Woensdag 25/11/2020

Schumann als klassiek pianist

Robert Schumann lijkt het prototype van de romantische componist, inclusief tragisch einde. Maar wat betekent dat voor de uitvoerder, 'romantiek'? Al te vaak, zo vindt pianist Christian Zacharias, is het een alibi om maar wat aan te modderen met de aanwijzingen van de componist, zogezegd om gevoelsredenen. In zijn uitvoering van Schumanns pianoconcert laat hij horen wat het resultaat is als je dat consequent weigert. Geen extreme tempofluctuaties meer maar hoogstens een echt tempo rubato of een voorzichtig ritenuto, geen klankuitbarstingen maar zorgvuldig gedoseerde kleuren, een in zijn geheel haast klassiek evenwicht, waarbinnen de hevigste emotie nog het best omschreven kan worden als heroïek. Het is een opvatting die respect afdwingt en bij momenten zelfs opwinding veroorzaakt. Wat erbij verloren gaat, is het recitativische karakter van vele piano-interventies, met name in het eerste deel. Daarenboven krijgt het werk minder sonatekarakter (Schumann noemde het "iets tussen concert, symfonie en grote sonate"). Als tegenwicht win je aan eenheid en structuur, en in de rustige gedeelten hoor je een haast contemplatieve innigheid. In de twee concertstukken, die de cd vol maken, krijgt lyriek een beetje meer plaats. Toch zijn het ook hier weer de heroïsche, 'Pruisische' aspecten die je doen rechtveren. Het is spijtig dat het begeleidende kamerorkest (waar Zacharias de vaste dirigent van is) niet dezelfde klankcultuur bezit als de solist, met name in fortepassages is het sostenuto van de strijkers al eens ongeïnspireerd en ook de dynamische flexibiliteit is niet erg groot. De sterkte van het ensemble ligt in de ritmische precisie. Als geheel laat deze opname echter een bepaald eigen stem horen in het Schumann-debat, een stem die wel eens dichter bij die van de componist zou kunnen liggen dan die van vele 'grotere' interpreten.

Robert Schumann, Pianoconcert op. 54, Introduction und Allegro appassionato (Concertstück) op. 92, Concert-Allegro mit Introduction op. 134. Christian Zacharias, Orchestre de chambre de Lausanne. MDG Gold 340 1033-2

Bruckner: terug naar het origineel

Nikolaus Harnoncourt is altijd weer goed voor een verrassing. Deze keer is hij de eerste dirigent sinds lang die de achtste symfonie van Bruckner niet in de hybridische versie van Robert Haas laat spelen maar in de uitgave van Leopold Nowak. Vorig jaar nog maakte Pierre Boulez zich sterk voor de Haas-editie: "Bruckners coupures (in de Nowak-editie) storen soms de symmetrie, de logica en de constructie". Harnoncourt volgt Nowak nochtans niet uit filologische overwegingen of uit respect maar uit soortgelijke interne vormredenen ("De twee versies zijn verschillende behandelingen van dezelfde materie") en vanwege de verschillende instrumentatie: "Elke versie heeft zijn eigen klankbeeld. Daarom vind ik beide niet vermengbaar."

In vergelijking tot de eerste versie is deze 'wagneriaanser' van klank. Deze opname maakt dan ook nieuwsgierig naar wat Harnoncourt met Wagner zou aanrichten: zijn klankbeeld is duidelijk scherper, gedifferentieerder en minder 'vermengd' dan dat van de meeste andere dirigenten. Bij een eerste beluistering moest ik tot het begin van de vierde beweging wachten om de opwinding te voelen die ontdekkingen gewoonlijk teweegbrengen. Pas na herhaaldelijk beluisteren werden de bijzonder uitgekiende maar soms ongewoon klinkende tempodramaturgie en de weerbarstige maar even doordachte dynamiek, die zowel gebruikmaakt van grote contrasten als van kleine, zachte zinsopbouw, duidelijk. Sindsdien groeit bij elke beluistering de verwondering over Harnoncourts inzicht in de ingewikkelde formele opbouw en de overtuiging dat deze versie door Bruckner misschien bewust asymmetrisch werd gehouden. Het heimwee naar Haas deemstert weg, wat groeit is de nieuwsgierigheid naar een even heldere blik op de alsnog moeilijker bekend staande eerste versie.

Anton Bruckner, Achtste symfonie (ed. Nowak). Berliner Philharmoniker, Nikolaus Harnoncourt. Teldec 8573-81037-2 (twee cd's live)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234