Woensdag 01/04/2020

'Scifi zonder mensen, dat isde toekomst'

Twee jaar nadat hij er Fritz Langs sciencefictionklassieker Metropolis van een nieuwe score voorzag, strijkt Jeff Mills neer in Bozar. Om een flinke scheut elektronica door René Clairs ietwat obscuurdere Paris qui dort te jagen. 'Iemand moet de filmindustrie bij de les brengen.'

org dat je op tijd bent", sms'te de agent van de Amerikaanse technolegende nog, de avond voor we met hem zouden afspreken in Berlijn. "Jeff heeft niet veel tijd." Nu is het een feit dat de inmiddels 54-jarige producer nog elke week de wereld rondtrekt om te draaien op feestjes - geen retrogedoe; daar heeft hij ook weinig tijd voor - en dat hij tussendoor platen maakt over planeten - zijn nieuwe album Planets is een hommage aan de honderd jaar oude orkestsuite The Planets van Gustav Holst - én dat hij geregeld een sciencefictionklassieker van een nieuwe, elektronische score voorziet. Maar het zal niet aan ons gelegen hebben dat het interview uiteindelijk ver een uur te laat begon. "Jeff zit nog op zijn kamer. Hij komt er zo aan."

In feite is het toepasselijk dat een interview over een film waarin de tijd voor de inwoners van Parijs stilstaat - Paris qui dort, dus - enige vertraging oploopt. Liever dat dan onze trein naar de luchthaven. En uiteindelijk had Mills ook een goed excuus: hij zou die avond in Berlijn voor de zoveelste keer Metropolis live begeleiden, en voor de zoveelste keer heeft hij er een nieuwe score voor geschreven. "In een paar maanden tijd", steekt hij alvast van wal - keurig in het pak - terwijl een assistent hem nog een glas water met een schijfje komkommer aanreikt. "Ik heb daarnet nog wat wijzigingen zitten aanbrengen."

Een paar violen en een tuba

Het maffe is dat Mills zich al die moeite gewoon zou kunnen besparen. In 1999 schreef hij voor het eerst muziek bij Metropolis, uit frustratie. Het zat hem hoog dat geen enkele filmmaker elektronische muziek gebruikte, zelfs niet om in het jaar 2127 naar een ander sterrenstelsel te vliegen. Nee, als dat ooit gebeurt, zal het volgens Hollywood met een paar violen en een tuba zijn. "Ik heb dan maar de dvd van Metropolis in huis gehaald en ben er zelf muziek voor beginnen maken. Gewoon om te bewijzen dat het kan."

Achttien jaar later is de ondertussen negentig jaar oude sciencefictionfilm van Fritz Lang zowaar een halfuur langer geworden, nadat verloren gewaande scènes in 2008 werden teruggevonden in een filmarchief in Argentinië. Maar dat is niet de reden waarom Mills er nog maar eens een - zijn derde, geloven we - nieuwe score voor heeft geschreven. "Elk tijdperk is anders. Mensen zijn nu niet meer dezelfde als tien, laat staan achttien jaar geleden, en ook elektronische muziek heeft een andere textuur gekregen. Ik maak nu muziek met technologieën die in 1999 niet bestonden. De wereld staat niet stil, en ik ook niet."

Je zou geloven dat ook de filmmuziekwereld de afgelopen achttien jaar niet heeft stilgestaan, met bijdrages van elektronicamuzikanten als Daft Punk (Tron: Legacy), Trent Reznor & Atticus Ross (The Social Network), Jóhann Jóhannsson (Arrival) en The Chemical Brothers (Hanna), "maar dat zijn de uitzonderingen die de regel bevestigen", zucht Mills. "Hoeveel bioscoopbezoekers luisteren thuis naar klassieke muziek? En toch krijgt zelfs de grootste popcornvreter in de cinema haast niets anders voorgeschoteld, alsof er geen enkele andere manier is om een verhaal te vertellen. Klassieke muziek zou anno 2017 een optie moeten zijn, maar het is nog altijd de norm."

Met als gevolg dat Mills nooit een uitnodiging afslaat van de UFA Film Nights in het Brusselse kunstencentrum Bozar, waar klassiekers al vijf jaar op rij een nieuwe score krijgen toegemeten. In 2015 gaf de Amerikaan Metropolis van de Duitse grootmeester Fritz Lang een beurt, dit jaar kiest hij voor Paris qui dort van de Franse pionier René Clair - een film uit 1924. Een waanzinnige wetenschapper slaagt er daar in om de inwoners van Parijs te doen indommelen, met uitzondering van zes man, die meteen aan het plunderen slaan. "Ik vond het interessant om muziek te schrijven voor een film waarin zowat iedereen slaapt. Maar het is ook leuk dat het dit keer gaat om een komedie. Al zit er weliswaar ook nu weer behoorlijk wat sociale commentaar in."

Dat laatste is ook wat Mills in de regel zo aantrekt aan sciencefiction, ook al geeft hij toe dat zijn fascinatie ervoor eveneens veel te maken heeft met zijn jeugd, en zijn geboortestad Detroit. "Steden in the Midwest als Detroit en Chicago hadden al vroeg een uitgebreid treinnetwerk, en de mensen op die treinen hadden iets nodig om te lezen - de doorsnee treinrit duurde makkelijk één, twee uur. Sciencefictionverhalen waren al snel hun favoriete tijdverdrijf. Let op: niemand zag die als grote literatuur. Het waren fantastische verhalen, geschreven voor de man in de straat, maar ook dóór de man in de straat. Niet veel later werden dan ook de comics van Marvel en DC door de treinreizigers opgepikt, en toen ik opgroeide, waren ze werkelijk overal. Iedereen in mijn klas las over superhelden, er waren zeker drie tv-stations die op zaterdagmiddag fantasy- en sciencefictionfilms speelden, en er waren zelfs cinema's die niets anders deden."

Een beetje zoals vandaag, merken we op. Mills moet lachen. "Ja, maar met dat verschil dat de meeste van die films vandaag nog maar weinig te vertellen hebben. En ik kan het weten, want ik kan er nog altijd niet aan weerstaan. Negen op de tien zijn nu gewoon futuristische cowboyfilms die meer geïnteresseerd zijn in ruimte-exploratie dan in het exploreren van politieke of maatschappelijke onderwerpen. In de jaren 60 ging sciencefiction vaak over de Koude Oorlog. Waar gaat het vandaag over? Ik zou het niet weten. Trouwens, als iemand lef heeft, dan maakt hij een sciencefictionfilm zonder mensen. Dát is de toekomst."

Radicaal denken

"Als kunstenaar moet je radicaal denken", gaat de producer onverstoord voort. "Dat is wat wij deden in de jaren 80. De grootste verdienste van de eerste technoproducers was dat ze mensen iets hebben verkocht dat in hun oren gewoon lawaai was - geen muziek. En toch zijn ze erin geslaagd om mensen uit hun muzikale comfortzone te halen, omdat er gevoel in zat."

Proficiat, denkt een mens dan, maar als we Mills vragen of hij zijn generatie elektronicamuzikanten kan vergelijken met de sciencefictionpioniers met wie hij dweept (en die toch ook een nieuwe taal en nieuwe technieken hebben ontwikkeld), schudt hij het hoofd. "Ik zou daar zó hard ja op willen antwoorden, en had je mij die vraag twintig jaar geleden gesteld, dan had ik gezegd dat we in 2017 al zeker op dat punt zouden zitten. Maar de waarheid is dat wij in alle vrijheid muziek zijn beginnen te maken - in tegenstelling tot de sciencefictionauteurs uit de jaren 20, die vaak onder een pseudoniem moesten werken omdat ze vrouw, zwart of Joods waren - maar we hebben er te weinig mee gedaan. Er is nog altijd niet genoeg elektronische muziek die uitnodigt om na te denken. Het is service music, gemaakt om mensen te doen dansen - meer niet. Dan denk ik dat Fritz Lang en René Clair toch iets meer ambitie hadden."

De UFA Film Nights vinden plaats van 21/9 tot 23/9 in Bozar, Brussel. Jeff Mills begeleidt Paris qui dort op 22/9. bozar.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234