verslaving hebben overgehouden aan spelletjes met zakjes bloem die voor coke moesten doorgaan. "Bij de meeste activiteiten letten we erop dat de kinderen er iets van opsteken. Iets bouwen, in groep leren functioneren, samenspel, creatief denken. Als je daar dan een keer een drugsspel tussen steekt, what's the harm?"

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234